I CK 164/05

Sygn. akt I CK 164/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 września 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Marian Kocon (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Kazimierz Zawada

w sprawie z powództwa Stowarzyszenia Autorów (…) w W.

przeciwko "B.(…)" Spółce z o.o. w W.

o ochronę praw autorskich, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 28

września 2005 r., kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 30

listopada 2004 r., sygn. akt I ACa (…),

oddala kasację i zasądza od pozwanej na rzecz strony powodowej 5400 zł (pięć

tysięcy czterysta) tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 22 października 2003 r. zobowiązał

pozwaną spółkę z o.o. B.(…) do zaniechania odtwarzania repertuaru muzycznego i

słowno - muzycznego chronionego przez powodowe Stowarzyszenie Autorów „(…)”

oraz zasądził od pozwanej na rzecz tego Stowarzyszenia 250 000 zł z odsetkami

tytułem „zbiorowego" wynagrodzenia (art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o

prawie autorskim i prawach pokrewnych - jedn. tekst: Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 904).

2

Sąd bowiem ustalił, że pozwana w sieci sklepów z obuwiem luksusowym odtwarzała

chronione przez powodowe Stowarzyszenie utwory muzyczne i słowno - muzyczne bez

zapłaty wynagrodzenia. Było to odtwarzanie ciągłe, adresowane do każdego, kto na

zasadzie wolnego wstępu znalazł się w sklepie.

Zarówno ustalenia Sądu Okręgowego, jak i jego rozważania prawne zostały przez

Sąd Apelacyjny w W. uznane za prawidłowe, toteż apelacja strony pozwanej została

wyrokiem tegoż Sądu z dnia 30 listopada 2004 r. oddalona.

Strona pozwana w kasacji - opartej na obu podstawach z art. 3931

k.p.c. -

zarzuciła naruszenie art. 231 i 233 k.p.c., a także art. 105 ust.1, 24 ust. 2 i art. 79 ust. 1

ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (jedn. tekst:

Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 904, powoływanej dalej: „ustawy o prawie autorskim

i prawach pokrewnych”), i wniosła o uchylenie obu wyroków oraz przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 231 k.p.c. przez przyjęcie istnienia

w drodze domniemania faktycznego legitymacji strony powodowej do dochodzenia

roszczeń o „zbiorowe" wynagrodzenie z tytułu odtwarzania (ciągłego) utworów

muzycznych i słowno – muzycznych w sklepach skarżącej.

Skarżąca pomija, że przyjęte domniemanie dotyczy tylko określonych kategorii

utworów tj., drobnych utworów muzycznych i słowno - muzycznych oraz określonych form

ich eksploatacji, tzw. „małych praw”. Inaczej mówiąc, przyjęte domniemanie dotyczy tylko

prawa publicznego odtwarzania „niedramatycznych” utworów muzycznych.

Strona powodowa posiada zaś decyzję Ministra Kultury i Sztuki zezwalającą jej na

zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi do tej kategorii utworów także na polu

publicznego odtwarzania, jak również posiada szereg umów zawartych z zagranicznymi

organizacjami ochrony praw autorskich w celu reprezentowania ich na terenie kraju.

Znaczna więc liczba utworów muzycznych i słowno – muzycznych chronionych przez

stronę powodową uprawnia domniemanie, wbrew odmiennemu zapatrywaniu skarżącej,

że utwory te znajdowały się również wśród utworów odtwarzanych przez pozwaną, to z

kolei uzasadnia legitymację strony powodowej do dochodzonych roszczeń.

Upatrywanie przez skarżącego błędnej wykładni art. 105 ust. i ustawy o prawie

autorskim i prawach pokrewnych w przyjęciu, że z zawartego tam domniemania wynika

„domniemanie naruszenia prawa w każdym przypadku, gdy tak twierdzi organizacja

3

zbiorowego zarządzania” oraz „domniemanie merytorycznej racji powoda" czyni zarzut

bezprzedmiotowym, gdyż Sąd Apelacyjny takiego poglądu nie wyraził.

Bezzasadny jest również zarzut skarżącej, że Sąd Apelacyjny naruszył art. 24 ust.

2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, gdyż uznał, że na gruncie tego

przepisu pozwana powinna wykazać, iż z odtwarzaniem chronionych utworów nie łączy

się osiąganie korzyści majątkowych.

Zgodnie z konstrukcją art. 24 ust. 2 ustawy o prawie autorskim i prawach

pokrewnych publiczny odbiór tylko wtedy jest dozwolony, jeśli nie łączy się z nim

osiąganie korzyści majątkowych. W myśl ogólnej reguły dowodowej z art. 6 k.c.

zaistnienie przesłanek do zastosowania tego wyjątkowego przepisu powinien więc

udowodnić korzystający z utworów. Przyjęcie innego rozkładu obowiązku dowodowego

jest niedopuszczalne ze względu na to, że art. 24 ust. 2 wprowadza wyjątek od prawa

wyłącznego, i to korzystający z tego wyjątku musi udowodnić, że działanie jego mieści

się w dozwolonych kryteriach (tak też SN w wyroku z dnia 18 listopada 2004 r., V CK

243/03, Biul. SN 2005/3/12).

Należy zauważyć, że sytuacje, w których odtwarzanie „niedramatycznych”

utworów muzycznych w ramach prowadzonej działalności gospodarczej nie będzie łączyć

się z korzyściami majątkowymi dla odtwarzającego, powstaną przede wszystkim

wtedy, gdy klienci nie będą poddawani oddziaływaniu odbioru. Może tu chodzić przede

wszystkim o małe powierzchnie handlowe, drobne zakłady usługowe, w których

odtwarzanie służy zapełnieniu czasu personelowi. Odtwarzanie owych utworów na

większych przestrzeniach handlowych, w których klient przebywa dłuższą chwilę, jak

to miało miejsce w ustalonych okolicznościach sprawy, podlegają zakwalifikowaniu

jako połączone z korzyściami majątkowymi. Na taką funkcję wskazuje zwłaszcza

specjalne rozmieszczenie głośników do odbioru w salach obsługi klienta.

Z tych przyczyn orzeczono, jak w wyroku (art. 39312

k.p.c.).