V CSK 16/05

Sygn. akt V CSK 16/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 grudnia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tadeusz Domińczyk (przewodniczący)

SSN Antoni Górski (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

w sprawie z powództwa Kompanii Węglowej S.A. w K.

przeciwko Cukrowni "Ś.(...)" S.A. w P. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu

niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 22 grudnia 2005 r., skargi kasacyjnej strony

powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 24 lutego 2005 r., sygn. akt I ACa (...),

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w K. nakazem zapłaty wydanym z dnia 1 października 2003 r. w

postępowaniu nakazowym uwzględnił powództwo powodowej (...) Spółki Węglowej

przeciwko pozwanej Cukrowni „Ś.(...)” o zasądzenie kwoty 1.303.883,91 zł z odsetkami

ustawowymi i kosztami procesu. Podstawą tego orzeczenia był weksel własny in blanco

wystawiony przez pozwaną a indosowany przez remitenta I.(...) Spółkę z o.o. w W. na

rzecz powoda. Weksel stanowił zabezpieczenie trójstronnej umowy zawartej w dniu 29

maja 2002 r. pomiędzy stronami niniejszego sporu i Spółką I.(...) na dostawy do

Cukrowni węgla.

2

W zarzutach od tego nakazu zapłaty pozwana wnosiła o jego uchylenie i

oddalenie powództwa twierdząc, że dochodzoną kwotę wpłaciła w dniu 30 kwietnia 2003

r. do depozytu sądowego ze względu na to, iż miała wątpliwości kto jest ostatecznie jej

wierzycielem w sytuacji, gdy Spółka I.(...) dokonała przelewu wierzytelności na rzecz

Spółki z o. o. „R.(…)” w T.

Wyrokiem z dnia 3 lutego 2004 r. Sąd Okręgowy w K. utrzymał w mocy nakaz

zapłaty, uchylając go jedynie co do kwoty 1.629,64 zł i w tym zakresie oddalając

powództwo. Sąd ten uznał, że złożenie należności do depozytu sądowego nie zwalniało

pozwaną z długu, gdyż było to zadłużenie wekslowe, a pozwana miała świadomość kto

jest wierzycielem wekslowym; uprawniony z weksla ma zaś pierwszeństwo przed innymi

wierzycielami.

Na skutek apelacji pozwanej od tego orzeczenia Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia

24 lutego 2005 r. zmienił je i oddalił powództwo w całości. Sąd ten uznał, że pozwana

Cukrownia miała podstawę z art. 467 pkt 3 k.c. do skutecznego złożenia świadczenia do

depozytu sądowego, gdyż sprzedawca I.(...) Spółka z o.o. pismem z 29 stycznia 2003 r.

zawiadomił ją, że dokonał przelewu wierzytelności wynikających z umowy z dnia 29

maja 2002 r. na rzecz „C.(...)” spółka z o.o. w T.. Powstała zatem wątpliwość której z

tych spółek ma ostatecznie świadczyć pozwana, co uzasadniało wystąpienie w dniu 24

kwietnia do sądu z wnioskiem o zezwolenie na złożenie przedmiotu świadczenia do

depozytu sądowego. W dniu 30 kwietnia pozwana sporną kwotę wpłaciła na konto

depozytowe sądu, zwalniając się w ten sposób z zobowiązania (art. 470 k.c.). Wniesione

powództwo o zasądzenie tego świadczenia jest wiec bezzasadne i podlegało oddaleniu.

W skardze kasacyjnej powód zarzucił naruszenie art. 467 i art. 470 k.c. oraz art.

10 i art. 42 prawa wekslowego i na tej podstawie wnosił o zmianę skarżonego wyroku

przez oddalenie apelacji, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Spór w niniejszej sprawie dotyczy w istocie tego, czy złożenie przez pozwanego

dłużnika przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego było prawnie uzasadnione a

tym samym, czy po myśli art. 470 k.c. zwalniało go skutecznie od zobowiązania wobec

wierzyciela. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 5

grudnia 1986 r., III CZP 82/86 (OSNC 1987, nr 10, poz. 146) samo złożenie przedmiotu

świadczenia do depozytu ma charakter prowizoryczny w tym sensie, że nie przesądza

jeszcze o jego prawnej skuteczności, czy - według sformułowania z art. 470 k.c. - o

3

ważności. Jest tak dlatego, że w postępowaniu o złożenie przedmiotu świadczenia do

depozytu sądowego zakres kognicji sądu ogranicza się do oceny, czy według twierdzeń

wnioskodawcy złożenie jest uzasadnione, natomiast sąd nie bada prawdziwości tych

twierdzeń. Trzeba dodać, że prowizoryczność tę potęguje jeszcze fakt, iż zgodnie z

treścią art. 469 k.c. dopóki wierzyciel nie zażądał wydania przedmiotu świadczenia z

depozytu sądowego, dłużnik może przedmiot złożony odebrać, a wówczas złożenie do

depozytu uważa się za niebyłe. Dlatego też - w razie sporu czy złożenie przedmiotu

świadczenia do depozytu nastąpiło z przyczyny przewidzianej przez prawo materialne

oraz czy złożony przedmiot świadczenia był zgodny z treścią zobowiązania -

rozstrzygnięcie musi nastąpić w odrębnym procesie. Powinno ono uwzględniać

całokształt okoliczności sprawy, w tym także treść postanowienia sądu zezwalającego

na złożenie świadczenia do depozytu, a zwłaszcza warunki pod jakimi ma zostać

wydany wierzycielowi przedmiot depozytu. Można się zgodzić z Sądem Apelacyjnym,

że, zwłaszcza po zawiadomieniu pozwanej w dniu 29 stycznia 2003 r. przez sprzedawcę

z umowy źródłowej z dnia 29 maja 2002 r., tj. I.(...) spółkę z o.o., o dokonaniu przelewu

wierzytelności z tej umowy na rzecz „C.(...)” spółki z o.o., pozwana mogła mieć

wątpliwości co do tego kto jest jej wierzycielem, co mogło stwarzać podstawę z art. 467

pkt 3 k.c. do skutecznego złożenia przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego.

Ocena ta była jednak o tyle niewystarczająca do wyrokowania w sprawie, że Sąd ten nie

uwzględnił treści postanowienia sądu depozytowego. Tymczasem z postanowienia Sądu

Rejonowego w Ś. z dnia 7 października 2003 r. wynika, że w orzeczeniu tym zezwolono

pozwanej na złożenie do depozytu kwoty 1.302,883,10 zł tytułem zapłaty za dostawę

węgla z dnia 30 kwietnia 2003 r., jednakże wypłatę tej kwoty uzależniono od

przedstawienia „prawomocnego orzeczenia sądu zasądzającego od wnioskodawcy

kwotę złożoną do depozytu sądowego”. Jakkolwiek krytycznie można oceniać taką

formułę postanowienia sądu, to na datę wyrokowania przez Sąd Apelacyjny była ona

obowiązująca, a przynajmniej z akt sprawy nie wynika, żeby została zmieniona w

instancji odwoławczej. Oznacza to jednak, że oddalając powództwo, Sąd Apelacyjny tym

samym uniemożliwił powódce odebranie świadczenia z depozytu sądowego, gdyż

wydanie przedmiotu tego depozytu może nastąpić tylko pod warunkiem przedstawienia

prawomocnego wyroku zasądzającego objęte tym przedmiotem świadczenie. Jeśli zaś

dodatkowo uwzględni się, że pozwana może na podstawie art. 469 k.c. zażądać zwrotu

przedmiotu złożonego do depozytu, to w ten sposób może dojść do pozbawienia

powódki należnego jej świadczenia, co jest niedopuszczalne. Dlatego też zarzutom

4

skargi kasacyjnej o naruszeniu art. 467 i art. 470 k.c. nie sposób jest odmówić

słuszności.

Nietrafne są natomiast zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 10 i

art. 42 prawa wekslowego. Wbrew stanowisku skarżącego należy stwierdzić, że

wskazana w art. 42 prawa wekslowego przyczyna złożenia świadczenia wekslowego do

depozytu sądowego stanowi przyczynę dodatkową, specyficzną dla stosunku

wekslowego, co nie oznacza, że przepis ten wyłącza możliwość złożenia świadczenia

do depozytu z przyczyn wymienionych w art. 467 k.c. Za takim poglądem przemawia

wyraźne zastrzeżenie zawarte w części wstępnej tego przepisu, zgodnie z którym „poza

wypadkami przewidzianymi w innych przepisach dłużnik może złożyć przedmiot do

depozytu sądowego:”. Takim „innym przepisem” jest właśnie art. 42 prawa wekslowego,

który stanowi uzupełnienie katalogu przyczyn podanych w art. 467 k.c. Nie jest więc tak,

jak uważa skarżący, że jako przepis szczególny wyłącza on możliwość zastosowania

art. 467 k.c. do świadczenia wekslowego.

Z podanych wyżej przyczyn na podstawie art. 39816

w zw. z art. 108 § 2 k.p.c.

orzeczono jak w sentencji.