V CK 642/04

Sygn. akt V CK 642/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 października 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Maria Grzelka

SSN Marian Kocon

w sprawie z powództwa Z. D. przeciwko B. B. - Komornikowi Sądowemu Rewiru I przy

Sądzie Rejonowym w K. oraz Skarbowi Państwa - Prezesowi Sądu Okręgowego w K. o

zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 19 października 2005 r.,

kasacji strony pozwanej B. B. Komornika Sądowego Rewiru I przy Sądzie Rejonowym w

K. od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 29 czerwca 2004 r., sygn. akt IV Ca (…),

oddala kasację.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2002 r. Sąd Rejonowy w K. oddalił powództwo Z. D.

przeciwko B. B. – Komornikowi Rewiru I Sądu Rejonowego w K. oraz Skarbowi Państwa

- Prezesowi Sądu Okręgowego w K. o zasądzenie na podstawie art. 769 k.p.c.

odszkodowania w wysokości 24 340,39 zł z ustawowymi odsetkami, w tym kwoty 23 743

zł stanowiącej zsumowane odsetki ustawowe za opóźnienie (za okres od 1 lutego 1997

r. do 31 sierpnia 2000 r.) w przekazaniu powodowi przez Komornika wyegzekwowanego

2

świadczenia w wysokości 25 395,90 zł. Wyrokiem z dnia 19 września 2002 r. Sąd

Okręgowy w K. oddalił apelację powoda od powyższego orzeczenia.

W wyniku kasacji powoda Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 21 listopada 2003 r.

uchylił wyrok Sądu drugiej instancji w części dotyczącej powództwa o zasądzenie kwoty

23 743 zł z odsetkami i tym zakresie przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego

rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy wskazał, że wykładnia art. 769 k.p.c., dokonana w kontekście

przesłanek odpowiedzialności za działanie organu władzy publicznej, określonych w art.

77 ust.1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483),

prowadzi do wniosku, iż komornik ponosi odpowiedzialność na podstawie art. 769 k.p.c.

za szkody wyrządzone przez działanie niezgodne z prawem, niezależnie od tego, czy

było ono zawinione czy nie. Stwierdził, że powód opierał swoje roszczenia

odszkodowawcze na zarzucie, iż z powodu przewlekłości postępowania egzekucyjnego i

nie przekazania mu przez komornika we właściwym czasie wyegzekwowanej kwoty

25 395,90 zł, nie mógł obracać należnymi mu pieniędzmi a także na zarzucie naruszenia

przez komornika art. 22 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. Nr 133,

poz. 882 ze zm. – zwanej dalej „u.k.s.e”), przy czym ta druga podstawa

odpowiedzialności odszkodowawczej komornika nie została rozpoznana przez Sąd

odwoławczy. Sąd Najwyższy wskazał też, że wprawdzie w sprawie ustalone zostało, iż

komornik sporządził kolejno 3 plany podziału sumy uzyskanej z egzekucji i plany te

zaskarżał powód, nie ustalono jednak zakresu zaskarżenia, co ma istotne znaczenie

w świetle art. 1028 k.p.c. Nie daje on podstaw do przyjęcia, jak uczynił to Sąd

Okręgowy, że wykonanie planu podziału jest możliwe dopiero po prawomocnym

rozstrzygnięciu zarzutów. Sąd Najwyższy wskazując na regulację art. 1028 § 1 zd.1

k.p.c. stwierdził, że wniesienie zarzutów wstrzymuje wykonanie planu tylko w części,

której zarzuty dotyczą, a w pozostałej części plan powinien być wykonany. Wskazał, że

opóźnienia w przekazaniu wierzycielowi wyegzekwowanej należności nie może

usprawiedliwiać brak akt egzekucyjnych spowodowany przekazaniem ich sądowi w celu

rozpoznania wniesionych zarzutów i zażaleń. Są to wyłącznie kwestie techniczne, które

nie powinny mieć wpływu na przebieg postępowania egzekucyjnego.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 29

czerwca 2004 r. zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji, w ten sposób, że zasądził

solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kwotę 13 834 zł z ustawowymi odsetkami od

3

dnia 2 października 2000 r. a w pozostałej części oddalił apelację powoda i orzekł o

kosztach procesu.

Sąd Okręgowy ustalił między innymi, iż w toku toczącego się postępowania

egzekucyjnego wszczętego na wniosek powoda i drugiego wierzyciela przeciwko

dłużnikowi Z.R.G. „G.(…)” w K., pozwana komornik wyegzekwowała w dniu 26 listopada

1996r. kwotę 29 600 zł, a w dniu 23 grudnia 1996 r. sporządziła jej plan podziału

pomiędzy dwóch wierzycieli. Zarzuty od planu wniósł zarówno powód jak i dłużnik.

Postępowanie w tym przedmiocie toczyło się do dnia 19 grudnia 1997 r., kiedy

ostatecznie Sąd Rejonowy uchylił zaskarżony plan podziału i w dniu 9 stycznia 1998 r.

zwrócił akta komornikowi. W dniu 17 kwietnia 1997 r. pozwana wyegzekwowała kwotę

28 010,56 zł, a w dniu 10 marca 1998 r. sporządziła drugi plan podziału pomiędzy

wierzycieli całej wyegzekwowanej kwoty 57 610,56 zł. Przeciwko temu planowi zarzuty

wniósł tylko powód i odnosiły się one do wyliczonych kosztów postępowania. Powód

zawarł w nich stanowisko, że poza przyznaną mu planem podziału kwotą 26 560,24 zł,

należy mu się także kwota 6 255,37 zł z tytułu zwrotu zaliczki na koszty egzekucji.

Jednocześnie zażądał wypłaty przyznanej mu w planie podziału kwoty 26 560,24 zł.

Zarzuty powoda ostatecznie zostały uwzględnione postanowieniem Sądu Okręgowego

w K., który uwzględniając zażalenie powoda na postanowienie Sądu pierwszej instancji

oddalające zarzuty, uchylił plan podziału z dnia 10 marca 1998 r. i nakazał pozwanej

ponowne jego sporządzenie. W dniu 31 stycznia 2000 r. pozwana sporządziła kolejny,

trzeci plan podziału kwoty 57 610,56 zł, przeciwko któremu powód wniósł zarzuty

rozpoznane przez Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2000 r.

zmieniającym zaskarżony plan jedynie przez wskazanie kwoty wierzytelności każdego z

wierzycieli. W dniu 30 sierpnia 2000 r. pozwana otrzymała z Sądu zwrot akt

egzekucyjnych i w tym samym dniu przekazała powodowi należną mu według planu

kwotę 25 395,90 zł.

W oparciu o powyższe ustalenia oraz przepisy art. 1028 § 1 zd. drugie k.p.c. i art.

22 u.k.s.e Sąd Okręgowy stwierdził brak podstaw do przyjęcia, że komornik miał

obowiązek wypłacenia powodowi kwot wynikających z pierwszego planu podziału,

zważywszy na zakres zaskarżenia tego planu przez wierzyciela i dłużnika. Natomiast w

ocenie Sądu Komornik naruszył wyżej wskazane przepisy wypłacając należną

powodowi na podstawie drugiego planu podziału z dnia 10 marca 1998 r. kwotę dopiero

w dniu 30 sierpnia 2000 r., mimo że ze względu na zakres zaskarżenia przez powoda

tego planu, przyznana mu w nim kwota wierzytelności 26 560,24 zł nie była

4

przedmiotem zaskarżenia. Powinna być więc wypłacona przez komornika do dnia 31

marca 1998 r. skoro plan podziału w tym zakresie uprawomocnił się w dniu 24 marca

1998 r. a zgodnie z art. 22 u.k.s.e komornik miał obowiązek przekazania uprawnionemu

wyegzekwowanych należności w terminie tygodniowym. Nie ma przy tym znaczenia, w

ocenie Sądu to, że ostatecznie przyznana powodowi kwota była nieco niższa (25 395,90

zł), bowiem ewentualną nadpłatę powód obowiązany byłby zwrócić. Biorąc wszystko to

pod uwagę Sąd Okręgowy uznał, że powodowi należy się odszkodowanie wyliczone

jako suma ustawowych odsetek od należnej mu kwoty 25 395,90 zł za okres od dnia

1 kwietnia 1998 r. do dnia 30 sierpnia 2000 r., co stanowi zasądzoną kwotę 13 834 zł.

W kasacji od powyższego wyroku pozwana komornik zarzuciła naruszenie art.

1028 § 1 w zw. z art. 759 § 2 k.p.c. i art. 22 u.k.s.e. przez błędną wykładnię

i niewłaściwe zastosowanie w wyniku przyjęcia, że komornik ma obowiązek oceniać

zakres zaskarżenia planu podziału oraz że pozwana błędnie oceniła zakres zaskarżenia

przez powoda drugiego planu podziału i że zaskarżenie to nie obejmowało wskazanej w

planie kwoty wierzytelności głównej wobec czego pozwana miała obowiązek wypłacenia

jej powodowi. Zarzuciła również naruszenie art. 328 k.p.c. przez sporządzenie

niepełnego uzasadnienia, które zawiera błędy merytoryczne i prawne, przez co jest

częściowo niezrozumiałe.

Rozpoznając kasację, zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie

ustawy- kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy- prawo o ustroju sądów

powszechnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98) na podstawie przepisów kodeksu

postępowania cywilnego w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją dokonaną tą

ustawą – Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 328 k.p.c. zarówno z uwagi na nie

wskazanie kwestionowanego przepisu tego artykułu jak i nie określenie formy jego

naruszenia przez Sąd Okręgowy, przede wszystkim jednak ze względu na nie

przedstawienie, których elementów uzasadnienia wymaganych przez art. 328 § 2 k.p.c.

w związku z art. 378 § 1 i art. 391 k.p.c. nie zawiera uzasadnienie zaskarżonego

wyroku. Zarzucane „błędy merytoryczne i prawne” uzasadnienia, które zresztą nie

zostały wskazane, mogą być przedmiotem zaskarżenia jedynie w ramach zarzutów

naruszenia określonych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania,

dotyczących rozpoznawanego sporu a nie przez zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c.,

który wymaga wykazania, że kwestionowane uzasadnienie nie zawiera wszystkich

elementów określonych w tym przepisie oraz wskazania wpływu zarzucanych

5

wadliwości na wynik sprawy (porównaj między innymi orzeczenie Sądu Najwyższego z

dnia 8 października 1997r., II CKN 312/97, nie publ.).

Nie są także zasadne zarzuty naruszenia pozostałych określonych w kasacji

przepisów.

Podstawę odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanych wynikającej z art. 769

k.p.c., może stanowić naruszenie art. 1028 § 1 zd. drugie k.p.c. i w wyniku tego nie

wypłacenie przez komornika uprawnionemu w terminie określonym w art. 22 u.k.s.e.

wyegzekwowanych kwot przyznanych wierzycielowi w planie podziału i nie objętych

wniesionymi zarzutami.

Zgodnie z art. 1028 § 1 zd. drugie k.p.c. wniesienie zarzutów od planu podziału

wstrzymuje wykonanie planu tylko w tej części, której zarzuty dotyczą, zaś w pozostałej

części organ egzekucyjny obowiązany jest wykonać plan podziału, co wynika wprost z

art. 1028 § 1 zd. pierwsze. Jeżeli organem tym jest komornik, ma on obowiązek,

wynikający z art. 22 u.k.s.e, wypłacić uprawnionemu wyegzekwowane kwoty w terminie

tygodniowym, co oznacza obowiązek wypłaty uprawnionemu przyznanych mu w planie

podziału kwot, jeśli w tej części plan nie został zaskarżony. Jednoznaczne nałożenie na

organ egzekucyjny obowiązku realizacji planu podziału w zakresie, w jakim nie objęto go

zarzutami wskazuje, że organ egzekucyjny jest obowiązany badać i oceniać zakres

zaskarżenia planu wniesionymi zarzutami. Jeżeli organem tym jest komornik, na nim

spoczywa obowiązek zbadania i oceny jakiej części planu dotyczą wniesione zarzuty,

bowiem to on ma obowiązek wypłaty uprawnionemu w terminie tygodniowym

przyznanych mu w planie podziału kwot, których nie obejmują zarzuty. Oczywiście w

sytuacji, gdy zakres zaskarżenia jest taki, że uwzględnienie zarzutów będzie miało

wpływ na określone pozycje planu podziału, w tych pozycjach plan nie może być

wykonany, co niekiedy może dotyczyć całego planu, jeżeli uwzględnienie zaskarżonych

pozycji może wpłynąć na wszystkie pozycje planu.

Taka sytuacja nie wystąpiła jednak w rozpoznawanej sprawie, w której powód

zaskarżając drugi plan podziału z dnia 10 marca 1998 r. wyraźnie określił, że zaskarża

go jedynie w zakresie nie przyznania mu dodatkowo, poza przyznaną kwotą 26 560,24

zł, także kwoty uiszczonej zaliczki w wysokości 6 255,37 zł, i jednocześnie zażądał

wypłaty 26 560,24 zł. Nie mogło być zatem wątpliwości, że powód nie objął zarzutami

przyznanej mu w planie podziału kwoty 26 560,24 zł, jak również, że zakres zaskarżenia

nie miał wpływu na pozostałe, nie zaskarżone pozycje planu.

6

Sąd jest związany zakresem zaskarżenia planu i rozpoznając zarzuty nie może

go zmienić na niekorzyść skarżącego. Nie może tego uczynić także Sąd w ramach

nadzoru wykonywanego na podstawie art. 759 § 2 k.p.c., bowiem określony w tym

przepisie nadzór i możliwość wydawania przez Sąd komornikowi stosownych

zarządzeń, nie dotyczy czynności komornika, które się uprawomocniły. Sąd w ramach

nadzoru z art. 759 § 2 k.p.c. nie może zatem zmienić tej części planu podziału, która

uprawomocniła się z powodu jej nie zaskarżenia.

Z tych wszystkich względów trafnie Sąd Okręgowy uznał, że pozwany komornik

miał obowiązek wypłacenia powodowi do dnia 31 marca 1998 r. kwoty wierzytelności

głównej przyznanej mu planem podziału z dnia 10 marca 1998 r. W zakresie tej kwoty

plan uprawomocnił się w dniu 24 marca 1998 r. i zgodnie z art. 22 u.k.s.e w ciągu

siedmiu dni od tej daty powodowi powinna zostać wypłacona wyegzekwowana

należność określona prawomocnym planem podziału. Nie ma znaczenia drobna korekta

kwoty wierzytelności głównej dokonana przez Sąd po rozpoznaniu zarzutów od

trzeciego planu podziału, która jak słusznie przyjął Sąd Okręgowy, mogła zostać

uwzględniona przy wypłacaniu powodowi reszty należności po uprawomocnieniu się

pozostałej części planu.

Kasacyjne zarzuty naruszenia art. 1028 § 1 k.p.c. i art. 759 § 2 k.p.c. oraz art. 22

u.k.s.e są zatem nieuzasadnione w zakresie w jakim kwestionują prawo komornika do

ustalenia prawomocnej części planu podziału i obowiązku wypłaty należności nie objętej

zaskarżeniem. Bez znaczenia natomiast są zarzuty naruszenia tych przepisów o ile

stanowią próbę usprawiedliwienia oceny pozwanej co do zakresu zaskarżenia planu

podziału przez powoda i braku podstaw do wypłacenia mu jakiejkolwiek kwoty. Jak

wskazał Sąd Najwyższy w powołanym wyżej orzeczeniu kasatoryjnym z dnia 21

listopada 2003 r., pozwana ponosiła odpowiedzialność na podstawie art. 769 k.p.c. za

samo działanie obiektywnie niezgodne z prawem, niezależnie od winy. Przepis art. 769

k.p.c. utracił moc z dniem 27 stycznia 2004 r. Obecnie odpowiedzialność komornika

oparta jest na przepisie art. 23 ust. 1 u.k.s.e, który w brzmieniu obowiązującym od dnia

13 listopada 2004 r. stanowi, że komornik zobowiązany jest do naprawienia szkody

wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu

czynności. Natomiast odpowiedzialność Skarbu Państwa solidarna z komornikiem

wynika z art. 417 k.c. Żaden z powyższych przepisów nie przewiduje winy, jako

przesłanki tej odpowiedzialności a zatem również na gruncie obecnie obowiązujących

przepisów stanowiących podstawę odpowiedzialności odszkodowawczej komornika,

7

jego wina nie ma znaczenia. Czyni to bezprzedmiotowymi zarzuty pozwanej odnoszące

się do niemożności określenia zakresu zaskarżenia przez powoda planu podziału z dnia

10 marca 1998 r., do przyczyn nie wypłacenia mu kwoty 26 560,24 zł oraz

usprawiedliwienia tego faktu treścią uzasadnień orzeczeń sądów wydanych w

następstwie rozpoznania zarzutów powoda. Okoliczności te nie mają wpływu na ocenę

niezgodności z prawem zachowania pozwanej. Mogłyby mieć wpływ jedynie na ocenę

jej winy, która jest bez znaczenia dla jej odpowiedzialności odszkodowawczej.

Podobnie bez znaczenia jest okoliczność, że z powodu zaskarżania planów

podziału, akta egzekucyjne przez długi okres czasu były załączone do akt sądowych.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 listopada 2003 r. są to

wyłącznie kwestie techniczne, które nie powinny mieć wpływu na czynności

egzekucyjne, a w szczególności na wypłatę uprawnionemu należnych mu kwot.

Z tych wszystkich przyczyn Sąd Najwyższy oddalił kasację jako nieuzasadnioną

(art. 39312

k.p.c.).