II CK 272/05

Sygn. akt II CK 272/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 grudnia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Gerard Bieniek (przewodniczący)

SSN Bronisław Czech (sprawozdawca)

SSN Kazimierz Zawada

w sprawie z powództwa C.(…) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S.

przeciwko T. M. o zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 2

grudnia 2005 r., kasacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w S. z dnia 7

grudnia 2004 r., sygn. akt II Ca (…),

1. oddala kasację;

2. przyznaje adwokatowi I. M. (Kancelaria Adwokacka w S.) od Skarbu Państwa

(Sąd Okręgowy w S.) kwotę 1 200 zł. (jeden tysiąc dwieście złotych) tytułem

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanemu w instancji

kasacyjnej z tym, że wypłata tej kwoty powinna być powiększona o kwotę

należnego podatku od towarów i usług.

Uzasadnienie

Powód „C.(…)” Spółka z o.o. w S. wniósł o zasądzenie solidarnie od pozwanych

E. K. i T. M. kwoty 16.211,33 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 26 kwietnia 2002 r.

W uzasadnieniu pozwu wskazał, że w dniu 12 października 2001 r. pozwany T. M.

2

zlecił powodowi dokonanie odprawy celnej samochodu osobowego marki Peugeot 205

i podpisał zobowiązanie, na podstawie którego powód, jako Agencja Celna stał się

gwarantem zakończenia procedury tranzytu i poręczycielem długu celnego. Pozwani

nie zakończyli procedury odprawy celnej samochodu i nie uiścili należności określonej

decyzją Urzędu Celnego w S., którą uiścił powód.

Nakazem zapłaty z dnia 7 sierpnia 2002 r. Sąd Rejonowy w S. orzekł zgodnie z

żądaniem pozwu.

Sprzeciw od powyższego nakazu wniósł pozwany T. M., zarzucając, że nie

wypełniał i nie podpisywał zobowiązania dla powoda. Nie okazywał też, dowodu

osobistego agentowi celnemu, a był jedynie kierowcą wynajętym przez R. P. w celu

przewiezienia kupionego przez niego dla E. K. samochodu. Wszelkie formalności

załatwiał M. G. Pozwany nie odwoływał się od decyzji Urzędu Celnego, gdyż E. K. i R.

P. zapewnili go, że należności celno-podatkowe zostaną w najbliższym czasie

zapłacone.

Wyrokiem z dnia 20 lipca 2004 r. Sąd Rejonowy w S. zasądził od pozwanego T.

M. na rzecz powoda kwotę 16.211,33 zł z ustawowymi odsetkami, ustalając

jednocześnie, iż odpowiedzialność pozwanego jest solidarna z E. K., od której

powyższą kwotę zasądzono wyżej wskazanym nakazem zapłaty. W pozostałej części

Sąd I instancji oddalił powództwo i orzekł o kosztach procesu.

Apelację pozwanego T. M. oddalił Sąd Okręgowy w S. wyrokiem zaskarżonym

kasacją.

Podstawą rozstrzygnięcia stały się następujące ustalenia i oceny prawne:

Pozwany T. M. nie podpisał zobowiązania z dnia 12 października 2001 r. na

rzecz powodowej Agencji do zapłaty należności celnych oraz pełnomocnictwa do

podejmowania czynności na rzecz E. K.. Nie ma to jednak znaczenia dla zasadności

powództwa.

Decyzją z dnia 6 kwietnia 2002 r. Urząd Celny w S. stwierdził, że nie została

zakończona w terminie procedura tranzytu samochodu marki Peugeot 205, a towar

usunięto spod dozoru celnego. Ustalił dług celny w kwocie 9.260,50 zł oraz odsetki dla

tego długu w kwocie 1.373,60 zł. Jednocześnie ustalił zobowiązanie podatkowe E. K. i

T. M. z tytułu podatku akcyzowego i podatku VAT na łączną kwotę 4.733,40 zł.

Powyższa decyzja stała się ostateczna, a pozwany nie odwołał się od niej.

W dniu 23 kwietnia 2002 r. powód uiścił na rachunek Urzędu Celnego w S.

kwotę 16.211,33 zł tytułem opłat celnych, podatkowych i odsetek, ciążących na E. K. i

T. M.

3

Wyrokiem z dnia 18 września 2003 r. sygn. akt XII Ks (…) Sąd Rejonowy w S.

uznał R. P. za winnego tego, że będąc głównym zobowiązanym w procedurze tranzytu,

nie dopełnił obowiązku dostarczenia towaru w postaci samochodu osobowego Peugeot

205, poprzez usunięcie go w dniu 18 października 2001 r. spod dozoru celnego.

Na podstawie art. 99 § 1, art. 101 § 3 i art. 211 ustawy z dnia 09 stycznia 1997 r.

- Kodeks celny (Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.) zobowiązanymi do zapłaty

należności celnych i podatkowych związanych ze sprowadzeniem samochodu do

polski była E. K. i T. M.. To pozwany na granicy zgłosił samochód do odprawy

celnikom, posłużył się przy tym dokumentami wystawionymi na swoje nazwisko, a

także własnoręcznie podpisał dokument odprawy celnej SAD oraz kartę obiegową. W

rubryce 50 dokumentu SAD jako głównego zobowiązanego wpisano T. M., co

potwierdza jego własnoręczny podpis złożony w rubryce 54. Podpis ten był

przedmiotem opinii biegłego z zakresu pisma ręcznego i podpisów. Z całą pewnością

złożył go własnoręcznie pozwany. Podpisem tym potwierdził też otrzymanie

dokumentów i dodatkowo okoliczność, że został powiadomiony o zarejestrowaniu

kwoty wynikającej z długu celnego. Na tym samym dokumencie znajduje się również

zapis potwierdzający złożenia zabezpieczenia pieniężnego przez powoda, co świadczy

o tym, że pozwany wiedział, iż powód jest gwarantem należności celnych.

Zdaniem Sądów obu instancji w sprawie ma zastosowanie art. 518 §1 pkt 1 k.c.

według którego osoba trzecia, która spłaca wierzyciela, nabywa spłaconą wierzytelność

do wysokości dokonanej zapłaty, jeżeli płaci cudzy dług, za który jest odpowiedzialna

osobiście albo pewnymi przedmiotami majątkowymi. Powodowa Agencja Celna jest

taką osobą, albowiem poręczyła za pozwanego spłatę należności celnych, co wynika

z dokumentu SAD. Pozwany wiedział o tym fakcie, gdyż to jego podpis widnieje na

powyższym dokumencie, a co więcej, dokumenty te były na granicy w jego dyspozycji.

Potwierdził to zeznając, iż „wyglądało na to, że te dokumenty są sporządzone na mnie.

Ja miałem dokumenty. Celnicy coś tam wypełniali”. Nadto potwierdził, że zarówno po

stronie niemieckiej jak i polskiej „coś tam" podpisywał. Podpisując dokumenty celne na

granicy zobowiązał się do zapłaty należności celno - podatkowych. Nie zgłaszał też

zastrzeżeń do sposobu wypełnienia dokumentów ani nie kwestionował udziału

w dokonywanej przez siebie odprawie innych podmiotów.

Zdaniem Sądu Okręgowego nie było potrzeby badania kwestii ewentualnego

niestarannego działania powoda, jako trudniącego się zawodowo dokonywaniem

czynności związanych z odprawą celną. Trzeba bowiem zwrócić uwagę, że pozwany

chociaż - jak twierdzi nic nie załatwiał osobiście - to jednak wszedł do siedziby Agencji

4

celnej, pił kawę, wziął od Marcina Gdańca wypełnione dokumenty, podpisał dokumenty

SAD i kartę obiegową. Jak przyznał w swoich zeznaniach, to on miał dokumenty przy

przekraczaniu granicy, a wówczas nie kwestionował, że zostały one wypełnione

i podpisane przez inną osobę.

Pozwany T. M. w kasacji zarzucił naruszenie

1/ prawa materialnego przez:

a/ niezastosowanie art. 355 k.c. „polegające na pominięciu okoliczności

niestarannego działania powódki przejawiającego się brakiem sprawdzenia

podobieństwa podpisu oraz tożsamości osoby składającej podpisy pod dokumentami

odprawy celnej”,

b/ niezastosowanie art. 254 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny

„polegające na przyjęciu, że pozwany udzielił powódce upoważnienia do działania

w jego imieniu i do pokrycia długu celnego”,

c/ błędne zastosowanie art. 518 § 1 k. c „polegające na przyjęciu, że powódka

wstąpiła w prawa zaspokojonego wierzyciela”,

2/ przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy „poprzez

naruszenie przepisów art. 233 § 1 i 235 k.p.c. polegające na oparciu rozstrzygnięcia na

decyzji Urzędu Celnego w S. z dnia 6 kwietnia 2002 r. bez zbadania czy była ona

wydana zgodnie z prawem.

Przytaczając wymienione podstawy kasacji pozwany wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego

rozpoznania oraz zasądzenie nieopłaconych kosztów pomocy prawnej udzielonej

pozwanemu z urzędu, albowiem koszty te nie zostały zapłacone przez pozwanego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Naruszenia przepisów art. 233 § 1 i art. 235 k.p.c. upatruje skarżący w tym,

że Sąd przyjął za podstawę rozstrzygnięcia m.in. decyzję Urzędu Skarbowego, bez

badania, czy była ona wydana zgodnie z prawem. Zarzut ten jest nietrafny, albowiem

sąd powszechny nie ma kompetencji do takiego badania. Jest to od lat przyjęte

i wyjaśnione w orzecznictwie. Tytułem przykładu można przytoczyć, wydaną

w podobnej sprawie, uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 3 kwietnia 1978 r., III CZP

18/78 (OSNCP 1978, nr 12, poz. 218), w której przyjęto, że płatnik, który z własnych

środków uiścił właściwemu urzędowi skarbowemu należność z tytułu obciążającego

podatnika podatku od przychodów osiąganych z furmaństwa, może dochodzić od tego

podatnika w drodze procesu cywilnego zwrotu uiszczonej za niego należności

5

podatkowej - z tym jednak zastrzeżeniem, że nie należy do drogi sądowej ocena

prawidłowości ustalenia obowiązku podatkowego.

Pozwany otrzymał odpis decyzji Urzędu Skarbowego i jeżeli uważał, że jest ona

niezgodnie z prawem, to mógł ją zaskarżyć w postępowaniu administracyjnym

odwoławczym.

2. Sądy obu instancji ustaliły, że skarżący podpisał dokument odprawy celnej

SAD, w którym jako głównego zobowiązanego wpisano właśnie T. M.; podpisał on

również kartę obiegową. Wynika z tego, że stosownie do art. 254 ustawy z dnia 9

stycznia 1997 r. – Kodeks celny (jedn. tekst Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.)

udzielił powódce upoważnienia do działania w jej imieniu i do pokrycia długu celnego

(zob. np. wydany w podobnych okolicznościach wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6

czerwca 2002 r., III RN 89/01, OSNP 2003, nr 8, poz. 190).

3. W tej sytuacji, Sądy obu instancji przyjęły trafnie, że powódka spłacając dług

skarżącego, za który była również odpowiedzialna jako poręczyciel, nabyła spłaconą

wierzytelność i może jej dochodzić od pozwanego T. M. (art. 518 § 1 pkt 1 k.c.).

4. Całkiem chybiony, a nawet niezrozumiały jest zarzut naruszenia art. 355 k.c.

polegającego „na pominięciu okoliczności niestarannego działania powódki

przejawiającego się brakiem sprawdzenia podobieństwa podpisu oraz tożsamości

osoby składającej podpisy pod dokumentami odprawy celnej.” Niestaranne działanie

powódki, które można by zakwalifikować jako niewłaściwe wykonanie zobowiązania nie

zostało wykazane, zostało zaś ustalone, że pozwany podpisał dokument odprawy

celnej SAD oraz kartę obiegową.

Z powyższych przyczyn, kasacja – jako nie mająca uzasadnionych podstaw –

podlega oddaleniu (art. 39312

k.p.c. w zw. z art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r.

o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo o ustroju

sądów powszechnych, Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98).

O przyznaniu adwokatowi działającemu z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej pozwanemu w instancji kasacyjnej, orzekł Sąd Najwyższy na

podstawie § 19-21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r.

w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348

ze zm.).