V CK 378/05

Sygn. akt V CK 378/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 listopada 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Marian Kocon

w sprawie z powództwa H. K.

przeciwko S. S.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 16 listopada 2005 r., kasacji

pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 16 grudnia 2004 r., sygn. akt I ACa

(...),

1.) oddala kasację;

2.) zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 1800,- zł (jeden tysiąc

osiemset) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 1 lipca 2003 r. Sąd Okręgowy w C. zasądził od pozwanego S. S.

na rzecz powódki H. K. kwotę 6750,- zł z odsetkami i kosztami procesu, a w pozostałej

części powództwo oddalił.

Sąd ustalił, że powódka była zatrudniona w Spółce z o.o. „S.(...)” w P. w

charakterze głównej księgowej, w wymiarze ½ etatu, w okresie od 1 kwietnia 1992 r. do

2

15 listopada 1999 r. Pozwany był i jest prokurentem oraz głównym udziałowcem (w

80%) tej Spółki. Między stronami istniał nasilający się antagonizm na tle żądań

finansowych powódki oraz z racji jej przyjaźni z zatrudnioną tam żoną pozwanego, z

którą był on w konflikcie i z którą rozwiódł się w 2001 r.

W dniu 10 listopada 1999 r. doszło do sporu między stronami na tle

dofinansowania przez Spółkę kosztów wycieczki powódki. Wówczas pozwany

zaoferował jej zwolnienie z pracy za odprawą pieniężną w wysokości 75000,- zł.

Uzgodniono wtedy, że zostanie rozwiązany stosunek pracy za porozumieniem stron, z

przyznaniem H. K. tejże odprawy. Wezwany pracownik T. S., zajmujący się sprawami

kadrowymi, sporządził tekst umowy rozwiązującej stosunek pracy z dniem 15 listopada

1999 r. oraz spisał oświadczenie S. S. o przyznaniu powódce „wynagrodzenia

jednorazowego w formie odprawy z prywatnych zasobów, w wysokości 75000,- zł”. Oba

teksty umów zostały podpisane przez strony.

Sąd ustalił również, iż umowa o pracę powódki ustała zgodnie z porozumieniem,

natomiast pozwany wypłacił powódce jedynie 750 zł, uchylając się od skutków prawnych

swego oświadczenia woli w pozostałym zakresie, jako złożonego pod wpływem błędu.

Powódka dochodziła przyrzeczonej odprawy przed sądami pracy, ale bezskutecznie,

ponieważ odprawa miała być wypłacona z własnych zasobów pozwanego. Wytoczyła

więc powództwo w postępowaniu cywilnym.

Sąd Okręgowy uznał, że pieniężne świadczenie pozwanego nie może

przewyższać kwoty 7500 zł, pomniejszonej o dokonaną wpłatę (750 zł). Odpowiadało to

uprawnieniom pracowniczym powódki i uzasadniało uchylenie się pozwanego od

świadczenia nadmiernego, z powołaniem się na przepisy o błędzie (art. 84 k.c.)

W następstwie apelacji obu stron, Sąd Apelacyjny w Katowicach zmienił

zaskarżony wyrok i uwzględnił powództwo w całości, oddalając apelację pozwanego.

Sąd odwoławczy stwierdził, iż nie istniały jakiekolwiek przesłanki wymienione w

art. 84 k.c. z uwagi na inicjatywę pozwanego w odniesieniu do odprawy pracowniczej,

powiązanej z rozwiązaniem umowy o pracę, oraz ze względu na jednoznaczne

udokumentowanie jego zobowiązań, którego podstawę prawną stanowi art. 3531

k.c. Nie

ma też – zdaniem Sądu – przeszkód, aby do wypłacenia odprawy pracowniczej

zobowiązał się główny udziałowiec spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, będącej

pracodawcą, z własnych zasobów.

W kasacji pozwany wniósł o uchylenie wyroku odwoławczego i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania.

3

Skarżący powołał się na naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 3531

k.c., przez przyjęcie istnienia dwustronnej umowy zobowiązującej związanej ze

stosunkiem pracy, podczas gdy sąd pracy wykluczył uprawnienie powódki ze stosunku

pracy. Zobowiązanie pozwanego ma więc charakter jednostronny i należy zastosować

tu przepisy o darowiźnie (art. 888 i następne k.c.). W konsekwencji, przy niespełnieniu

przesłanek z art. 890 § 1 k.c., umowa darowizny jest nieważna.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W kasacji nie została powołana druga jej podstawa (art. 3931

pkt 2 k.p.c.), zatem

ustalenia faktyczne, ostatecznie sformułowane w postępowaniu apelacyjnym, są w

całości wiążące w instancji kasacyjnej (art. 39311

§ 2 k.p.c.). Dotyczy to w szczególności

braku błędu pozwanego, okoliczności i motywów jego zobowiązania oraz rozmiaru

zobowiązania. Te ustalenia mają istotne znaczenie dla sfery materialnoprawnej,

stwierdzają bowiem, że zobowiązanie pozwanego miało charakter ekwiwalentny i było

związane z rozwiązaniem umowy o pracę z powódką z dniem 15 listopada 1999 r. Była

to po prostu odprawa pracownicza obciążająca pracodawcę.

Jest oczywiste, że pozwany nie jest pracodawcą, stąd powódka nie uzyskała

wyroku zasądzającego w postępowaniu przed sądami pracy. Istotny jest wszakże

pogląd wyrażony przez Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w wyroku z dnia 25 września 2001 r. (III APa 161/00). Stwierdzono tam bowiem, że

roszczenie powódki o odprawę w wysokości 75000,- zł jest zasadne, jednakże należy

dochodzić tej wierzytelności przeciwko pozwanemu przed sądem cywilnym, gdyż S. S. –

jako główny udziałowiec i prokurent Spółki z o.o. „S.(...)” – „przejął” zadłużenie

pracodawcy. Wskazania te mają charakter wiążący (art. 365 k.p.c.) i wyłączają

twierdzenie, że zobowiązanie pozwanego było darowizną.

Powiązanie „odprawy” z ustaniem stosunku pracy nie budzi wątpliwości. Bez

godziwej odprawy powódka z pewnością nie zrezygnowałaby z zatrudnienia, mając na

uwadze jej sytuację życiową. Swoje zobowiązanie wykonała w całości.

Okoliczności tej sprawy nie są typowe, ale stają się bardziej zrozumiałe

w sytuacji, w której pozwany był faktycznym „właścicielem” rodzinnej spółki, której

zobowiązania finalnie go obciążały, dlatego Sąd Apelacyjny zasadnie respektował skutki

udokumentowanej, ważnej umowy (ride: art. 3531

k.c.). Był ponadto związany

wskazaniami zamieszczonymi w prawomocnym wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 25

września 2001 r. (III APa 161/00).

4

Z podstawowych przyczyn należało oddalić kasację (art. 39312

k.p.c.) i orzec o

kosztach postępowania kasacyjnego (art. 98 i 108 § 1 k.p.c.).