II CSK 65/05

Sygn. akt II CSK 65/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 stycznia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Helena Ciepła (przewodniczący)

SSN Marek Sychowicz (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

w sprawie z powództwa "E." M.B. i J.P. Spółki Jawnej w […]

przeciwko Gminie Miastu S.

o wydanie rzeczy lub zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 11 stycznia 2006 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 18 maja 2005 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną;

nie obciąża strony powodowej kosztami postępowania

kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 18 maja 2005 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację wniesioną

przez „E.” M.B. i J.P. - spółka jawna od wyroku Sądu Okręgowego w S. z dnia 9

lipca 2004 r., oddalającego powództwo tej Spółki wytoczone przeciwko Gminie

Miasto S. o wydanie urządzeń i innych elementów opisanych w zestawieniu

dołączonym do pozwu, o nazwie „zestawienie materiałów wybudowanej sygnalizacji

świetlnej”, ewentualnie o zasądzenie kwoty 523 445,65 zł, stanowiącej

równowartość rzeczy wymienionych w tym zestawieniu, z odsetkami ustawowymi

od dnia 15 maja 2002 r. Jako podstawę żądania powódka powołała się na przepisy

art. 222 i 430 k.c.

Sąd Okręgowy ustalił, że pozwana jest zarządcą drogi krajowej nr [...]

w granicach miasta S. i była inwestorem modernizacji tej drogi w ciągu ulic M. i P.,

polegającej m.in. na wybudowaniu i przebudowie sygnalizacji świetlnej na odcinku

od ulicy M. do ulicy K. Generalnym wykonawcą inwestycji był „ES.” spółka akcyjna,

a podwykonawcą było „P.” spółka z o.o. To ostatnie Przedsiębiorstwo zleciło

wykonanie części zadania inwestycyjnego firmie „E.”, której właścicielem był M.J., a

ten umową z dnia 10 lipca 2001 r. budowę i przebudowę sygnalizacji świetlnej na

skrzyżowaniach ulicy M. z ulicami W., B. i M. oraz przy wyjeździe ze sklepu M. na

ulicy P. powierzył M.B. i J.P., wówczas wspólnikom spółki cywilnej „E.” W § 6 tej

umowy zastrzegli oni prawo własności wbudowanych materiałów, łącznie z prawem

ich demontażu, w przypadku braku zapłaty za wykonane prace do dnia 15

października 2001 r. W dniach 1 i 3 sierpnia 2001 r. odebrane zostały prace, do

wykonania których oni się zobowiązali. W dniu 14 stycznia 2002 r. zmarł M.J.

Postępowanie o stwierdzenie nabycia po nim spadku nie zostało zakończone. M.B.

i J.P. zwrócili się do „P.”, generalnego wykonawcy oraz inwestora o zapłatę

wynagrodzenia za wykonane prace. Żądanie ich nie zostało uwzględnione. W dniu

22 lutego 2002 r. pozwana dokonała końcowego odbioru robót i urządzenia

sygnalizacji świetlnej, wykonane przez M.B. i J.P., przekazano do eksploatacji.

3

W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy uznał, że zastrzeżenie w § 6 umowy

z dnia 10 lipca 2001 r. zawartej pomiędzy M.J. a M.B. i J.P. nie jest skuteczne.

Wszystkie elementy sygnalizacji świetlnej z chwilą połączenia jej z drogą stały się

jej częściami składowymi i, jako takie, są własnością właściciela drogi – Skarbu

Państwa i nie mogą być odrębnym przedmiotem własności (art. 47 § 1 k.c.).

Powódka nie jest przeto legitymowana do żądania ich wydania (art. 222 § 1 k.c.).

Sąd Okręgowy nie dopatrzył się także przesłanek warunkujących odpowiedzialność

pozwanej za szkodę doznaną przez powódkę na podstawie art. 430 k.c.

Sąd Apelacyjny stwierdził prawidłowość ustaleń dokonanych przez Sąd

pierwszej instancji i podzielił ich ocenę prawną dokonaną przez ten Sąd. Uznał,

że zastrzeżenie w § 6 umowy z dnia 10 lipca 2001 r. zawartej pomiędzy M.J. a M.B.

i J.P. mogło być skuteczne tylko między stronami tej umowy. Akceptując pogląd co

do kwalifikacji elementów sygnalizacji świetlnej jako części składowej drogi, powołał

się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2002 r., I CK 5/02 („Prawo

Bankowe” 2002, nr 12, s. 17). Uznał, że w sprawie nie wykazane zostało,

iż pracownicy pozwanej zawinili powstanie szkody doznanej przez powódkę

i, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy działaniem pozwanej a powstaniem tej

szkody.

Powódka wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej instancji.

Podstawą tej skargi jest naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię

i niewłaściwe zastosowanie art. 47 i 48 w zw. z art. 191 k.c., art. 222 k.c.

oraz art. 422 w zw. z art. 430 k.c. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku

przez uwzględnienie powództwa, ewentualnie o uchylenie tego wyroku

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Pozwana wniosła o oddalenie skargi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wbrew zarzutowi skarżącej Sąd Apelacyjny prawidłowo ocenił znaczenie

zastrzeżenia przewidzianego w § 6 umowy z dnia 10 lipca 2001 r. zawartej

pomiędzy M.J. a M.B. i J.P. Jest to – jak trafnie kwalifikuje je skarżący – umowne

zastrzeżenie prawa własności. Nie ma jednakże podstaw, by zastrzeżeniu temu

przypisywać charakter rzeczowy, wywołujący skutek erga omnes, bądź, by jako

4

czynność wyłącznie o charakterze obligacyjnym, miała taki skutek. W

szczególności nie jest ono skuteczne względem właściciela (Skarbu Państwa) i

zarządcy drogi (pozwanej), którzy nie byli stronami umowy z dnia 10 lipca 2001 r.

Dokonanej przez Sąd Apelacyjny oceny czy urządzenia sygnalizacji

świetlnej, wykonane przez M.B. i J.P., stanowią część składową drogi, nie można

uznać za naruszającą art. 47 i 48 k.c. Zasadnie, odwołując się do wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 28 czerwca 2002 r., I CK 5/02, Sąd Apelacyjny przyjął, że na

trwałość związania z gruntem urządzenia (art. 48 k.c.), powodującą, iż stanowi ono

część składową gruntu, wskazuje nie tylko fizyczne, ale i funkcjonalne ich

powiązanie, sprawiające, że razem – grunt i urządzenie – tworzą całość

gospodarczą. Okoliczność, że istnieje techniczna możliwość odłączenia urządzenia

od gruntu, nie jest wystarczająca do uznania, że urządzenie nie jest częścią

składową gruntu.

Skoro urządzenia sygnalizacji świetlnej zostały połączone z drogą w taki

sposób, że stały się jej częścią składową, to stosownie do art. 191 k.c. urządzenia

te stały się własnością właściciela drogi, tj. Skarbu Państwa. Bez naruszenia

art. 222 § 1 k.c. Sąd Apelacyjny stwierdził, że powódka, nie będąc właścicielem

urządzeń sygnalizacji świetlnej, nie jest uprawniona na podstawie tego przepisu

do żądania wydania jej wymienionych urządzeń.

Okoliczność, że wynagrodzenie za wykonanie urządzeń sygnalizacji

świetlnej, należne bezpośrednim wykonawcom tych urządzeń od kontrahenta

umowy, na podstawie której zostały one wykonane, tj. M.J. (jego następców

prawnych), nie zostało zapłacone, nie uzasadniała nie dokonania przez powódkę

odbioru technicznego wykonanych urządzeń i włączenia ich do eksploatacji. Wobec

tego trafnie Sąd Apelacyjny przyjął, że dokonanie odbioru urządzeń sygnalizacji

świetlnej przez pracowników pozwanej nie było przez nich zawinione, co wyklucza

odpowiedzialność pozwanej za szkodę doznaną przez powódkę na podstawie art.

430 k.c.

Nie można też mówić o świadomym skorzystaniu przez pozwaną ze szkody

wyrządzonej powódce, rodzącym odpowiedzialność pozwanej za tę szkodę

na podstawie art. 422 k.c. Niewątpliwie nie otrzymanie przez powódkę

5

wynagrodzenia za wykonanie urządzeń sygnalizacji świetlnej stanowi szkodę

przezeń doznaną. Bezpośrednim jej sprawcą jest osoba zobowiązana do zapłaty

tego wynagrodzenia (M.J. i jego następcy prawni). Pozwana była zaś uprawniona

do odbioru i włączenia do eksploatacji sygnalizacji świetlnej, która została

wykonana na podstawie umowy przezeń zawartej z generalnym wykonawcą

inwestycji. Według wówczas obowiązującego stanu prawnego pozwana nie

ponosiła odpowiedzialności za zobowiązania zawierane przez generalnego

wykonawcę z podwykonawcami i podwykonawców z dalszymi podwykonawcami.

Należy zauważyć, że poniesienie szkody przez powódkę nie jest definitywnie

przesądzone. Stwierdzenie nabycia spadku po M.J. umożliwi bowiem powódce

dochodzenie należnego wynagrodzenia za wykonanie urządzeń sygnalizacji

świetlnej od jego spadkobierców.

Uznając z przytoczonych względów, że skarga kasacyjna nie ma

uzasadnionych podstaw, Sąd Najwyższy ją oddalił (art. 39814

k.p.c.) i na podstawie

art. 102 k.p.c. nie obciążył powódki kosztami postępowania kasacyjnego.