IV CK 91/05

Sygn. akt IV CK 91/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 września 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Bronisław Czech

SSN Barbara Myszka (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Spółki z o.o. w O.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowowej "P.(…)" w O. o zapłatę, po rozpoznaniu na

rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 22 września 2005 r., kasacji strony pozwanej od

wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 9 listopada 2004 r., sygn. akt I ACa (…),

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w O. – po rozpoznaniu sprawy z powództwa Przedsiębiorstwa

Wodociągów i Kanalizacji spółki z o.o. w O. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej

„P.(…)” w O. o zapłatę – wyrokiem z dnia 18 maja 2004 r. zasądził od pozwanej na

rzecz powódki kwotę 30 891,84 zł, przyjmując za podstawę rozstrzygnięcia następujący

stan faktyczny.

2

W dniu 14 kwietnia 1988 r. strony zawarły umowę, zgodnie z którą powódka

zobowiązała się dostarczać wodę do nieruchomości pozwanej i odbierać z niej ścieki

sanitarne. Rozliczenia za świadczone usługi miały być dokonywane na podstawie

żądania zapłaty, a opłaty ustalane w oparciu o obowiązujące w tym zakresie przepisy.

Strony uzgodniły przy tym, że zmiana opłat będzie obowiązywała bez potrzeby

wprowadzania odrębnych postanowień do zawartej przez nie umowy. Uchwałą z dnia 3

lipca 2001 r. Zarząd Miasta O. ustalił, poczynając od dnia 1 października 2001 r., opłaty

w wysokości: 1,69 zł za 1 m3

wody pobieranej z urządzeń zaopatrzenia w wodę i 1,99 zł

za 1 m3

ścieków wprowadzonych do urządzeń kanalizacyjnych powodowej spółki.

Natomiast uchwałą z 27 listopada 2001 r. podwyższył te opłaty, poczynając od dnia 1

stycznia 2002 r., do kwot: 1, 89 zł za 1 m3

wody i 2,27 zł za 1 m3

ścieków. Zmiany

powyższe zostały podane do publicznej wiadomości w prasie i przekazane na piśmie

odbiorcom usług. W okresie od września 2001 r. do maja 2002 r. pozwana dokonywała

tylko częściowej zapłaty należności za świadczone przez powódkę usługi, nie

uwzględniła bowiem podwyżek dokonanych uchwałami z 3 lipca i z 27 listopada 2001 r.

W sprawie istotne było – stwierdził Sąd Okręgowy – rozstrzygnięcie dwóch

kwestii: na jakiej podstawie należy określić stan odprowadzonych przez pozwaną

ścieków i w jaki sposób ustalić wartość świadczeń spełnionych przez powódkę w okresie

objętym sporem. Pozwana zużywała wprawdzie część dostarczanej wody na

pielęgnację terenów zielonych znajdujących się w jej zasobach, jednak okoliczność ta

pozostaje bez znaczenia dla określenia stanu odprowadzonych ścieków. Zgodnie

bowiem z § 4 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 1996 r. w sprawie

urządzeń zaopatrzenia w wodę i urządzeń kanalizacyjnych oraz zasad ustalania opłat za

wodę i wprowadzanie ścieków (Dz. U. Nr 151, poz. 716 ze zm. – dalej: „rozporządzenie

z dnia 18 grudnia 1996 r.”), w braku urządzeń pomiarowych ilość odprowadzanych

ścieków przyjmuje się jako równą ilości pobranej wody z publicznych, własnych i innych

źródeł wody. Zatem ilość ścieków odprowadzonych przez pozwaną w okresie objętym

sporem musi być określona jako równa ilości zużytej i zmierzonej wody, budynki

pozwanej były bowiem wyposażone w wodomierze główne. Oznacza to, że powódka

prawidłowo wyliczyła zarówno ilość zużytej wody, jak i odprowadzonych ścieków. Nie

budzi również zastrzeżeń – stwierdził dalej Sąd Okręgowy – sposób ustalenia wartości

świadczeń spełnionych przez powódkę w okresie objętym sporem, był bowiem zgodny z

art. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (Dz. U. z 1997 r. Nr 9,

3

poz. 43 ze zm.). Z powyższych względów Sąd Okręgowy, uznając żądanie kwoty

30 891,84 zł za uzasadnione, na podstawie § 7 umowy orzekł, jak w sentencji.

Apelację pozwanej od tego wyroku Sąd Apelacyjny oddalił wyrokiem z dnia 9

listopada 2004 r., przeprowadzając następującą argumentację.

Od początku procesu sporna była kwestia związania stron umową zawartą 14

kwietnia 1988 r. między pozwaną i Wojewódzkim Przedsiębiorstwem Wodociągów i

Kanalizacji w O. Sąd Apelacyjny uzupełnił w odnośnym zakresie ustalenia Sądu

pierwszej instancji i ustalił, że powodowa spółka, będąca jednoosobową spółką Gminy

O., powstała w wyniku przekształcenia Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i

Kanalizacji w O., wobec czego jest następczynią prawną tego Przedsiębiorstwa. Tym

samym powódka stała się stroną umowy zawartej z pozwaną w dniu 14 kwietnia 1988 r.

Zgodnie z § 7 ust. 5 tej umowy, zmiana opłat miała obowiązywać strony bez potrzeby

wprowadzania odrębnych postanowień, a zgodnie z jej § 10 ust. 1, każda ze stron mogła

rozwiązać umowę na piśmie za 14 – dniowym wypowiedzeniem. Korzystając z tego

uprawnienia, pozwana Spółdzielnia pismem z dnia 29 grudnia 1999 r. wypowiedziała

powódce umowę o dostawę wody i odbiór ścieków ze skutkiem na dzień 15 stycznia

2000 r. i uczyniła to skutecznie, bowiem przewidziane w § 7 ust. 5 wyłączenie potrzeby

wprowadzania aneksów w razie zmiany wysokości opłat nie wyłączało dalej idącego

uprawnienia każdej ze stron do rozwiązania umowy z zachowaniem ustalonego trybu.

Powódka dochodziła różnicy między należnością za dostarczoną wodę i odbiór

ścieków w okresie od września 2001 r. do maja 2002 r., obliczoną z uwzględnieniem

podwyżek wynikających z uchwał podjętych w dniach 3 lipca i 27 listopada 2001 r., a

kwotą uiszczoną w tym okresie przez pozwaną. Pozwana nie uznawała bowiem

dokonanej zmiany wysokości opłat i realizowała wystawiane przez powódkę faktury tylko

częściowo. Ilość wody zużytej przez pozwaną wynikała z odczytów stanu liczników

zainstalowanych przy zaworach głównych i na tej samej podstawie powódka – wobec

braku odrębnych urządzeń pomiarowych – określiła ilość odprowadzonych ścieków.

W okresie objętym żądaniem strony nie były wprawdzie związane umową,

podstawę dochodzonego roszczenia stanowią jednak – stwierdził Sąd Apelacyjny –

przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 – 409 k.c.). Nieuiszczenie należności

za świadczone usługi było bowiem równoznaczne z bezpodstawnym wzbogaceniem

pozwanej, które skutkuje powstaniem obowiązku wydania uzyskanych korzyści.

Wielkość tych korzyści jest równoważna wartości liczonej stanem zużycia wody i stawek

opłat ustalonych uchwałami podjętymi w dniach 7 lipca i 27 listopada 2001 r. Wniosek

4

pozwanej zmierzający do powołania biegłego w celu zbadania rzeczywistych kosztów

usług świadczonych przez powódkę należało uznać, zdaniem Sądu Apelacyjnego, za

bezprzedmiotowy ze względu na regulację zawartą w § 4 ust. 3 rozporządzenia z dnia

18 grudnia 1996 r., zgodnie z którą w razie braku urządzeń pomiarowych ilość

odprowadzanych ścieków przyjmuje się jako równą ilości pobranej wody z publicznych,

własnych i innych źródeł wody. W zakresie rozważanej problematyki nastąpiła zmiana

stanu prawnego, ponieważ z dniem 14 stycznia 2002 r. weszła w życie ustawa z dnia 7

czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu

ścieków, utraciło również moc rozporządzenie z dnia 18 grudnia 1996 r. Nowe regulacje

nie miały jednak zastosowania – skonstatował Sąd Apelacyjny – do cen oraz stawek

opłat ustalonych w okresie objętym sporem. Po wejściu w życie ustawy z dnia 15

grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 122, poz. 1319)

aktualny stał się przewidziany w niej odrębny tryb ochrony przed nieuzasadnionym

wzrostem opłat i cen, polegający na możliwości kwestionowania wygórowanej ceny

przez złożenie odpowiedniego wniosku do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i

Konsumentów, jednak skarżąca z tego trybu nie skorzystała. Konkludując Sąd

Apelacyjny uznał, że rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu, z tym

tylko, że podstawę prawną zasądzenia kwoty 30 891,84 zł stanowić powinien przepis

art. 405 k.c.

W kasacji od wyroku Sądu Apelacyjnego pozwana – powołując się na obydwie

podstawy określone w art. 3931

k.p.c. – wnosiła o jego uchylenie i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania. W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej wskazała na

naruszenie: art. 405 w związku z art. 409 k.c. oraz art. 2 i art. 32 Konstytucji przez

nienależyte ustalenie wysokości bezpodstawnego wzbogacenia spowodowane

nieuwzględnieniem kosztów, jakie ponosiła z racji pośredniczenia w dostarczaniu wody

na rzecz mieszkańców, pominięciem faktu zużywania wody na podlewanie terenów

zielonych i nieuwzględnieniem zarzutu wadliwego wyliczenia wysokości kwot

wynikających z przedstawionych faktur, rozporządzenia z dnia 18 grudnia 1996 r. w

związku z art. 92, art. 198 i art. 190 Konstytucji przez przyjęcie, że ma ono zastosowanie

do ustalonego stanu faktycznego pomimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19

kwietnia 1999 r., U 3/98, orzekającego o nieważności § 3 ust. 1 pkt 1 tego

rozporządzenia, i art. 98 – 107 ustawy z dnia 24 października 1974 r. – Prawo wodne,

ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym

odprowadzaniu ścieków oraz rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 marca

5

2002 r. w sprawie określania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków

rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz. U.

Nr 26, poz. 257 – dalej: „rozporządzenie z dnia 12 marca 2002 r.”) przez ich błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, że

roszczenie powódki jest uzasadnione w pełnej wysokości. W ramach drugiej podstawy

postawiła natomiast zarzut naruszenia: art. 217 § 1 i 2, art. 224, art. 227 i art. 278 w

związku z art. 380 i art. 391 § 1 k.p.c. przez pominięcie dowodu z opinii biegłego na

okoliczność rodzaju i wysokości kosztów, jakie ponosiła w związku ze świadczeniem

przez powódkę usług wodno – kanalizacyjnych, oraz na okoliczność kosztów

ponoszonych przez powódkę na rzecz innych indywidualnych odbiorców, które

podlegają uwzględnieniu przy ustalaniu cen za usługi wodno – kanalizacyjne, art. 378 §

1 w związku z art. 387 § 1, art. 328 § 2, art. 108 § 1 k.p.c. i art. 24 ustawy z dnia 13

czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz. U. z 2002

r. Nr 9, poz. 88 ze zm.) przez nieustosunkowanie się do zarzutu niezwrócenia zaliczki

pobranej na biegłego, art. 233 § 1 w związku z art. 230, art. 217 § 1 i art. 328 § 2 w

związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez pominięcie dowodów dotyczących kosztów

ponoszonych przez nią w związku z dostarczaniem wody i odprowadzaniem ścieków, w

tym zestawień kosztów załączonych do odpowiedzi na pozew, art. 233 § 1 w związku z

art. 3, art. 217, art. 224 § 1, art. 227 i art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1, art. 378 § 1 i

art. 387 § 1 k.p.c. przez wyprowadzenie z zebranego materiału dowodowego wniosków

wewnętrznie sprzecznych, niezgodnych z zasadami logiki i poprawnego rozumowania,

art. 25 § 2 w związku z art. 391 i art. 378 § 1 k.p.c. przez nieustosunkowanie się do

podniesionego zarzutu błędnego wyliczenia przez powódkę wartości przedmiotu sporu,

art. 98 k.p.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie, i wreszcie art. 101 i art. 102 związku

z art. 192, art. 391 i art. 387 § 1 k.p.c. przez ich pominięcie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na wstępie trzeba zaznaczyć, że – ze względu na regulację zawartą w art. 3

ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego

oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98) –

do rozpoznania złożonej kasacji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania cywilnego

w brzmieniu obowiązującym przed dniem 6 lutego 2005 r. i w takim brzmieniu będą one

powoływane w uzasadnieniu. Rozważania trzeba jednak rozpocząć od odniesienia się

do zarzutów postawionych w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej, zwłaszcza od

przedstawienia stanu prawnego obowiązującego w okresie objętym żądaniem,

6

obowiązujące regulacje przesądzają bowiem o zakresie koniecznego postępowania

dowodowego, a tej kwestii dotyczą przede wszystkim zarzucane uchybienia procesowe.

W czasie od września 2001 r. do maja 2002 r. regulacja problematyki

zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków ulegała sukcesywnym zmianom. W

całym tym okresie obowiązywała ustawa z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce

komunalnej (Dz. U. z 1997 r. Nr 9, poz. 43 ze zm.). Zgodnie z jej art. 4, jeżeli przepisy

szczególne nie stanowiły inaczej, o wysokości cen i opłat albo o sposobie ustalania cen i

opłat za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej, postanawiały organy

stanowiące jednostek samorządu terytorialnego. Natomiast organy stanowiące

jednostek samorządu terytorialnego mogły powierzyć uprawnienia, o których mowa,

zarządom tych jednostek. Do 31 grudnia 2001 r. obowiązywała jeszcze ustawa z dnia 24

października 1974 r. – Prawo wodne (Dz. U. Nr 38, poz. 230 ze zm. – dalej: „Pr. wodne

z 1974 r.”) i wydane na podstawie art. 107 ust. 3 tej ustawy rozporządzenie z dnia 18

grudnia 1996 r. Z dniem 1 stycznia 2002 r. weszła natomiast w życie ustawa z dnia 18

lipca 2001 r. – Prawo wodne (Dz. U. Nr 115, poz. 1229 ze zm.) i równocześnie utraciło

moc rozporządzenie z dnia 18 grudnia 1996 r. Z kolei w dniu 14 stycznia 2002 r. weszła

w życie ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym

odprowadzaniu ścieków (Dz. U. Nr 72, poz. 747 ze zm. – dalej: „u.z.z.w.”). Na podstawie

art. 23, art. 25 i art. 27 ust. 2 tej ustawy wydane zostało rozporządzenie z dnia 12 marca

2002 r., które obowiązywało od 9 kwietnia 2002 r.

Jak trafnie zauważyła skarżąca, Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 19

kwietnia 1999 r., U 3/98 (OTK 1999, nr 4, poz. 70) orzekł, że § 3 ust. 1 pkt 1

rozporządzenia z dnia 18 grudnia 1996 r. jest niezgodny z art. 107 ust. 3 pkt 3 Pr.

wodnego z 1974 r., ponieważ wykracza poza zakres upoważnienia ustawowego, a tym

samym jest niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji; przepis ten utracił moc z dniem 23

kwietnia 1999 r. W uzasadnieniu powołanego wyroku Trybunał Konstytucyjny podkreślił,

że ustawodawca w art. 107 ust. 3 pkt 3 Pr. wodnego z 1974 r. upoważnił Radę Ministrów

do określenia w drodze rozporządzenia zasad ustalania i poboru opłat za wodę

pobieraną z urządzeń zaopatrzenia w wodę i za ścieki wprowadzane do urządzeń

kanalizacyjnych stanowiących własność Państwa, tymczasem zakresem rozporządzenia

z dnia 18 grudnia 1996 r., po jego nowelizacji dokonanej rozporządzeniem z dnia 13

października 1998 r. (Dz. U. Nr 132, poz. 862), objęte zostały także wspomniane

urządzenia stanowiące własność jednostek samorządu terytorialnego i komunalnych

osób prawnych. Stanowi to – stwierdził Trybunał – przekroczenie granic upoważnienia

7

przewidzianego w art. 107 ust. 3 pkt 3 Pr. wodnego z 1974 r. i tym samym ogranicza

zastosowanie rozporządzenia z dnia 18 grudnia 1996 r. do opłat za wodę pobieraną z

urządzeń zbiorowego zaopatrzenia w wodę i za ścieki wprowadzane do zbiorczych

urządzeń kanalizacyjnych, będących własnością Skarbu Państwa.

Przepis art. 107 ust. 3 pkt 3 Pr. wodnego z 1974 r. uległ nowelizacji z dniem 23

lutego 2000 r. (Dz. U. z 2000 r., Nr 12, poz. 136) i od tej daty upoważniał Radę

Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia zasad ustalania i poboru opłat za

wodę pobieraną z urządzeń zaopatrzenia w wodę i za ścieki wprowadzane do urządzeń

kanalizacyjnych stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu

terytorialnego, stosowania ulg i zwolnień od tych opłat oraz organy właściwe w tych

sprawach. Nowe rozporządzenie na podstawie znowelizowanej delegacji nie zostało

jednak wydane.

W tej sytuacji skarżąca trafnie podniosła, że wskazywany przez Sądy Orzekające

przepis § 4 ust. 3 rozporządzenia z dnia 18 grudnia 1996 r. nie mógł stanowić

bezpośredniej podstawy ustalenia stanu ścieków odprowadzonych z jej nieruchomości w

całym okresie objętym żądaniem, ponieważ rozporządzenie to miało zastosowanie tylko

do opłat za ścieki wprowadzane do zbiorczych urządzeń kanalizacyjnych, będących

własnością Skarbu Państwa i to tylko do końca 2001 r. Skarżąca pominęła jednak

istotną okoliczność, tę mianowicie, że od dnia 14 stycznia 2002 r. obowiązywała

powoływana już ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu

ścieków, która wprowadziła regulacje odmienne od koncepcji prezentowanych w toku

procesu przez skarżącą. Art. 6 tej ustawy stanowi bowiem, że dostarczanie wody lub

odprowadzanie ścieków odbywa się na podstawie umowy zawartej między

przedsiębiorstwem wodociągowo – kanalizacyjnym a odbiorcą usług, jeżeli jednak

nieruchomość jest zabudowana budynkiem wielolokalowym lub budynkami

wielolokalowymi umowa jest zawierana z ich właścicielem lub z zarządcą (ust. 1 i ust. 5).

Tylko wyjątkowo, jeżeli spełnione są przesłanki określone w ust. 6 powołanego artykułu,

przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne, na wniosek właściciela lub zarządcy

budynku wielolokalowego, zawiera umowę o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie

ścieków także z osobą korzystającą z lokalu. Zawieranie umowy o zaopatrzenie w wodę

lub odprowadzanie ścieków z właścicielem budynku wielolokalowego oznacza

natomiast, że koszty, których odliczenia domagała się w niniejszej sprawie skarżąca,

obciążają odbiorcę usług. Zatem kwestia ta została ostatecznie rozstrzygnięta przez

ustawodawcę w sposób odmienny od oczekiwań skarżącej. Znalazło to dodatkowe

8

potwierdzenie w art. 26 u.z.z.w., który po nowelizacji, dokonanej z dniem 17 sierpnia

2005 r. (Dz. U. 2005 r. Nr 85, poz. 729) stanowi, że jeżeli odbiorcą usług jest wyłącznie

właściciel lub zarządca budynku wielolokalowego lub budynków wielolokalowych, jest on

obowiązany do rozliczenia kosztów tych usług; suma obciążeń za wodę lub ścieki nie

może być przy tym wyższa od ponoszonych przez właściciela lub zarządcę na rzecz

przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjnego.

Konkludując ten wątek rozważań trzeba stwierdzić, że brak przekonujących

argumentów, które mogłyby przemawiać za odmiennym ujęciem rozważanej kwestii w

okresie od września 2001 r. do 14 stycznia 2002 r. i obciążeniem powódki obowiązkiem

rozliczenia kosztów usług, których odbiorcą był właściciel budynku wielolokalowego.

Nie można też podzielać zapatrywania skarżącej w kwestii sposobu ustalania

ilości odprowadzanych ścieków. W obowiązującej od dnia 14 stycznia 2002 r. ustawie o

zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków kwestia ta

rozstrzygnięta została przez ustawodawcę w sposób niebudzący wątpliwości. Zgodnie z

art. 27 tej ustawy, ilość odprowadzonych ścieków ustala się na podstawie wskazań

urządzeń pomiarowych (ust. 4); w razie braku urządzeń pomiarowych ilość tę ustala się

jako równą ilości wody pobranej (ust. 5); w rozliczeniach ilości odprowadzonych ścieków

ilość bezpowrotnie zużytej wody uwzględnia się wyłącznie w przypadkach, gdy wielkość

jej zużycia na ten cel ustalona jest na podstawie dodatkowego wodomierza

zainstalowanego na koszt odbiorcy usług (ust. 6). Skarżąca nie posiadała odpowiednich

urządzeń pomiarowych, dlatego trzeba przyjąć, że właściwym kryterium pozwalającym

ustalić ilość ścieków odprowadzonych z jej nieruchomości także w czasie od września

2001 r. do 14 stycznia 2002 r. była ilość pobranej przez nią wody. Nie można nie

dostrzegać, że tak również – w braku urządzeń pomiarowych – ustalano ilość

odprowadzanych ścieków do zbiorczych urządzeń kanalizacyjnych stanowiących

własność Skarbu Państwa (§ 4 ust. 3 rozporządzenia z dnia 18 grudnia 1996 r.). Zatem

Sąd Apelacyjny w ostatecznym wyniku trafnie przyjął, że – wobec braku urządzeń

pomiarowych – podstawę ustalenia ilości ścieków oprowadzonych z nieruchomości

skarżącej stanowić powinna ilość pobranej przez nią wody i w związku z tym

powoływanie biegłego na tę okoliczność było bezprzedmiotowe. Trafnie też Sąd

Apelacyjny uznał, że podstawę żądania wynagrodzenia za dostarczoną wodę i

odprowadzone ścieki stanowią przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu. Stanowisko

takie zajął już Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 5 lutego 1998 r., III CZP 71/97 (OSNC

1998, nr 9, poz. 131) i skład orzekający Sądu Najwyższego w pełni je podziela.

9

Stosowanie art. 405 k.c. jest bowiem uzasadnione, jeżeli istnieje stan bezpodstawnego

wzbogacenia po jednej i zubożenia po drugiej stronie, przy czym między zubożeniem a

wzbogaceniem zachodzi tego rodzaju związek, że zubożenie jest funkcją wzbogacenia i

na odwrót. W niniejszej sprawie wartością wzbogacenia istniejącego w chwili

wyrokowania jest wydatek, który skarżąca powinna ponieść tytułem wynagrodzenia za

zużytą wodę i odprowadzone ścieki.

Podniesione przez skarżącą zarzuty dotyczące zarówno nieuwzględnienia

kosztów pośredniczenia w dostarczaniu wody na rzecz mieszkańców, jak i przyjęcia

wadliwej zasady ustalenia stanu odprowadzonych ścieków okazały się nieuzasadnione,

nie można jednak odmówić skarżącej racji, gdy podnosi, że Sąd Apelacyjny nie

ustosunkował się do zarzutu wadliwego wyliczenia wysokości kwot wynikających z

przedstawionych faktur. Już w odpowiedzi na pozew skarżąca zakwestionowała

wysokość dochodzonej kwoty, podniosła bowiem, że według przedstawionych faktur

powinna zapłacić powódce kwotę 2 727 557,26 zł, a zapłaciła – 2 332 438,90 zł, wobec

czego przedmiotem sporu powinna być kwota 395 118,36 zł, a nie 415 336 zł. Ze

względu na to, że Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do postawionego zarzutu

skarżąca powtórzyła go w apelacji. Wywodziła, że po uwzględnieniu dokonanej przez

nią w dniu 28 stycznia 2003 r. zapłaty kwoty 384 444,16 zł powództwo powinno być

ograniczone do kwoty 10 674,20 zł, a nie – jak miało to miejsce – do 30 891,84 zł. Sąd

Apelacyjny – jak trafnie zauważyła skarżąca – nie ustosunkował się do tych wywodów,

wobec czego podniesiony w ramach drugiej podstawy kasacyjnej zarzut obrazy

przepisów zarówno art. 328 § 2, jak i art. 378 § 1 k.p.c. należy uznać za uzasadniony.

Powoduje to konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Trzeba dodać, że wbrew odmiennym zapatrywaniom skarżącej w sprawie nie

doszło do naruszenia przepisów art. 217, art. 224, art. 227 i art. 278 w związku z art.

380 i 391 § 1 k.p.c. na skutek pominięcia dowodu z opinii biegłego, gdyż – jak była już o

tym mowa – ów dowód nie dotyczył faktu o istotnym znaczeniu dla rozstrzygnięcia

sprawy, a tylko takie fakty są przedmiotem dowodu. Uszło też uwagi skarżącej, że

zarzut niezwrócenia przez Sąd pierwszej instancji zaliczki na pokrycie wydatków nie

wypełnia podstawy kasacyjnej z art. 3931

pkt 2 k.p.c., podstawa ta bowiem obejmuje

jedynie uchybienia mogące mieć wpływ na wynik sprawy. Dotyczy to także

rozstrzygnięcia o kosztach procesu, od którego notabene kasacja nie przysługuje (zob.

10

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 1996 r., I CZ 30/96, OSNC 1997, nr

3, poz. 34).

Z przytoczonych wyżej powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39313

§ 1 i art.

108 § 2 w związku z art. 39319

k.p.c. orzekł, jak w sentencji.