V CK 152/05

Sygn. akt V CK 152/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 września 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Gerard Bieniek (sprawozdawca)

SSN Marian Kocon

w sprawie z powództwa W. M. i B. M.

przeciwko I Klubowi Sportowemu "Ś.(...)." w W. o pozbawienie tytułu wykonawczego

wykonalności, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 21 września 2005 r.,

kasacji powodów i strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 18 sierpnia

2004 r., sygn. akt I ACa (...),

zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddala apelację strony pozwanej od

wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 11.02.2004 r. sygn. akt I C (...); oddala

kasację strony pozwanej i zasądza od pozwanej na rzecz powodów kwotę 5.600 zł

(pięć tysięcy sześćset złotych) tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 11.02.2004 r. pozbawił w całości wykonalności

bankowy tytuł egzekucyjny nr (...) wystawiony przez P.(...). Bank S.A. O/w W. przeciwko

dłużnikom solidarnym W. M. i B. M., któremu na mocy postanowienia Sądu Rejonowego

2

z dnia 14.12.2000 r., [I CO (...)] nadano klauzulę wykonalności, a na mocy

postanowienia z dnia 30.04.2001 r. [I CO (...)] nadano klauzulę wykonalności na rzecz I

Klubu Sportowego „Ś.(...).” w W.. W sprawie tej ustalono, że umową z dnia 15.07.1993 r.

(...) Bank G.(...) S.A. O/W. udzielił powodom W. M. i B. M. kredytu w kwocie

13.700.000.000 st. zł, w tym 6.600.00.000 st. zł na zakup 3.300 akcji tegoż Banku emisji

„B”. Na podstawie wcześniejszego porozumienia między stronami Bank zobowiązał się,

na pisemne żądanie powodów, do wykupu nabytego przez nich pakietu akcji za sumę

nie mniejszą od wymaganej wartości spłaty udzielonego kredytu z tym, iż uzyskana

kwota pomniejszy kapitał kredytu podlegający spłacie. Powodowie udzielili

pełnomocnictwa do wykonywania praw z akcji (za wyjątkiem ich sprzedaży)

przewodniczącemu Rady Banku. Pismem z dnia 10.02.1994 r. powodowie zwrócili się

do Banku o wykup akcji. Wcześniej, bo aneksem z 28.01.1994 r. do umowy z

15.07.1993 r. strony ustaliły, iż zadłużenie powodów wobec Banku wynosi

13.700.000.000 st. zł oraz 515.000.000 st. zł z tytułu niespłacenia pełnej kwoty zaległych

odsetek, uzgodniły też zasady spłaty kredytu. Bank zastrzegł sobie prawo

wypowiedzenia zmiany umowy w formie aneksu w razie uchybienia terminu spłaty

którejkolwiek z rat określonych w § 2 i powrotu do pierwotnej treści umowy.

Wypowiedzenia jednak nigdy nie dokonano.

Ustalono, że umową z dnia 14.12.1994 r. pomiędzy (...) Bankiem G.(...) jako

zbywcy a P.(...). – Bankiem S.A. jako nabywcą zbywca sprzedał nabywcy Oddział

Banku w W. z dwiema ekspozyturami. Każdy oddział stanowił przedsiębiorstwo

w rozumieniu art. 551

k.c., a składniki podlegające sprzedaży ujęte zostały w bilansach

Oddziału na dzień 30.12.1994 r. W dniu 10.01.1995 r. powodowie zwrócili się do P.(...).

Banku S.A. o potwierdzenie liczby i wartości wykupionych przez ich akcji wg stanu na

31.12.1994 r., a następnie pismami z dnia 5.12.1996 r., 15.09.1997 r. i 6.04.2000 r.

zwrócili się do P.(...). – Banku z propozycjami spłaty kredytu. Potwierdzenie sald

wystawione przez P.(...). - Bank z dnia 17.05.2000 r. powodowie podpisali warunkowo z

zastrzeżeniem, że ostatecznie rozliczenie będzie uwzględniać ich roszczenie jako

wspólników spółki cywilnej wobec (...) Banku G.(...) W dniu 4.12.2000 r. P.(...). - Bank

S.A. wystawił bankowy tytuł egzekucyjny, w którym stwierdził, iż powodowie z tytułu

umowy o kredyt z 15.07.1993 r. mają wymagalne zobowiązanie wobec Banku w kwocie

1.395.950,24 zł. Postanowieniem z dnia 14.12.2000 r. Sąd nadał klauzulę wykonalności

temu tytułowi, zaś umowę z dnia 22.12.2000 r. P.(...). - Bank sprzedał I Klubowi

Sportowemu „Ś.(...).” wierzytelność przysługującą mu wobec powodów z tytułu umowy

3

kredytowej w kwocie 1.335.950,24 zł. Zaświadczeniem z dnia 22.01.2001 r. Bank

potwierdził przeniesienie na I Klub Sportowy „Ś.(...).” wierzytelności wobec powodów na

kwotę 1.335.950,24 zł ze skutkiem na dzień 12.01.2000 r. Postanowieniem z dnia

30.04.2001 r. Sąd nadal klauzulę wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu na

rzecz I Klubu Sportowego „Ś.(...).”. Ustalono przy tym, iż z tytułu należności głównej

spłacili 700.000 zł, a także iż nabyte przez powodów akcje nie zostały przez nich

odebrane z Banku i niewiadomo co się z nimi stało.

Sąd Okręgowy uwzględnił żądanie w całości, zaś Sąd Apelacyjny wyrokiem

z dnia 18.08.2004 r. pozbawił bankowy tytuł egzekucyjny wykonalności ponad kwotę

375.000 zł z tym iż kwota ta płatna jest z odsetkami od dnia 18.03.2000 r. do 4.12.2000

r., oddalając dalej idące powództwo. Sąd ten nie podzielił oceny Sądu Okręgowego

jakoby przedmiotowy tytuł egzekucyjny był nierzetelny, gdyż odwoływał się do umowy z

dnia 13.07.1993 r. bez nawiązania do aneksu, że wartość akcji nabytych przez

powodów miały być zaliczona na poczet zobowiązań oraz że pozwany nie nabył

skutecznie wierzytelności gdyż takiego zarzutu powodowie w ogóle nie zgłaszali.

Odrzucił też ustalenie, że powodowie spłacili część zadłużenia w kwocie 700.000 zł,

gdyż okoliczność ta niczym nie została wykazana. Przyjął więc, iż bank władny był

wystawić bankowy tytuł egzekucyjny, a sprzedaż wierzytelności pozwanemu dawała mu

tytuł do dochodzenia należności od powodów. Rozważając jednak podniesiony przez

powodów zarzut 3 - letniego przedawnienia Sąd Apelacyjny wskazał, że zasady spłaty

kredytu ustalała umowa z 15.07.1993 r. zmieniona aneksem z dnia 28.07.1994 r.

Zasady płatności przedstawiały się następująco:

- w 1994 r. – 2.200.000.000 st. zł,

- w 1995 r. – 2.500.000.000 st. zł,

- w 1996, 1997, 1998 po 3.000.000.000 st. zł płatne kwartalnie po 750.000.000

st. zł.

Przerwanie biegu przedawnienia nastąpiło w dniu 14.12.2000 r. przez nadanie klauzuli

wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu co oznacza, iż przedawnione były

zatem te części kredytu, które były wymagalne do III kwartału 1997 r., zaś

nieprzedawnione należności obejmują rok 1998 r. (4 x po 73.000 zł oraz IV kwartał 1997

(75.000 zł), co daje łącznie 373.000 zł.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyły kasacją obie strony. Powodowie zarzucili w

kasacji naruszenie art. 123 k.c. przez przyjęcie, iż wydanie klauzuli wykonalności

bankowemu tytułowi egzekucyjnemu przerywa bieg przedawnienia; art. 788 § 1 k.p.c. w

4

związku z art. 97 ust. 1 prawa bankowego przez przyjęcie, iż dopuszczalnym jest

nadanie klauzuli wykonalności na rzecz nabywcy wierzytelności niebędącego bankiem;

art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. przez przyjęcie, iż dopuszczalne jest prowadzenie egzekucji

przez nabywcę wierzytelności niebędącego bankiem na podstawie bankowego tytułu

egzekucyjnego oraz art. 233 § 1 k.p.c. przez przekroczenie granic swobodnej oceny

dowodów co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazując na powyższe wnosili o

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi II instancji do ponownego

rozpoznania.

Strona pozwana zarzuciła w kasacji naruszenie prawa materialnego tj. art. 840 §

1 pkt 2 k.p.c., art. 117 § 2, 123 § 1 i 481 k.c. oraz naruszenie przepisów postępowania tj.

art. 6 k.c. i 230 k.p.c. co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazując na powyższe

wnosiła o zmianę wyroku przez oddalenie powództwa w całości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja powodów zawiera najdalej idące zarzuty. W szczególności chodzi o

zarzut naruszenia art. 788 § 1 k.p.c. w związku z art. 97 ust. 1 Prawa bankowego przez

przyjęcie, iż dopuszczalnym jest nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi

egzekucyjnemu na rzecz nabywcy wierzytelności niebędącego bankiem oraz łączący się

z tym zarzut naruszenia art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. przez przyjęcie, że dopuszczalne jest

prowadzenie egzekucji na podstawie bankowego tytułu egzekucyjnego opatrzonego

klauzulą wykonalności nadaną na rzecz podmiotu będącego nabywcą wierzytelności,

który nie jest bankiem. W sprawie jest bowiem bezsporne, że pozew o pozbawienie

tytułu wykonawczego wykonalności został skierowany przeciwko nabywcy

wierzytelności tj. Pierwszemu Klubowi Sportowemu „Ś.(...).” w W., który za

pośrednictwem komornika sądowego wszczął egzekucję przeciwko powodom na

podstawie tytułu wykonawczego w postaci bankowego tytułowi egzekucyjnego nr (...),

wystawionego przez P.(...). – Bank S.A. na podstawie art. 96 ustawy z dnia 29.08.1997

r. – Prawo bankowe (Dz. U. Nr 140, poz. 939 z późn. zm.). Jest także poza sporem, iż

Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 14.12.2000 r. w sprawie I Co (...) nadał klauzulę

wykonalności temu tytułowi egzekucyjnemu wystawionemu przez P.(...). – Bank S.A.

przeciwko powodom jako dłużnikom. Następnie tenże Sąd Rejonowy postanowieniem z

dnia 30.04.2001 r. wydanym w sprawie I Co (...) nadał klauzulę wykonalności

bankowemu tytułowi egzekucyjnemu nr (...) wystawionemu przez P.(...). – Bank na rzecz

pozwanego I Klubu Sportowego „Ś.(...).” przeciwko powodom jako dłużnikom, skoro na

podstawie umowy sprzedaży wierzytelności z dnia 22.12.2000 r. zawartej między P.(...).

5

Bank a pozwanym I Klubem Sportowym „Ś.(...).”, po powstaniu tytułu egzekucyjnego

uprawnienie przeszło na inną osobę, czyli pozwanego. Podstawą prawną był przepis art.

788 k.p.c. Na podstawie tego tytułu wykonawczego pozwany wszczął egzekucję.

Powstaje więc zasadnicze pytanie, czy dopuszczalne było nadanie klauzuli

wykonalności na rzecz pozwanego niebędącego bankiem jako nabywcy wierzytelności

objętej bankowym tytułem egzekucyjnym i w konsekwencji, czy dopuszczalne było

prowadzenie egzekucji przez pozwanego na podstawie takiego tytułu wykonawczego.

Odnośnie pierwszej kwestii należy przede wszystkim stwierdzić, iż

w orzecznictwie Sądu Najwyższego zarysowała się rozbieżność stanowisk co do

dopuszczalności nadania klauzuli wykonalności na rzecz nabywcy wierzytelności

w sytuacji, w której przed przeniesieniem wierzytelności sąd na wniosek zbywcy nadał

na jego rzecz klauzulę wykonalności. W postanowieniu z dnia 2.07.1975 r. V CZ 98/75

(OSNCP 1976, nr 6, poz. 142). Sąd Najwyższy dopuścił taką możliwość, zaś w uchwale

z dnia 22.02.1984 r. III CZP 2/84 (OSNCP 1984, nr 9, poz. 153) taką możliwość

wyłączył. Ostatecznie jednak w uchwale z dnia 4.08.1992 r. III CZP 94/92 (OSNCP

1993, nr 3, poz. 32) wyjaśniono, że dopuszczalne jest nadanie klauzuli wykonalności na

rzecz nabywcy wierzytelności także w przypadku, w którym przed przeniesieniem

wierzytelności – na wniosek zbywcy – sąd nadał na jego rzecz klauzulę wykonalności

tytułowi egzekucyjnemu. Pogląd ten podzielono w uchwale z dnia 2.04.2004 r. III CZP

9/04 (OSNCP 2005, nr 6, poz. 95). Do tego poglądu przychylił się też skład orzekający w

niniejszej sprawie. Zagadnienie dopuszczalności nadawania klauzuli wykonalności

bankowemu tytułowi wykonawczemu na rzecz nabywcy wierzytelności objętej tym

tytułem podjęto w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 18.04.1996 r. III CZP 194/93

stwierdzając, że art. 788 § 1 k.p.c. nie stanowi podstawy do nadania klauzuli

wykonalności bankowemu tytułowi wykonawczemu na rzecz nabywcy uprawnienia

stwierdzonego tym tytułem. Uchwała ta zapadła pod rządem Prawa bankowego z 1989

r. Aktualność tego poglądu pod rządem ustawy z dnia 29.08.1997 r. – Prawo bankowe

(Dz. U. Nr 72, poz. 934) potwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 2.04.2004 r. III

CZP 9/04 (OSNC 2005, nr 6, poz. 98) stwierdzając, iż „niedopuszczalne jest nadanie na

podstawie art. 788 § 1 k.p.c. klauzuli wykonalności na rzecz niebędącego bankiem

nabywcy wierzytelności objętej bankowym tytułem egzekucyjnym, także po zaopatrzeniu

w sądową klauzulę wykonalności”. Uzasadniając ten pogląd wskazano, iż bankowy tytuł

egzekucyjny stanowi przywilej banków, polegający na ułatwieniu im dochodzenia swoich

wierzytelności wynikających z dokonywanych czynności bankowych. Umożliwienie

6

nadawania klauzuli wykonalności bankowym tytułom egzekucyjnym na podstawie art.

788 § 1 k.p.c. na rzecz nabywcy wierzytelności bankowej stwierdzonej tym tytułem,

oznaczałoby naruszenie przywileju przyznanego tylko bankom na rzecz wszystkich

nabywców takiej wierzytelności. Nie byłoby to do pogodzenia z kwalifikowanym i

wyjątkowym charakterem tego przywileju. W konsekwencji należy uznać, iż przepisy art.

96-97 Prawa bankowego z 1997 r. stanowią lex specialis w stosunku do art. 788 § 1

k.p.c. W konsekwencji, na podstawie bankowego tytułu egzekucyjnego może być

prowadzona jedynie egzekucja wierzytelności bankowej i tylko na rzecz banku, po

nadaniu na jego rzecz sądowej klauzuli wykonalności. Skład orzekający w niniejszej

sprawie w pełni podziela ten pogląd, a to oznacza, iż żądania powodów pozbawienia

wykonalności tytułu wykonawczego w postaci bankowego tytułu egzekucyjnego,

któremu nadano klauzulę wykonalności na rzecz nabywcy wierzytelności niebędącego

bankiem, jest z tego tylko względu w pełni uzasadnione na podstawie art. 840 § 1 pkt 2

k.p.c., gdyż po powstaniu tytułu egzekucyjnego (wystawienie bankowego tytułu

egzekucyjnego) nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie nie może być

egzekwowane (nadano klauzulę wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu na

rzecz nabywcy wierzytelności niebędącego bankiem). Z innych więc przyczyn wyrok

Sąd Okręgowy pozbawiający wykonalności w całości bankowego tytułu egzekucyjnego

jest prawidłowy. W tej sytuacji zbędne jest odnoszenie się do dalszych zarzutów

zawartych w kasacjach obu stron. Z tych względów na podstawie art. 39315

k.p.c. w

związku z art. 3 ustawy z dnia 22.12.2004 r., o zmianie ustawy kodeks postępowania

cywilnego i ustawy prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz.

98), orzeczono jak w sentencji.