II CK 752/04

Sygn. akt II CK 752/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 października 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Helena Ciepła (przewodniczący)

SSN Tadeusz Domińczyk

SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Miasta Ł. - Powiatowego Urzędu Pracy (…) w Ł. przeciwko D.

M., Z. P., B. K. i I. P. o zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 5

października 2005 r., kasacji pozwanych B. K. i I. P. od wyroku Sądu Okręgowego w Ł. z

dnia 1 kwietnia 2004 r., sygn. akt III Ca (…),

uchyla zaskarżony wyrok w stosunku do pozwanych B. K. i I. P. i w tym zakresie

przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Ł. do ponownego rozpoznania i

orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w Ł. wyrokiem z dnia 3 grudnia 2002 r. zasądził solidarnie od D.

M., Z. P., I. P. i B. K. na rzecz Miasta Ł. – Powiatowego Urzędu Pracy (…) w Ł. 16

291,40 zł z umownymi odsetkami od dnia 1 stycznia 1993 r., wyrokowi nadał rygor

natychmiastowej wykonalności w zakresie uwzględniającym powództwo w stosunku do

pierwszych trojga z wymienionych pozwanych i orzekł o kosztach procesu.

2

Sąd ustalił, że D. M. otrzymał od powoda – na podstawie umowy pożyczki z dnia

23 listopada 1992 r. – 50 000 000 starych złoty na podjęcie i prowadzenie działalności

gospodarczej. Pożyczkę poręczyli pozostali pozwani w sprawie. Pożyczkobiorca nie

zwrócił pożyczki w wysokości odpowiadającej zasądzonej kwocie.

Sąd pierwszej instancji uznał, że dłużnik ponosi odpowiedzialność na podstawie

zawartej umowy pożyczki. Poręczyciele natomiast – wobec braku odmiennych

postanowień w umowie – odpowiadają jako współdłużnicy solidarni (art. 881 k.c.).

Apelacje wniosła tylko pozwana Z. P. Sąd Okręgowy zaskarżonym wyrokiem

zmienił orzeczenie Sądu pierwszej instancji w ten sposób, że oddalił powództwo w

stosunku do apelującej.

Sąd odwoławczy podzielił zarzut skarżącej, że dochodzone przez powoda

roszczenie uległo przedawnieniu. Okazało się bowiem, że po wydaniu wyroku przez Sąd

Rejonowy zapadła uchwała Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2002 r., III CZP 35/02

(OSNC 2003, nr 6, poz. 77), z której wynika, że roszczenie powoda podlega

przedawnieniu z upływem trzech, a nie 10 lat, jak przyjął Sąd pierwszej instancji. Sąd

Okręgowy nie rozpoznał sprawy na rzecz pozostałych pozwanych na podstawie art. 378

§ 2 k.p.c., mimo że wzięli oni udział w rozprawie apelacyjnej i „wnieśli o uwzględnienie

apelacji pozwanej Z. P.”, ze względu – jak wyjaśnił – na „istotę zobowiązania łączącego

strony, a także okoliczność, że przedawnione roszczenie nie wygasło i decyzja w

przedmiocie podniesienia zarzutu przedawnienia jest pozostawiona wyłącznie

dłużnikom.

W kasacji, wniesionej w imieniu pozwanych I. P. i B. K. i S. M., pełnomocnik

skarżących zarzucił naruszenie art. 375 § 2 k.c. przez jego niezastosowanie oraz obrazę

art. 378 § 2, art. 328 § 2, art. 5, art. 212 k.p.c. Powołując się na te podstawy kasacyjne

wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania.

Kasacja wniesiona w imieniu S. M. została prawomocnie odrzucona jako

niedopuszczalna z powodu wniesienia jej przez osobę nieuprawnioną.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Naruszenie art. 375 § 2 k.c. polega – zdaniem skarżących – na niezastosowaniu

tego przepisu do oceny zasadności dochodzonego od nich roszczenia „w sytuacji, gdy

wyrok oddalający powództwo w stosunku do jednej pozwanej będącej dłużnikiem

solidarnym, uwzględnia zarzut przedawnienia, który jest wspólny dla wszystkich

pozwanych i dotyczy pozostałych współdłużników”.

3

Przesłanką zastosowania art. 375 § 2 k.c., który ma ułatwić obronę dłużnikom

solidarnym przed roszczeniami wierzyciela i zapobiec wydaniu różnych wyroków

przeciwko tym dłużnikom, jeżeli przysługują im wspólne zarzuty, jest istnienie wyroku na

korzyść jednego z dłużników solidarnych. Wprawdzie nie wynika to wyraźnie z

przytoczonego przepisu, ale nie ulega wątpliwości, że orzeczeniem, o którym mowa w

tym przepisie, jest prawomocny wyrok sądu (także sądu polubownego) rozstrzygający

powództwo wierzyciela na korzyść jednego z dłużników, ponieważ dopiero takie

orzeczenie wywiera wobec współdłużników skutek materialnoprawny w postaci

zwolnienia ich w całości lub w części z zobowiązania wobec wierzyciela.

Uszło uwagi skarżących, że w chwili wydania zaskarżonego orzeczenia nie istniał

jeszcze prawomocny wyrok oddalający powództwo w stosunku do Z. P. z powodu

przedawnienia roszczenia. To oznacza, że nie ma podstaw, aby przypisać Sądowi

naruszenie art. 375 § 2 k.c. przez jego niezastosowanie. Omawiany zarzut naruszenia

prawa materialnego należało więc uznać za nieuzasadniony.

Zarzut obrazy art. 378 § 2 k.p.c. polega – zdaniem skarżących – na jego

niezastosowanie „w sytuacji, gdy współuczestnicy, którzy orzeczenia nie zaskarżyli, brali

udział w rozprawie apelacyjnej, przyłączyli się do apelacji jednej z pozwanych, a

przedmiotem sporu i zaskarżenia są wspólne dla współuczestników prawa”.

Zakres podmiotowego rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji – zależny

w zasadzie od skarżącego – może w toku postępowania apelacyjne ulec zmianie z woli

sądu działającego z urzędu na podstawie art. 378 § 2 k.p.c. Przytoczony przepis

pozwala bowiem sądowi drugiej instancji rozpoznać sprawę – w granicach zaskarżenia

– także na rzecz współuczestników, który wyroku nie zaskarżyli, jeżeli zachodzi w

sprawie współuczestnictwo materialne polegające na tym, że w roli powodów lub

pozwanych występuje kilka osób, a prawa lub obowiązki, stanowiące przedmiot sporu,

są im wspólne.

W literaturze i w orzecznictwie przyjmuje się zgodnie, że odpowiedzialność

solidarna dłużników zawsze uzasadnia współuczestnictwo materialne ze względu na

wspólność ich praw i obowiązków (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego

1964 r., II CZ 6/64, OSNCP 1964, nr 12, poz.267). To oznacza, że w wypadku pozwania

dłużników solidarnych zachodzi możliwość zastosowania w sprawie art. 378 § 2 k.p.c.

W tej sytuacji nie można odmówić racji skarżącym, że Sąd Okręgowy,

rozpoznając apelację współdłużnika solidarnego – Z. P., mógł rozpoznać sprawę także

na ich rzecz jako pozostałych współdłużników solidarnych, mimo że skarżące nie

4

wniosły apelacji, ponieważ skutecznie podniesiony przez apelującą zarzut

przedawnienia roszczenia jest wspólnym zarzutem odpowiadających solidarnie

dłużników. Tej oceny nie zmienia trafne spostrzeżenie Sądu, że przedawnienie jest

uwzględniane na zarzut dłużnika (art. 117 § 2 k.c.). Z zachowania się skarżących

podczas rozprawy apelacyjnej wynika bowiem dostatecznie wyraźne również ich wola

skorzystania z zarzutu przedawnienia roszczenia. Zarzut obrazy art. 378 § 2 k.p.c.

należało więc uznać za uzasadniony.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy – na podstawie art. 39313

§ 1 k.p.c.

w zw. z art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98) – orzekł,

jak w sentencji wyroku.