II CSK 43/05

Sygn. akt II CSK 43/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 stycznia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Helena Ciepła (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Marek Sychowicz

SSN Krzysztof Pietrzykowski

w sprawie z powództwa Z.W., H.T., U.S. i E.P.

przeciwko Skarbowi Państwa - Naczelnikowi Urzędu Skarbowego, Dyrektorowi Izby

Skarbowej, Ministrowi Skarbu Państwa oraz Ministrowi Finansów

o wydanie lub zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 11 stycznia 2006 r.,

skargi kasacyjnej powodów

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 7 kwietnia 2005 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną i nie obciąża powodów kosztami

postępowania kasacyjnego na rzecz pozwanego Skarbu

Państwa.-

2

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2005 r. oddalił apelację powodów

od wyroku Sądu Okręgowego w Z., oddalającego ich żądanie o zapłatę kwoty

170.600. zł, tytułem równowartości mienia, którego przepadek orzeczono wobec ich

ojca S.W. wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w Z. z dnia 15 grudnia 1950 r.

Aprobując ustalenia faktyczne i ocenę jurydyczną Sądu Okręgowego, Sąd

Apelacyjny oparł rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach i wnioskach:

Wojskowy Sąd Rejonowy w Z., wyrokiem z dnia 15 grudnia 1950 r. orzekł,

m.in. przepadek całego mienia należącego do ojca powodów S.W. Następnie Sąd

Wojewódzki w Z. postanowieniem z dnia 10 stycznia 1995 r. stwierdził nieważność

tego wyroku, a postanowieniem z dnia 7 marca 1995 r., na podstawie art. 11 ust. 1

w związku z art. 8 ust. 1 i 13 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne

orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz

niepodległego Państwa Polskiego zasądził od Skarbu Państwa na rzecz powodów

po 5.000 zł.

W wykonaniu powołanego wyroku z 15 grudnia 1950 r. egzekutor Wydziału

Finansowego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w dniu 28 sierpnia 1952r.

odebrał S.W. pianino marki „Euterpe” koloru czarnego i oddał na skład tego

Wydziału.

S.W. z żoną byli współwłaścicielami szeregu ruchomości stanowiących

wyposażenie gospodarstwa domowego w tym maszyn i narzędzi rolniczych o

łącznej wartości 170.600 zł. Po trzech miesiącach od aresztowania S.W., jego żona

wraz z dziećmi musieli opuścić gospodarstwo, pozostawiając maszyny i

urządzenia, a dalszy ich los nie jest znany.

Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Apelacyjny uznał, że zadaniem

powodów było wykazanie, że powołany wyrok Sądu Rejonowego w Z. z dnia 15

grudnia 1950 r. w zakresie orzeczonego przepadku mienia został wykonany. Temu

obowiązkowi sprostali oni tylko w zakresie pianina, natomiast nie udowodnili, by

przepadek został wykonany co do ruchomości, których równowartości dochodzą.

3

Jedynym dokumentem potwierdzającym wykonanie kary przepadku jest protokół

odebrania pianina. Jeśli natomiast ruchomości te zostały zabrane przez osoby nie

działające w wykonaniu tego wyroku, to szkoda ma charakter deliktowy i

dochodzone roszczenie uległo przedawnieniu. Powodowie w swoich zeznaniach

popadali w sprzeczności zarówno co do składników majątkowych, które uległy

konfiskacie, jak i co do majątku wniesionego jako wkład do spółdzielni produkcyjnej.

Powodowie w skardze kasacyjnej zarzucili naruszenie przepisu art. 10 ust. 1

ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec

osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa

Polskiego przez błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że nie nastąpił

przepadek, konfiskata, ani zatrzymanie w toku postępowania prowadzonego na

podstawie tego przepisu.

Z przepisów procesowych zarzucili naruszenie:

- art. 322 k.p.c. przez jego nie zastosowanie, mimo przyznania słuszności

powództwa co do zasady i niemożliwości ścisłego wykazania wysokości

dochodzonego roszczenia wynikającego z upływu czasu;

- art. 378 § 1 przez nie rozpoznanie apelacji w zakresie zarzutu

nie zastosowania art. 322 k.p.c.;

- art. 328 § 2 k.p.c. przez nie wskazanie podstawy prawnej

niedopuszczalności zastosowania art. 322 k.p.c. w odniesieniu do roszczeń

dochodzonych na podstawie art. 10 ust. 1 powołanej ustawy. W konkluzji

wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku przez uwzględnienie powództwa,

ewentualnie jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut naruszenia art.10 ust.1 ustawy z 23 lutego 1991 r. nie może odnieść

skutku. Skarżący dopatrują się naruszenia tego przepisu w jego błędnym

zastosowaniu polegającym „na przyjęciu, że w niniejszej sprawie nie nastąpił

przepadek, konfiskata ani zatrzymanie w toku postępowania, o którym mowa

w powołanym przepisie”. Na uzasadnienie tego zarzutu przytaczają niesłuszne ich

4

zdaniem uznanie przez Sąd Apelacyjny za chybiony zgłoszonego w apelacji

zarzutu naruszenia przepisu art. 233 § 1 k.p.c. i przyjęcie że powodowie nie

wykazali wykonania wyroku o przepadku poza pianinem „Euterpe”, uznanie za

niewiarygodne zeznań świadków H.W. i M.T. oraz powoda S.W. Sposób

sformułowania tego zarzutu oraz jego rozwinięcie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej

wskazuje, że nie odnosi się on do podniesionej podstawy naruszenia prawa

materialnego, lecz związany jest z kwestionowaniem prawidłowości ustaleń

faktycznych, które stosownie do przepisu art. 398 3

§ 3 k.p.c. nie mogą stanowić

postawy kasacyjnej. Nie podlegają zatem weryfikacji w postępowaniu kasacyjnym,

co oznacza, że Sąd Najwyższy jako sąd kasacyjny, jest związany stanem

faktycznym przyjętym za podstawę rozstrzygnięcia.

Bezzasadny również okazał się zarzut naruszenia przepisów prawa

procesowego. Wbrew stanowisku skarżących art. 322 k.p.c. nie mógł być w sprawie

zastosowany z uwagi na charakter dochodzonego roszczenia. Możliwość

zasądzenia na podstawie tego przepisu należności ściśle nieudowodnionej istnieje

jedynie w sprawach o naprawienie szkody, o dochody, o zwrot bezpodstawnego

wzbogacenia i o świadczenie z umowy o dożywocie. Tymczasem takiego

charakteru nie ma dochodzone roszczenie. Zaprezentowany przez Sąd Apelacyjny

pogląd, iż dochodzone na podstawie art. 10 powołanej ustawy represyjnej

roszczenie o równowartość mienia, którego przepadek orzeczono, nie ma

charakteru odszkodowawczego, jest zgodny z utrwaloną już linią orzecznictwa

Sądu Najwyższego (por. orzeczenie z 29 stycznia 2003 r., I CKN 1256/00, OSNC

2004/4/63 i z dnia 19 maja 2005 r. II CK 705/04 (niepubl.).

Nie może tez odnieść skutku zarzut naruszenia przepisu art. 328 § 2 k.p.c.

Przepis ten zastosowany odpowiednio do uzasadnienia orzeczenia sądu

odwoławczego (art. 391 § 1 k.p.c.) oznacza, że uzasadnienie to nie musi zawierać

wszystkich elementów uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji, ale takie

elementy, które ze względu na treść apelacji i na zakres rozpoznania sprawy

wyznaczony przepisami ustawy są potrzebne do rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 1998 r. I CKN 899/98 nie publ). Wbrew

odmiennemu stanowisku skarżących uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia

odpowiada tak określonym wymaganiom. W uzasadnieniu tym Sąd Apelacyjny

5

jasno i w sposób nie nasuwający wątpliwości zaaprobował pogląd Sądu

Okręgowego. Nie może się w tej sytuacji ostać zarzut, jakoby nie była jasna

przyczyna nie zastosowania tego przepisu. Podobnie wbrew zarzutom skarżących

Sąd Okręgowy zajął konkretne umotywowane stanowisko – stwierdzając, że do

powstania roszczenia z art. 10 wymienionej ustawy nie wystarcza samo orzeczenie

przepadku lub konfiskaty, następnie uznane za nieważne, ale konieczne jest

wykazanie wykonania tej kary, a skarżący tego wykonania nie wykazali.

W konfrontacji zatem z treścią uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie daje się

obronić teza, że doszło do naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. przez niewskazanie

podstawy prawnej niedopuszczalności zastosowania art. 322 k.p.c.

Z tych przyczyn skargę kasacyjną, jako pozbawioną uzasadnionych podstaw

oddalono (art. 39814

§ 1 k.p.c. i orzeczono o kosztach postępowania na podstawie

art. 102 w związku z art. 39821

k.p.c.).