III CK 161/05

Sygn. akt III CK 161/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 października 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Bronisław Czech (sprawozdawca)

SSN Tadeusz Żyznowski

w sprawie z powództwa G. Ł.

przeciwko M. C. i B. C.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 21 października 2005 r., kasacji

powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 2 grudnia 2004 r., sygn. akt I ACa (…),

oddala kasację i nie obciąża powoda kosztami procesu za instancję kasacyjną.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 31 maja 2004 r. Sąd Okręgowy w Z. oddalił powództwo G. Ł.,

który w pozwie skierowanym przeciwko M. C. i B. C. domagał się zasądzenia kwoty

300.000 zł. tytułem wynagrodzenia za roboty dodatkowe i zamienne wykonane przy

budowie budynku autosalonu.

Wyrok Sądu Okręgowego został oparty na następujących ustaleniach:

Strony łączyła umowa o dzieło z 13 lipca 1999 r. mająca za przedmiot

wykonanie przez powoda budynku autosalonu. Kwota wynagrodzenia ustalona

w umowie została zapłacona natomiast pozwani nie uregulowali należności za roboty

dodatkowe i zamienne.

2

W dniu 23 listopada 2001 r. strony zawarły ugodę, której celem było

definitywne rozliczenie inwestycji. W ugodzie wykonawca ograniczył swoje

roszczenie do kwoty 83.292,07 zł., zaś inwestor uznał to roszczenie i wykonanie

inwestycji za zakończone. Zaplata uznanej kwoty miała nastąpić po otrzymaniu

faktury w dwóch ratach, tj. 40.000 zł. w terminie 20 dni od daty podpisania ugody

i 30.292,07 zł. w terminie 40 dni. Kwota 13.000 zł. miała stanowić kaucję

gwarancyjną na okres 18 miesięcy. Naruszenie któregokolwiek z warunków spłaty

uznanego roszczenia miało spowodować nieważność oświadczenia wykonawcy.

Mimo terminów zakreślonych w ugodzie powód wystawił fakturę dopiero 17

stycznia 2001 r. na całą kwotę bez rozbicia na raty i bez uwzględnienia kaucji

gwarancyjnej.

Wcześniej 10 grudnia 2001 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. dokonał

zajęcia wierzytelności przysługującej powodowi od pozwanych, wynikającej z

zawartej ugody. Pozwani wobec organu egzekucyjnego potwierdzili istnienie

wierzytelności. Ostatecznie kwotę 70.292,07 zł. przelali na rzecz Urzędu Skarbowego

w dniu 19 marca 2002 r.

Powód stojąc na stanowisku, iż pozwani naruszyli warunki ugody nie płacąc

terminowo rat na skutek czego jego oświadczenie o ograniczeniu roszczenia stało się

nieważne, wystąpił z pozwem w niniejszej sprawie domagając się zasadzenia na

jego rzecz kwoty 300.000 zł. tytułem wynagrodzenia za roboty dodatkowe

i zamienne.

Zdaniem Sądu Okręgowego pozwani prawidłowo wykonali warunki ugody

z 23 listopada 2001 r. To przede wszystkim powód nie wykonał ciążącego na nim

obowiązku jakim było prawidłowe wystawienie faktur na kwoty określone w ugodzie

i jednocześnie w takim czasie, aby pozwani mogli zachować ustalone terminy

zapłaty. Wystawienie faktury dopiero 17 stycznia 2001 r. uniemożliwiło pozwanym

zachowanie jakichkolwiek terminów. Dodatkową okolicznością usprawiedliwiającą

dalsze opóźnienie był fakt zajęcia wierzytelności przez organ egzekucyjny i poważne

wątpliwości co do prawidłowości wystawienia faktury. Według Sądu Okręgowego

pozwani wykazali, że niezwłocznie po wystawieniu faktury przez powoda

i wyjaśnieniu wątpliwości zapłacili należność wynikającą z ugody.

Apelację powoda od powyższego wyroku oddalił Sąd Apelacyjny wyrokiem

zaskarżonym kasacją.

3

Sąd Apelacyjny przyjął, że zgodnie z zawartą przez strony ugodą, pierwsza

rata w kwocie 40.000 zł. powinna być zapłacona w terminie do 13 grudnia 2001 r,,

zaś druga rata w kwocie 30.292,07 zł. do 2 stycznia 2002 r. Natomiast już 10 grudnia

2001 r., przed upływem terminu płatności pierwszej raty, wierzytelność powoda

przysługująca mu od pozwanych na podstawie ugody, została w całości zajęta przez

Urząd Skarbowy w Z.. Z chwilą zajęcia wierzytelności z tytułu publicznoprawnych

zobowiązań powoda nastąpiła zmiana wierzyciela. Pozwani zostali zwolnieni z

obowiązku zapłaty powodowi należności wynikającej z ugody i obowiązani byli

przekazać ją do Urzędu Skarbowego. W związku z tym – zdaniem Sądu

Apelacyjnego - stanowisko powoda, iż warunki ugody nie zostały przez pozwanych

dotrzymane nie znajduje żadnego uzasadnienia.

Powód w kasacji zarzucił:

1/ naruszenie prawa materialnego:

- „art. 67a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez

błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż z chwilą dokonania zajęcia

wierzytelności przez organ egzekucyjny następuje zmiana wierzyciela i dłużnik

zajętej wierzytelności zostaje zwolniony z wszelkich obowiązków wobec

egzekwowanego wierzyciela, dotyczących wykonania umowy zgodnie z jej

postanowieniami”,

- „art. 89 kodeksu cywilnego poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na

uznaniu, iż z chwilą dokonania zmiany osoby uprawnionej do otrzymania

świadczenia w wyniku zajęcia wierzytelności przez organ egzekucyjny, ziszczenie się

warunku rozwiązującego nie powoduje powstania lub ustania skutków czynności

prawnej dokonanej z udziałem osoby pierwotnie uprawnionej”,

- „art 354 k.c. poprzez błędną jego wykładnię polegającą na uznaniu,

iż z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności dłużnik nie jest związany treścią

stosunku prawnego łączącego go z wierzycielem zajętej wierzytelności”,

2/ naruszenie prawa procesowego:

- „art. 328 § 2 k.p.c. oraz art. 378 k.p.c. poprzez niewłaściwe ich

zastosowanie, polegające na niewskazaniu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku

podstaw prawnych orzeczenia co w sposób istotny uniemożliwia instancyjną kontrolę

wydanego wyroku uniemożliwiając stronie precyzyjne wskazanie podstaw

kasacyjnych i wskazuje, iż Sąd nie rozpoznał istoty sprawy.”:

4

Wskazując na powyższe podstawy kasacji, powód wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi II instancji do ponownego

rozpoznania, przy uwzględnieniu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu

kasacyjnym.

Pozwani wnieśli o odrzucenie kasacji, ewentualnie – o jej oddalenie

i zasądzenie na ich rzecz kosztów procesu za instancję kasacyjną.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Ze względu na datę wydania zaskarżonego wyroku w sprawie mają

zastosowanie przepisy dotyczące kasacji w brzmieniu i w numeracji obowiązującej

przed dniem 6 lutego 2005 r. (art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie

ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów

powszechnych, Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98).

2. Nie jest zasadny zarzut nierozpoznania istoty sprawy. Nierozpoznanie istoty

sprawy - w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. - oznacza zaniechanie przez sąd pierwszej

instancji zbadania materialnej podstawy żądania pozwu albo pominięcie

merytorycznych zarzutów pozwanego (zob. np. wyrok SN z dnia 23 września 1998 r.,

II CKN 897/97 OSNC 1999, nr 1, poz. 22 oraz niepubl. wyrok SN z dnia 4 sierpnia

1999 r., II CKN 498/99 i postanowienie SN z dnia 25 sierpnia 1999 r., III CKN

527/99). Sytuacja taka nie zaistniała zaś w sprawie niniejszej i brak było - z tej

przyczyny – podstaw do uchylenia przez Sąd Apelacyjny wyroku sądu pierwszej

instancji.

3. Skarżący trafnie zarzucił, że wbrew obowiązkowi z art. 328 § 2 k.p.c. Sąd

Apelacyjny nie przytoczył przepisów prawa dotyczących obowiązków pozwanych od

chwili zajęcia wierzytelności powoda przez Urząd Skarbowy w Z.. Uchybienie to nie

miało jednak wpływu na wynik sprawy, albowiem Sąd Apelacyjny przyjął, że z chwilą

wymienionego zajęcia wierzytelności na pokrycie zadłużenia powoda z tytułu jego

zobowiązań publicznoprawnych nastąpiła zmiana wierzyciela.

4. Wymieniony w podstawach kasacji art. 67a ustawy z dnia 17 czerwca

1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (jedn. tekst Dz.U. z 2002 r.

Nr 110, poz. 968 ze zm.) stanowi, że organ egzekucyjny może z mocy samego

zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego albo ruchomości wykonywać

wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji

(§ 1) oraz że zobowiązany udziela organowi egzekucyjnemu wszelkich wyjaśnień,

potrzebnych do dochodzenia należności pieniężnej (§ 2). Organ egzekucyjny,

5

zajmując wierzytelność lub inne prawo majątkowe albo zajmując ruchomość,

wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego, tj. w sprawie niniejszej powoda. Nie

zmienia to prawnego charakteru stosunku prawnego między dłużnikiem zajętej

wierzytelności (tj. pozwanym) a zobowiązanym (tj. powodem) w którego miejsce

wstępuje organ egzekucyjny. Przy takim zajęciu dłużnikowi (tj. pozwanemu) nie

wolno wypłacać zobowiązanemu wobec organu egzekucyjnego (tj. powodowi) zajętej

kwoty, lecz jest on zobowiązany do jej przekazania organowi egzekucyjnemu na

pokrycie egzekwowanej należności.

5. Z powyższego wynika, że od chwili zajęcia kwoty, której dotyczy

przedmiotowa ugoda z dnia 23 listopada 2001 r., pozwani byli zobowiązanie

przekazać tę kwotę nie powodowi, lecz organowi egzekucyjnemu. Strony w ugodzie

postanowiły, że należność w kwocie 83.292,07 zł pozwani zapłacą po otrzymaniu

faktury w dwóch ratach: 40.000 zł w terminie 20 dni od dnia podpisania ugody

i 30.292,07 zł w terminie 40 dni od podpisania ugody. Pomijając kwestię wystawienia

faktury (nastąpiło to według ustalenia Sądu Okręgowego 17 stycznia 2002 r.; trzeba

zauważyć, że w uzasadnieniu wyroku zaskarżonego kasacją, w części

przedstawiającej ustalenia Sądu Okręgowego omyłkowo wpisany jest rok tego

wystawienia „2001 r.”) trzeba stwierdzić, że od daty zawarcia ugody (23 listopad

2001 r.) do daty zajęcia (10 grudzień 2001 r.) upłynęło tylko 17 dni. Znaczy to,

że pozwani nie uchybili terminowi zapłaty pierwszej raty, co miało nastąpić w ciągu

20 dni od zawarcia ugody. Zważywszy, że od czasu zajęcia, pozwani mieli

obowiązek przekazać kwotę zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, trzeba

uznać, że nie uchybili obowiązkom określającym sposób wykonania zobowiązania

(art. 354 § 1 k.c.).

Skoro podstawy kasacji okazały się nieusprawiedliwione, a brak nieważności

postępowania uwzględnianej z urzędu, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

(art. 39312

k.p.c. oraz art. 102 i art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 39319

i 391 k.p.c. oraz

w zw. z art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks

postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, Dz.U.

z 2005 r. Nr 13, poz. 98).