III CSK 121/05

Sygn. akt III CSK 121/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 stycznia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca)

SSN Dariusz Zawistowski

Protokolant Bożena Nowicka

w sprawie z powództwa S. H. i A. S.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej […]

o ustalenie,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 27 stycznia 2006 r.,

na rozprawie

skargi kasacyjnej powodów od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 26 kwietnia 2005 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od powodów na rzecz

pozwanej kwotę 600,- (sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2005 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację

powodów S. H. i A. S. od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 27 października

2004 r. Tym ostatnim wyrokiem Sąd Okręgowy oddalił żądanie powodów ustalenia,

że byli członkami Rady Nadzorczej Spółdzielni Mieszkaniowej […] w okresie

czerwiec 1999 - czerwiec 2002.

Sąd pierwszej instancji nie czynił ustaleń faktycznych dotyczących przebiegu

Walnego Zgromadzenia Członków pozwanej Spółdzielni z dnia 28 czerwca 1999 r.

ani nie oceniał ważności zapadłych na nim uchwał. Uchwały te zostały uznane za

nieważne w wyniku postępowań przed sądami, przy czym nieważność uchwały

o wyborze członków Rady Nadzorczej została prawomocnie ustalona w sprawie

I C …/03. W sprawie tej powództwo zostało uznane przez pozwaną Spółdzielnię.

Sąd Okręgowy za podstawę oddalenia powództwa przyjął, że powodowie nie mają

interesu prawnego w domaganiu się ustalenia, iż pełnili funkcje członków Rady

Nadzorczej Spółdzielni w latach 1999 - 2003. Jeżeli bowiem zostali oni pozwani

w związku ze stwierdzeniem nieważności uchwały o wyborze Rady Nadzorczej, to

przysługuje im tam prawo obrony zapewniające wystarczającą ochronę prawną.

Nadto powodowie nie domagają się ustalenia stosunku prawnego lub prawa, lecz

faktu. Takie żądanie jest niedopuszczalne, także w odniesieniu do faktów prawnie

doniosłych z uwagi na ich konstytucyjne znaczenie dla powstania stosunku

prawnego lub prawa.

Oddalając apelację powodów Sąd Apelacyjny wskazał, że powodowie nie

żądają ustalenia prawa ani stosunku prawnego. Ponadto, przyjmując

dopuszczalność powództwa o ustalenie tzw. faktu prawotwórczego, Sąd uznał, że

żądanie powodów nie odnosi się do faktu o takim charakterze. W treści żądania

brak wyodrębnienia stosunku prawnego, którego istnienie powodowie zamierzają

wykazać. Walor stosunku prawnego podlegającego ustaleniu w trybie art.189 k.p.c.

miałaby ważność lub nieważność uchwały o wyborze Rady Nadzorczej pozwanej

3

Spółdzielni. Sąd Apelacyjny podzielił zatem stanowisko Sądu pierwszej instancji, że

powodowie żądali ustalenia faktu, co jest niedopuszczalne.

Sąd drugiej instancji podzielił także pogląd Sądu Okręgowego, że

powodowie nie wykazali interesu prawnego uzasadniającego ich żądanie. Nie jest

wystarczające ogólnikowe powołanie się na art.39 k.c. Powodowie mogliby co

najwyżej żądać ustalenia, że nie ponoszą odpowiedzialności odszkodowawczej

wobec konkretnego podmiotu lub ustalenia ważności konkretnej, zawartej przez

nich jako członków Rady Nadzorczej umowy. Wbrew przekonaniu powodów wyrok

zapadły w procesie o ustalenie wiąże tylko strony postępowania; nie zachodzi tu

przypadek rozszerzonej prawomocności.

Skarga kasacyjna powodów oparta została na podstawie naruszenia prawa

materialnego. Wskazuje się naruszenie art.189 k.p.c. polegające na przyjęciu, że

żądanie ustalenia członkostwa powodów w Radzie Nadzorczej pozwanej

Spółdzielni jest żądaniem ustalenia faktu, gdy w istocie chodzi o ustalenie faktu

prawotwórczego, który implikuje istnienie stosunku korporacyjnego łączącego

osobę fizyczną piastującą funkcję organu osoby prawnej z tą osobą prawną oraz na

przyjęciu, że powodowie nie mają interesu prawnego w domaganiu się ustalenia

istnienia takiego faktu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej powodowie wykazują

nietrafność stanowiska Sądu drugiej instancji w zakresie pojmowania tzw. faktu

prawotwórczego oraz w zakresie wystąpienia interesu prawnego powodów

uzasadniającego powództwo oparte na art.189 k.p.c. Jednak argumentacja ta nie

może odnieść zamierzonego przez skarżących skutku z przyczyny o charakterze

zasadniczym. Otóż skarżący całkowicie pomijają okoliczność, że istnieje

prawomocny wyrok sądu, zapadły w sprawie I C …/03, stwierdzający nieważność

uchwały Zgromadzenia Przedstawicieli Członków Spółdzielni Mieszkaniowej […] z

dnia 28 czerwca 1999 r. o wyborze członków Rady Nadzorczej Spółdzielni.

Tymczasem, jak wynika z art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie

tylko strony i sąd, którzy je wydał, ale również inne sądy oraz inne organy

państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach przewidzianych

w ustawie także inne osoby. Prawomocnym wyrokiem zapadłym w sprawie

4

I C 533/03 Sądy orzekające w sprawie niniejszej są zatem związane. Wyrok zaś

tam zapadły, przesądzając nieważność uchwały o wyborze członków Rady

Nadzorczej Spółdzielni, jednocześnie przesądza fakt pełnienia, a raczej

niepełnienia, funkcji członków tej Rady przez osoby wskazane w uchwale z dnia 28

czerwca 1999 r.

Żądanie sformułowane przez powodów zmierza w istocie do ominięcia

skutków wynikających w istnienia prawomocnego orzeczenia

przesądzającego o nieważności wskazanej uchwały i z tej przyczyny nie mogło

zostać uwzględnione. W tej sytuacji tracą znaczenie dla wyniku niniejszego

postępowania podniesione w skardze kasacyjnej kwestie charakteru prawnego

przedmiotu zgłoszonego żądania oraz występowanie interesu prawnego po stronie

powodów. Nawet bowiem gdyby podzielić stanowisko skarżących, że ustalenie

faktu pełnienia funkcji członków Rady Nadzorczej jest ustaleniem tzw. faktu

prawotwórczego, a więc zgłoszenie żądania takiego ustalenia jest dopuszczalne na

podstawie art.189 k.p.c. oraz że mają oni interes prawny w domaganiu się takiego

ustalenia, ich żądanie nie mogłoby zostać uwzględnione.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji, gdyż zaskarżone

orzeczenie odpowiada prawu mimo błędnego uzasadnienia (art. 39814

k.p.c.).

O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i art.108 § 1 k.p.c.

db