III CK 274/05

Sygn. akt III CK 274/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 30 listopada 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Maria Grzelka

SSN Iwona Koper (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa A.(...) Co Ltd sp. z o.o. w W. przeciwko J. G. o zapłatę, po

rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 30 listopada 2005 r., kasacji

pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 8 września 2004 r., sygn. akt I ACa

(...),

oddala kasację.

Uzasadnienie

Nakazem zapłaty z dnia 15 stycznia 2002 r. Sąd Okręgowy w K. uwzględnił

powództwo A.(...) Ltd sp. z o. o. w W. przeciwko J. G. prowadzącemu działalność

gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Wielobranżowe G.(...) w B., jako wystawcy

weksli o zapłatę kwoty 78.767.08 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 8 maja 2001 r.

W zarzutach od nakazu zapłaty pozwany podnosił, że wobec wypełnienia przez

powoda weksli niezgodnie z deklaracją wekslową jego zobowiązanie wekslowe nie

2

powstało, a nadto „z ostrożności” zgłosił do potrącenia z wierzytelności powoda swoją

wierzytelność w kwocie 72.015 zł z tytułu rozliczenia łączących strony umów.

Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 26 lutego 2004 r. uchylił nakaz zapłaty i

oddalił powództwo w oparciu o następujące ustalenia.

W dniu 7 grudnia 1995 r. strony podpisały deklarację wekslową, w której pozwany

upoważnił powodową Spółkę do wypełnienia dwóch weksli w każdym czasie na sumę

odpowiadająca zadłużeniu z umów leasingu i do opatrzenia weksli datą płatności według

swego uznania, nie przekraczającą jednak trzech miesięcy od daty zakończenia umów.

Umowy te wygasły w dniach 20 i 31 sierpnia 1999 r. Wierzyciel wypełnił weksle w dniu

25 kwietnia 2001 r. opatrując je datą płatności 7 maja 2001 r.

W ocenie prawnej przytoczonych ustaleń Sąd Okręgowy przyjął, że pozwany

udzielił stronie powodowej pełnomocnictwa do uzupełnienia weksli (art. 95 i 96 k.c.),

które wygasło z upływem trzech miesięcy od wygaśnięcia umowy leasingu, zatem

wypełnione i przedstawione do zapłaty weksle nie wywołały skutku zobowiązującego.

Nadto uznał, że leasingodawca nie udowodnił, by kwoty zamieszczone wekslach

odpowiadały rzeczywistemu zadłużeniu leasingobiorcy.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny, w uwzględnieniu apelacji powoda

zmienił wyrok Sądu Okręgowego i nakaz zapłaty utrzymał w mocy.

W jego uzasadnieniu wskazał, że wszystkie klauzule objęte porozumieniem

wekslowym należy rozumieć jako zastrzeżone na korzyść dłużnika, a w związku z tym

wypełnienie weksla w sposób bardziej korzystny dla niego, niż objęty porozumieniem,

nie może uzasadniać zarzutu dłużnika, że wierzyciel przy wypełnianiu weksla nie

zastosował się do porozumienia. Zarzut niezastosowania się do porozumienia

wekslowego uwalnia jedynie częściowo od odpowiedzialności wekslowej, o tyle

mianowicie, o ile weksel zawiera powiększenie lub obostrzenie odpowiedzialności w

stosunku do warunków porozumienia. W okolicznościach sprawy oznacza to - jak

stwierdził - że opatrzenie weksli inną datą płatności niż określona w deklaracji nie

pozbawia ich przymiotu ważności. Wpisana na wekslach data nie wpłynęła też na

obostrzenie lub powiększenie odpowiedzialności dłużnika, skoro zgodnie z deklaracją

weksle powinny posiadać daty płatności najpóźniej 20 i 31 grudnia 1999 r., zaś

opatrzone zostały datą płatności 7 maja 2001 r.

Oceniając roszczenie powoda na płaszczyźnie stosunku podstawowego Sąd

Apelacyjny uznał je za uzasadnione. Nie uwzględnił zarzutu pozwanego

nieprawidłowego wyliczenia przez stronę powodową jego zobowiązania, uznając fakty

3

związane z określeniem podstaw i elementów składowych świadczenia obciążającego

pozwanego za przyznane (art. 230 k.p.c.). Jako bezskutecznie zgłoszony ocenił zarzut

potrącenia, z uwagi na przepis art. 493 § 3 k.p.c.

W kasacji wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego pozwany przytoczył obie

podstawy kasacyjne zarzucając:

1/ naruszenie art. 10 prawa wekslowego polegające na przyjęciu, że

zobowiązanie wekslowe osoby, która wręczyła weksel powstaje także w razie

wypełnienia weksla in blanco przez odbiorcę niezgodnie z otrzymanym upoważnieniem;

2/ naruszenie art. 233 k.p.c. polegające na przekroczeniu granic swobodnej

oceny dowodów przez przyjęcie, że

- wypełnienie weksla wystawionego przez pozwanego i zaopatrzenie go datą

płatności późniejszą niż wskazana w deklaracji wekslowej nie uzasadnia zarzutu

wypełnienia weksla niezgodnie z porozumieniem,

- upoważnienie remitenta przez wystawcę weksla do uzupełnienia weksli in

blanco w zakresie terminu płatności odniosło się wyłącznie do tego terminu, a nie do

pozostałych elementów treści weksla decydujących o jego ważności,

- dowody przedłożone przez stronę powodową w sposób dostateczny

uzasadniały roszczenie powoda na płaszczyźnie stosunku cywilnoprawnego oraz

pozwalały dokonać ustaleń faktycznych w sprawie w stopniu wystarczającym do

uwzględnienia powództwa,

3/ naruszenie art. 230 k.p.c. polegające na uznaniu, iż pozwany pismem z dnia 19

grudnia 2003 r. przyznał fakty związane z określeniem podstaw i elementów składowych

świadczenia żądanego przez powoda.

We wnioskach kasacyjnych domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i

przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów

postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W sprawie w pierwszej kolejności podlegają rozpoznaniu zarzuty odnoszące się

do stosunku wekslowego, a pośród nich te, które sformułowane zostały na podstawie

naruszenia przepisów postępowania. Zarzuty te jednak nie mogą odnieść skutku, gdyż

zarówno ich treść jak i uzasadnienie nie dotyczą ustaleń faktycznych przyjętych w

podstawie zaskarżonego wyroku, lecz wniosków prawnych jakie wyprowadził z nich Sąd

Apelacyjny, co stanowi domenę prawa materialnego i podlega kontroli kasacyjnej

jedynie w ramach zarzutów odnoszących się do jego naruszenia. Skarżący nie wskazuje

4

przy tym dowodów, z których oceną wiąże zarzut naruszenia art. 233 k.p.c., ani też

faktów które w następstwie wadliwej oceny dowodów uznaje za błędnie ustalone, to zaś

ocenę właściwego zastosowania tego przepisu czyni niemożliwą. Ubocznie jedynie

pozostaje zauważyć, że fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy na tej płaszczyźnie nie

były między stronami sporne.

W ramach zarzutu naruszenia art. 10 prawa wekslowego skarżący polemizuje z

oceną Sądu Apelacyjnego, iż wypełnienie przez powoda weksli niezgodnie z

porozumieniem, przez określenie późniejszych terminów płatności tj. 7 maja 2001 r.

zamiast 20 i 31 grudnia 1999 r. (faktycznie - jak słusznie podnosi pozwany - upływ

trzymiesięcznego terminu od dat zakończenia umów leasingu przypadał w listopadzie

1999 r.) nie stanowiło ich wypełnienia na niekorzyść dłużnika. Twierdzi, że w

następstwie tego jego sytuacja uległa pogorszeniu z uwagi na przedłużenie terminu

przedawnienia roszczenia wekslowego, a w tej sytuacji nie jest w ogóle odpowiedzialny

wekslowo.

Na tym tle powstaje zagadnienie wpływu niezgodnego z porozumieniem

wypełnienia weksla in blanco na powstanie zobowiązania wekslowego. Podzielić należy

wyrażony przez Sąd Apelacyjny i aprobowany przez pozwanego pogląd, że w razie

niezgodnego z porozumieniem wypełnienia weksla in blanco na niekorzyść dłużnika

wekslowego (osoby która wręczyła weksel in blanco) nie powstaje zobowiązanie o treści

wyrażonej w wekslu. Nie oznacza to jednak, iż w każdym wypadku wypełnienia weksla

in blanco niezgodnie z porozumieniem, osoba która weksel wręczyła nie jest w ogóle

zobowiązana wekslowo. Będzie tak w sytuacji uzupełnienia weksla in blanco nie przez

osobę upoważnioną lub w przypadku uzupełnienia weksla in blanco otrzymanego przez

odbiorcę na zabezpieczenie określonej wierzytelności po jej wygaśnięciu na skutek

spełnienia świadczenia (wyrok SN z dnia 26 stycznia 2001 r., III CKN 25/00, OSNC

2001, nr 7-8, poz. 117 oraz orzeczenia SN tam powołane) lub po jej przedawnieniu

(wyrok SN z dnia 19 listopada 2004 r., V CK 228/04, OSP 2005, z.11, poz. 130).

Uzupełnienie weksla może jednak być tylko częściowo niezgodne z porozumieniem np.

w razie gdy wpisana został kwota wyższa od wierzytelności, dla której zabezpieczenia

został wręczony weksel in blanco, albo wpisany został termin płatności wcześniejszy niż

określony w porozumieniu. W takim przypadku wypełnienia weksla na niekorzyść osoby

podpisanej na wekslu jako dłużnika, jest ona zobowiązana wekslowo do zapłaty sumy,

która odpowiada kwocie wierzytelności zabezpieczonej wekslem in blanco w

uzgodnionym w porozumieniu terminie tj. wymagalnej od niej w tym dniu.

5

W okolicznościach sprawy powództwo w zakresie należności głównej odpowiada

wymagalnemu zadłużeniu pozwanego w dniach określonych w porozumieniu, jako

terminy płatności weksli, zaś ustawowe odsetki obejmują okres dopiero od 8 maja 2001

r. Z tego punktu widzenia trafny jest osąd Sądu Apelacyjnego, iż wypełnienie weksli

niezgodnie z porozumieniem nie spowodowało obostrzenia ani rozszerzenia

odpowiedzialności pozwanego w stosunku do warunków porozumienia.

Odmiennie niż skarżący ocenić należy, w tym aspekcie, kwestię „przedłużenia”

przedawnienia roszczenia wekslowego w następstwie niezgodnego z porozumieniem

wypełnienia weksla przez wpisanie późniejszej niż w porozumieniu daty płatności. Może

ona stanowić przedmiot odrębnego zarzutu osoby, która wręczyła weksel in blanco,

skierowanego do jego odbiorcy w sytuacji, gdy roszczenie wekslowe ulegnie

przedawnieniu, a weksel został uzupełniony przez wpisanie daty płatności późniejszej,

niż w porozumieniu, tak że bieg przedawnienia liczony od daty wpisanej na wekslu

jeszcze nie upłynął. Termin przedawnienia roszczenia wekslowego biegnie wówczas od

terminu określonego w porozumieniu jako najpóźniejszy. Dłużnik wekslowy (osoba która

wręczyła weksel) może na podstawie art. 10 prawa wekslowego powoływać się, że w

następstwie takiego wypełnienia weksla nie stał się zobowiązany wekslowo.

W stanie sprawy, zarzut ten nie mógłby jednak odnieść skutku, albowiem termin

przedawnienia roszczenia wekslowego, liczony od daty umówionej w porozumieniu

stron, nie upłynął do daty wytoczenia powództwa.

W świetle powyższego bezpodstawne są zarzuty kasacji kwestionujące

stanowisko zaskarżonego wyroku odnośnie do zasadności roszczenia wekslowego

powoda.

Żądanie pozwu zmierzało do zaspokojenia jedynie wierzytelności wekslowej,

jednak z uwagi na zgłoszone przez pozwanego zarzuty podważające zasadność nakazu

wydanego na podstawie weksla, ze względu na treść stosunku podstawowego, w fazie

postępowania wywołanej wniesieniem zarzutów, spór objął także ten stosunek. W

sporze tym pozwany zarzucał, że powód nie wykazał istnienia zobowiązania ze

stosunku podstawowego. Zarzut ten został oddalony przez Sąd Apelacyjny wobec

uznania za przyznane przez pozwanego faktów związanych z określeniem podstaw i

elementów składowych świadczenia obciążającego go na rzecz powoda. Kwestionując

to stanowisko w kasacji skarżący ogranicza się jednak do zanegowania jego trafności

oraz stwierdzenia o barku podstaw do stosowania art. 230 k.p.c., z uwagi na treść pism,

które składał w postępowaniu. Stopień ogólności przytoczonej argumentacji powoduje,

6

że zarzut ten nie spełnia wymogu wykazania na czym polega zarzucane uchybienie.

Przede wszystkim jednak, z uwagi na uprzednie przesądzenie o istnieniu po stronie

pozwanego ważnego zobowiązania wekslowego, jest on pozbawiony doniosłości

prawnej, jaka wiąże się z możliwym wpływem na treść rozstrzygnięcia, gdyż nie może

prowadzić do uchylenia opartego na wekslu nakazu zapłaty i oddalenia powództwa.

Z tych przyczyn wniesiona bez usprawiedliwionych podstaw kasacja podlegała

oddaleniu (art. 39312

k.p.c. w zw. z art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie

ustawy kodeks postępowania cywilnego... Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98).