II CK 357/05

Sygn. akt II CK 357/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 grudnia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca)

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z powództwa W. B.

przeciwko W. R., B. R., Z. Z. i M. Z.

o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 15 grudnia

2005 r., kasacji pozwanych W. R. i B. R. oraz kasacji pozwanych Z. Z. i M. Z. od wyroku

Sądu Okręgowego w S. z dnia 23 listopada 2004 r., sygn. akt II Ca (…),

oddala obie kasacje.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w S. wyrokiem z dnia 30 marca 2004 r. zasądził od pozwanych W.

R., B. R., Z. Z. i M. Z. solidarnie na rzecz powoda W. B. kwotę 20.000 zł z umownymi

odsetkami w wysokości 1,2 % w stosunku dziennym od dnia 19 listopada 2001 r. Sąd

pierwszej instancji ustalił, że pozwani zawarli w dniu 19 listopada 2001 r. umowę

pożyczki 20.000 zł z powodem, który prowadzi lombard. Termin zwrotu został ustalony

na dzień 27 listopada 2001 r. Wysokość odsetek określono na 1,2% za każdy dzień,

zarówno w odniesieniu do odsetek za korzystanie z cudzego kapitału (odsetki

2

kapitałowe), jak i odsetek za opóźnienie w spłacie sumy dłużnej. Pożyczka nie została

spłacona. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd wskazał art. 720 i 370 k.c. W

uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji podkreślił, że pozwani nie wykazali, aby zwrócili

pożyczoną kwotę. Wysokość odsetek Sąd uznał za dopuszczalną, gdyż przemawia za

tym obowiązywanie zasady swobody umów, a w sprawie nie występują okoliczności

pozwalające przyjąć, że nastąpił wyzysk (art. 388 k.c.). Sąd nie dopatrzył się także

sprzeczności postanowienia umowy określającego wysokość odsetek z zasadami

współżycia społecznego.

Sąd pierwszej instancji wskazał także, że tocząca się sprawa karna przeciwko

powodowi pozostaje bez wpływu na wynik rozpoznawanej sprawy, gdyż jej przedmiotem

nie są czynności związane z zawarciem umowy pożyczki będącej podstawą żądań

pozwu, lecz innej umowy pożyczki i związanej z nią umowy przewłaszczenia na

zabezpieczenie. Brak było zatem podstaw do zawieszenia postępowania.

W wyniku apelacji wszystkich pozwanych Sąd Okręgowy w S. wyrokiem z dnia 23

listopada 2004 r. zmienił zaskarżone orzeczenie o tyle tylko, że zasądził odsetki

ustawowe od kwoty 20.000 zł. Sąd drugiej instancji podzielił stanowisko Sądu

Rejonowego, że pozwani nie wykazali faktu zwrotu pożyczki. Sąd pierwszej instancji

analizując zeznania świadków oraz stron zgodnie z regułami art. 233 k.p.c. wykazał, że

zeznania te nie są wiarygodne zarówno co do okoliczności spłaty pożyczki, jak i co do

środków uzyskanych na jej spłacenie. Zarzuty apelacji zawierają jedynie polemikę nie

podważającą prawidłowości ustaleń. Ryzyko niedomagania się pokwitowania zwrotu

sumy dłużnej, nawet gdyby taki zwrot nastąpił, obciąża pozwanych.

Sąd Okręgowy podzielił także stanowisko Sądu pierwszej instancji co do

niemożliwości skorzystania w okolicznościach sprawy z art. 388 k.c. Nie podzielił

natomiast poglądu co do sprzeczności postanowień umowy określających wysokość

należnych powodowi odsetek z zasadami współżycia społecznego. Stwierdził, że

ustalenie odsetek w wysokości 438% w stosunku rocznym pozostaje w sprzeczności z

zasadami współżycia społecznego i z tej przyczyny wykracza poza granice swobody

umów wyznaczone treścią art. 3531

k.c. Sprzeczność z zasadami współżycia

społecznego wyraża się w naruszeniu zasad lojalnego kontraktowania oraz

proporcjonalności świadczeń dłużnika i wierzyciela przy umowach wzajemnych, a także

z zakazem lichwy. Nieważnością dotknięta jest jednak tylko ta część umowy, w której

ustalono rażąco wygórowane odsetki. Bez znaczenia pozostaje dla powyższej oceny

okoliczność, że podobna stopa oprocentowania występuje powszechnie w pożyczkach

3

lombardowych. Nie jest możliwe udzielenie ochrony sądowej roszczeniom powoda

sprzecznym z obowiązującym porządkiem prawnym, a tym samym nieważnym.

Kasacje od wyroku Sądu Okręgowego wnieśli M. i Z. Z. oraz B. i W. R. Obie

kasacje oparte zostały na podstawie naruszenia przepisów postępowania (art. 3931

pkt

2 k.p.c.) i wskazuje się w nich naruszenie: art. 236 w związku z art. 294 k.p.c., art. 293 w

związku z art. 248 § 1 k.p.c., art. 296 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c. i art. 177 § 1 pkt 4 w

związku z art. 11 k.p.c. - w kasacji M. i Z. Z. oraz art. 284 i 233 § 1 k.p.c., art. 248 i 251

oraz art. 391 w związku z art. 328 § 2 k.p.c. - w kasacji B. i W. R.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W obu kasacjach podkreśla się, że nieprzeprowadzenie dowodu z oględzin bazy

danych zapisu systemu komputerowego monitoringu spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością A.(…), która świadczyła usługi w zakresie ochrony lombardu

należącego do powoda, uniemożliwiło pozwanym wykazanie zwrotu pożyczki udzielonej

im przez powoda. Zarzuty w tym zakresie zostały podniesione przez pozwanych już w

apelacjach i Sąd drugiej instancji odniósł się do nich w uzasadnieniu zaskarżonego

wyroku. Trafnie Sąd ten podkreślił, że nawet przeprowadzenie dowodu z zapisów

włączenia alarmu w lombardzie powoda nie wykazałoby faktu zwrotu pożyczki, a jedynie

mogłoby podważyć wiarygodność zeznań powoda co do pory zamknięcia lombardu w

dniu, w którym pożyczka miała zostać, zdaniem pozwanych, zwrócona. W uzasadnieniu

Sąd podkreślił brak wiarygodności pozostałych dowodów przedstawianych przez

pozwanych dla wykazania zwrotu pożyczki i to stanowisko nie zostało w kasacjach

skutecznie podważone. Za niezasadne należy zatem uznać zarzuty naruszenia

przytoczonych wyżej przepisów postępowania.

Odrębnie należy odnieść się natomiast do zarzutu naruszenia art. 177 § 1 pkt 4 w

związku z art. 11 k.p.c. zawartego w kasacji pozwanych M. i Z. Z. Otóż zarzut

naruszenia tych przepisów pojawił się dopiero w kasacji; nie był podnoszony w apelacji

wniesionej przez tych pozwanych. Wobec tego jest to w istocie zarzut dotyczący

postępowania przed sądem pierwszej instancji i jako taki pozostaje poza zakresem

rozpoznania Sądu Najwyższego.

Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił obie kasacje kierując się treścią art.

39312

k.p.c. mającym w sprawie zastosowanie na mocy art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia

2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o

ustroju sądów powszechnych (Dz. U. 2005 r. Nr 13, poz. 98).