III CZP 63/05

Sygn. akt III CZP 63/05

UCHWAŁA

Dnia 12 października 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Strus (przewodniczący)

SSN Iwona Koper

SSN Tadeusz Żyznowski (sprawozdawca)

w sprawie ze skargi wierzyciela M. W. działającej przez matkę K. W.

przy uczestnictwie dłużnika P. W. w przedmiocie zażalenia wierzyciela na postanowienie

Sądu Rejonowego w G. z dnia 18 stycznia 2005 r. w sprawie VIII Co (...) po

rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 12 października 2005 r.,

zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w G. postanowieniem z

dnia 12 maja 2005 r., sygn. akt V Cz (...),:

"Czy komornik, w przypadku egzekucji alimentów wszczętej przed 1 stycznia 2002 r.,

jest uprawniony do pobierania w toku dalszej egzekucji alimentów opłaty w wysokości

21% wartości egzekwowanego roszczenia, czy też obowiązany jest uwzględnić zmiany

w zakresie wysokości opłaty wprowadzone Ustawą z 18 września 2001 r. o zmianie

ustawy o komornikach sądowych i egzekucji Dz. U. Nr 130, poz. 1452?"

podjął uchwałę:

W toku egzekucji alimentów wszczętej przed 1 stycznia 2002 r. i prowadzonej pod

rządem ustawy z dnia 18 września 2001 r. o zmianie ustawy o komornikach

sądowych i egzekucji oraz o zmianie innych ustaw (Dz. U. Nr 130, poz. 1452)

komornik - od daty wejścia w życie tej ustawy - stosuje jej przepisy w zakresie

wysokości pobieranej opłaty stosunkowej.

2

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2005 r. Sąd Rejonowy uchylił postanowienie

komornika tego Sądu z dnia 18 października 2004 r. sygn. akt. II KMP (...) ustalające

koszty postępowania w sprawie i nakazał komornikowi ponowne ustalenie wysokości

opłat ze wskazaniem podstawy ich wyliczenia oraz okresów jakich dotyczą. W

uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd Rejonowy wskazał na brak podstawy ustalenia opłat

obejmujących okres siedmiu lat i liczne – w tym zakresie – zmiany stanu prawnego.

Nadto Sąd Rejonowy wyraził zapatrywanie stwierdzające, że w wypadku prowadzenia

egzekucji alimentów, wszczętej przed 1 stycznia 2002 r. komornik jest uprawniony do

pobierania opłaty w wysokości 21% egzekwowanego roszczenia także po wejściu w

życie ustawy z dnia 18 września 2001 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i

egzekucji (Dz. U. Nr 130, poz. 1452).

W złożonym zażaleniu wierzycielka zarzuciła, że zarówno sposób naliczenia

kosztów, jak i ich podstawa zostały wadliwie ustalone. Zakwestionowała także

zasadność wyrażonego poglądu, że obowiązujące przepisy upoważniają komornika do

pobierania – w toku dalszej egzekucji – opłaty w wysokości 21% egzekwowanego

roszczenia.

Rozpoznając zażalenie wierzycielki Sąd Okręgowy przedstawił do rozstrzygnięcia

przytoczone na wstępie powstałe zagadnienie prawne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Spośród zmian wprowadzonych od 1 stycznia 2002 r. ustawą z dnia 18 września

2001 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz zmianie niektórych

innych ustaw (Dz. U. Nr 130, poz. 1452 ze zm.) wątpliwości Sądu Okręgowego

koncentrują się wokół możliwości zastosowania nowej ustawy, od wskazanej daty 1

stycznia 2002 r., co do wysokości pobieranej opłaty stosunkowej przewidzianej w art. 45

ust 2 powołanej ustawy w toku dalszej egzekucji alimentów. W przytoczonej ustawie

nowelizacyjnej ustawodawca nie rozstrzygnął w sposób jednoznaczny kwestii reżimu

prawnego rozliczenia alimentacyjnych spraw egzekucyjnych będących w toku, w których

egzekucja może być prowadzona przez wiele lat. W pierwszej kolejności wymaga

wyjaśnienia – jak trafnie wskazał Sąd Okręgowy – relacja między stosowaniem art. 104 i

8 powołanej ustawy nowelizacyjnej. W myśl art. 104 ust. 1 sprawy egzekucyjne

wszczęte przed dniem wejścia w życie ustawy rozliczane są do dnia jej zakończenia

3

według przepisów dotychczasowych, z tym zastrzeżeniem że ryczałty kancelaryjne

w całości zatrzymują komornicy na koszty działalności egzekucyjne określone

w ustawie. Jest to zatem przepis o charakterze przejściowym obejmujący zakresem

stosowania sprawy egzekucyjne wszczęte przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia

29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. Nr 133, poz. 882 ze

zm). Sprawy te rozliczane są – jak stanowi art. 104 ust. 1 ustawy – do dnia ich

zakończenia według przepisów dotychczasowych, czyli obowiązującego – przed

wejściem w życie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji – rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 czerwca 1991 r. w sprawie taksy za czynności

komornika (Dz. U. Nr 62, poz. 264). Wyrażonej zasady działania dawnego – już nie

obowiązującego – prawa do spraw egzekucyjnych będących w toku nie stosuje się do

egzekucji alimentów i innych świadczeń powtarzających się, w których opłaty i inne

należności pobiera się według przepisów omawianej ustawy z zaliczeniem opłat

pobranych przed dniem jej wejścia w życie, z tym że nadwyżka opłat oraz pobrane

ryczałty nie podlegają zwrotowi (art. 104 ust. 2). Wprowadzenie rozróżnienia podstaw

prawnych rozliczania spraw egzekucyjnych nastąpiło ze względu na charakter

świadczenia będącego przedmiotem egzekucji. Poddanie egzekucji alimentów, i innych

świadczeń powtarzających się, zasadzie bezpośredniego stosowania ustawy nowej

zapobiega niepożądanej rozbieżności pomiędzy obowiązującym stanem prawnym a

działaniem dawnego już nie obowiązującego prawa nawet przez wiele lat toczącej się z

reguły egzekucji świadczeń alimentacyjnych. Zastosowanie w art. 104 ust. 2 zasady

aktualizacji oznacza, że czynności podejmowane po wejściu w życie nowej ustawy

dokonuje się według przepisów tej ustawy, z wyjątkami w tej ustawie zastrzeżonymi.

W literaturze przedmiotu jednoznacznie się wskazuje, iż w braku wyraźnej normy

intertemporalnej zasadą jest stosowanie nowego rozwiązania prawnego. Wynika to z

istoty nowego rozwiązania prawnego. Uregulowanie zawarte w art. 104 ust. 2 ustawy o

komornikach sądowych i egzekucji określane jest retroaspektywnością prawa,

występującą wówczas, gdy jego przepisy regulują przedsięwzięcia bądź sytuacje

prawne o charakterze otwartym tj. takim które nie zostały zakończone i znajdują się w

toku postępowania. W wypadku bezpośredniego działania nowej ustawy – jak to

przyjmuje Sąd Okręgowy w uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia prawnego – od

chwili wejścia w życie omawianej ustawy, reżim prawny sytuacji w toku od tej daty jest

determinowany przez nowe uregulowanie zawarte w art. 104 ust. 2 ustawy o

komornikach sądowych i egzekucji. Można zatem stwierdzić, że art. 104 ust. 2 zawiera

4

samodzielne i szczegółowe unormowanie stwarzające możliwość – w odniesieniu do

egzekucji alimentów i innych świadczeń powtarzających się – realizacji w praktyce

każdorazowo ustalonej w ustawie wysokości należności, poczynając od daty wejścia w

życie tej ustawy. Stosowanie ustawy w jej aktualnym brzmieniu, czyli z uwzględnieniem

zmian do niej wprowadzanych odznacza się praktyczną doniosłością zarówno dla stron

jak i organów egzekucyjnych. W tak ustalony mechanizm działania na przyszłość nie

ingeruje art. 8 omawianej ustawy stanowiący, że do czynności egzekucyjnych oraz

wykonywania orzeczeń sądowych o zabezpieczenie roszczenia, rozpoczętych przed

wejściem w życie ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. Mający charakter także

przepisu przejściowego art. 8 jako kryterium stosowania przepisów dotychczasowych,

czyli ustawy o komornikach sądowych i egzekucji w brzmieniu sprzed zmian

wprowadzonych ustawą nowelizacyjną z dnia 18 września 2001 r., przyjmuje kryterium

„rozpoczęte czynności egzekucyjne”. Wyklucza on zatem zmianę reguł postępowania na

przestrzeni od rozpoczęcia – jak to określa ustawa – danej czynności egzekucyjnej aż

do jej zakończenia. Artykuł 8 nie wprowadza kryterium przedmiotowego ani co do

charakteru dokonywanej czynności ani też charakteru przedmiotu egzekucji o której

stanowi art. 104 ust. 2 ustawy obejmujący wszystkie koszty wywołane toczącym się

postępowanie egzekucyjnym. Artykuł 104 ust 2 nie uległ zmianie w ustawie z dnia 18

września 2001 r. Zawarty w nim zatem nakaz co do stosowania przepisów ustawy o

komornikach sądowych i egzekucji w ich aktualnym brzmieniu cechuje stabilność. Od

dnia 1 stycznia 2002 r. art. 49 tej ustawy przewiduje nową 15 procentową stawkę opłaty

stosunkowej. Stawka ta obowiązuje od 1 stycznia 2002 r. dla wszystkich wszczętych od

tej daty postępowań egzekucyjnych oraz dla wszczętej przed tą datą egzekucji

alimentów i innych świadczeń powtarzających się. Artykuł 8 ust. 1 stanowi podstawę do

stwierdzenia, że w toku trwającego postępowania egzekucyjnego o egzekucję

alimentów tylko czynności rozpoczęte i niezakończone oceniane są według przepisów

dotychczasowych. Natomiast po zakończeniu czynności podjętej przed 1 stycznia 2002

r. kolejne czynności w toku trwającego postępowania są dokonywane i oceniane z

uwzględnieniem stanu prawnego obowiązującego od dnia 1 stycznia 2002 r. W toku

trwającego w rozpoznawanej sprawie od 1995 r. postępowania egzekucyjnego i

stosowaniu – do egzekucji alimentów – przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o

komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 133, poz. 882 ze zm.) od daty wejścia jej w

życie, dla podjętych od dnia 1 stycznia 2002 r. czynności egzekucyjnych znajdują

zastosowanie przepisy tej ustawy w znowelizowanym brzmieniu obejmującym obniżoną

5

stawkę opłaty stosunkowej. Odmienne zapatrywanie Sądu Rejonowego wynika ze

znaczenia jakie Sąd ten przywiązał do faktu dokonania dnia 28 grudnia 2001 r. zajęcia

wynagrodzenia dłużnika wynagrodzenia za pracę. Przez czynność egzekucyjną sądu

lub komornika rozumie się każde formalne, oparte na przepisach procesowych,

działanie uprawnionego organu egzekucyjnego, wywołujące skutek prawny dla

prowadzonej egzekucji. Po zajęciu wynagrodzenia za pracę, kolejne czynności

komornika stanowią odrębne czynności egzekucyjne, które jako dokonane w 2002 r.

powinny być oceniane w świetle aktualnego brzmienia ustawy o komornikach sądowych

i egzekucji. Dał temu wyraz także Komornik korygując wysokość pobranej od dnia 1

stycznia 2002 r. opłaty, rozliczając ją według nowej 15% stawki. Z przedstawionych

względów Sąd Najwyższy orzekł, że w wypadku egzekucji alimentów wszczętej przed

dniem 1 stycznia 2002 r. komornik, w toku dalszej egzekucji alimentów, obowiązany jest

w czynnościach egzekucyjnych, dokonywanych od dnia 1 stycznia 2002 r. uwzględnić

zmiany w zakresie wysokości opłaty wprowadzone ustawą z dnia 18 września 2001 r. o

zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. Nr 130, poz. 1452) i

pobierać opłaty w wysokości 15% wartości egzekwowanego roszczenia.