III CK 101/05

Sygn. akt III CK 101/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 października 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Henryk Pietrzkowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa D. B.

przeciwko Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo-Kredytowej "(…)" w J.

o zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 14 października 2005 r.,

kasacji powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 9 listopada 2004 r., sygn. akt I

ACa (…),

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego w K. z

dnia 11 marca 2004 r. i oddalił powództwo o zasądzenie kwoty 50.000 zł z odsetkami

tytułem odszkodowania za szkodę wyrządzoną zachowaniem pracownika strony

pozwanej, w następstwie którego powódka pozbawiona została możliwości odebrania

po śmierci jej konkubenta kwoty 50.000 zł zdeponowanej u strony pozwanej.

2

Według dokonanych ustaleń konkubent powódki Z. P. jako członek strony

pozwanej, na podstawie umowy z dnia 6 lutego 2002 r. ulokował na rachunku

terminowym kwotę 88.000 zł. Na deklaracji członkowskiej wpisał, iż na wypadek jego

śmierci ze zdeponowanych pieniędzy należy wypłacić powódce 50.000 zł, a resztę jego

bratu. W złożonym oświadczeniu podał, że z powódką nie łączy go żaden stopień

pokrewieństwa. Oświadczenie to przyjął pracownik strony pozwanej potwierdzając

swoim podpisem, datą i pieczęcią. Po śmierci Z. P., która nastąpiła w dniu 18 czerwca

2002 r. strona pozwana odmówiła realizacji jego dyspozycji podnosząc, że powódka nie

należy do kręgu osób uprawnionych według art. 9 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia

1995 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych, dalej zwanej ustawą o

s.k.o.k. (Dz. U. z 1996 r. Nr 1, poz.2 ze zm.).

Sąd Apelacyjny uznając powództwo za nieuzasadnione podniósł, że w dyspozycji

złożonej przez Z. P. (pkt 6 deklaracji członkowskiej) zawarte jest odesłanie do art. 9 ust.

1 pkt 2 ustawy o s.k.o.k. oraz oświadczenie, że znane mu są postanowienia deklaracji

członkowskiej, których zobowiązuje się przestrzegać. Z. P. nie mógł zatem – jak uznał

Sąd Okręgowy – działać pod wpływem błędu. Sąd Apelacyjny podkreślił ponadto, że

przed śmiercią Z. P. mógł złożoną dyspozycję odwołać albo zlikwidować lokatę. Nie

należy zatem przesądzać, że gdyby niedopatrzenie urzędnika strony pozwanej przy

wypełnianiu deklaracji, to powódka na pewno po śmierci Z. P. otrzymałaby wypłatę

kwoty 50.000 zł. Z żadnego ponadto przepisu ustawy o s.k.o.k., ani żadnego dokumentu

nie wynika obowiązek weryfikowania oświadczeń składanych w deklaracji członkowskiej,

w tym w rubryce „dyspozycja na wypadek śmierci”, zwłaszcza, że status prawny osób

objętych taką dyspozycją istotny jest nie w chwili jej składania, lecz w chwili śmierci

osoby, która dokonała dyspozycji.

Kasacja powódki oparta została na podstawie naruszenia przepisów prawa

materialnego – art. 415, 361 § 1 i 2, art. 385 § 2 i art. 6 k.c. oraz przepisów

postępowania – art. 232 k.p.c. w zw. z art. 316 i 328 § 3 k.p.c., a także art. 233 § 1 k.p.c.

Skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania ewentualnie o zmianę tego wyroku i

oddalenie apelacji strony pozwanej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Powołane w kasacji – w ramach podstawy naruszenia przepisów postępowania –

zarzuty naruszenia art. 232 k.p.c. w zw. z art. 316 i 328 § 3 k.p.c., a także art. 233 § 1

k.p.c. uznać należy za uzasadnione. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie stanowił

3

podstawy do ustalenia, że Z. P. zlikwidowałby lokatę pieniężną, którą przeznaczył dla

powódki. Skarżąca trafnie podnosi, że obciążał ją, co też uczyniła, jedynie obowiązek

uprawdopodobnienia, że gdyby urzędnik strony pozwanej dopełnił obowiązku odebrania

skutecznego oświadczenia woli Z. P., to otrzymałaby po jego śmierci wypłatę z tej

lokaty. Strona pozwana nie wykazała natomiast okoliczności, a na niej w tym zakresie

spoczywał ciężar dowodu, które uzasadniałyby ustalenie, że przed śmiercią Z. P.

odwołałby oświadczenie o przeznaczeniu lokaty pieniężnej na rzecz powódki.

Zasadna okazała się także podstawa kasacyjna naruszenia prawa materialnego.

Przepis art. 361 § 2 k.c. w części dotyczącej utraconych korzyści wymaga - jak trafnie

podniosła skarżąca, powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 października

2001 r.. II CKN 578/99, OSP 2002, nr 6, poz.83 oraz glosę do tego orzeczenia opubl. w

PPH 2003, Nr 4, str.50 – przyjęcia hipotetycznego przebiegu zdarzeń i ustalenia

wysokiego prawdopodobieństwa utraty korzyści. Ustawodawca nie wskazał bliższych

kryteriów budowania tych hipotez, pozostawiając je wiedzy i doświadczeniu życiowemu

składu orzekającego, stosowanym odpowiednio do okoliczności sprawy. Powódka

wykazała szkodę z prawdopodobieństwem wystarczającym do przyjęcia, że istniała

realna możliwość uzyskania przez nią korzyści.

Skarżąca zasadnie zarzuciła także naruszenie art. 415 k.c. przez jego

niezastosowanie. Przyjęcie przez stronę pozwaną oświadczenia woli Z. P., które nie

mogło odnieść skutku z uwagi na niezgodność oświadczenia z art. 9 ust.1 pkt 2 ustawy

o s.k.o.k. było działaniem wykraczającym poza wzorzec działania instytucji pełniącej

funkcje zbliżone do banku (por. art. 3 ust. 1 „a” ustawy o s.k.o.k.), było zatem działaniem

bezprawnym i jednocześnie zawinionym, dającym podstawę do przypisania stronie

pozwanej odpowiedzialności za wyrządzoną tym działaniem szkodę. Na stronie

pozwanej, jako profesjonaliście spoczywa ciężar zadbania o to, aby czynności

dokonywane przez jej klientów, a w szczególności jej członków nie były nieważne lub

nieskuteczne.

Z przytoczonych względów, uznając kasacje za usprawiedliwioną należało orzec,

jak w sentencji (art. 39313

§ 1 k.p.c. w zw. z art. art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o

zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo o ustroju

sądów powszechnych, Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98).