II CK 403/05

Sygn. akt II CK 403/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 lutego 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Iwona Koper (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Maria Grzelka

SSN Dariusz Zawistowski

Protokolant Anna Banasiuk

w sprawie z powództwa D.W.

przeciwko „P.” Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 14 lutego 2006 r.,

kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 2 grudnia 2004 r., sygn. akt [...],

oddala kasację i zasądza od strony pozwanej na rzecz powoda

kwotę 3 600 zł (trzy tysiące sześćset) tytułem kosztów

postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Powód D.W. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą „W.” domagał

się zasądzenia od pozwanej P. Spółki z o.o. kwoty 370.533,21 z tytułu

wynagrodzenia za roboty budowlane, z ustawowymi odsetkami od dnia 18 listopada

1999 r.

Pozwana wnosiła o oddalenie powództwa ponad kwotę 172.769, 83 zł.

Sąd Okręgowy w P. uwzględnił powództwo do kwoty 363.960, 02 zł, którą

zasądził od pozwanego na rzecz powoda z odsetkami od daty wskazanej w pozwie,

przyjmując za podstawę wyroku następujący stan faktyczny.

Spółka P., jako inwestor zawarła w dniu 5 lipca 1999 r. z D.W., jako

generalnym wykonawcą umowę o roboty budowlane, której przedmiotem było

wykonanie konstrukcji stalowej salonu samochodowego, zgodnie z przekazaną

dokumentacją techniczną, dostarczenie jej na plac budowy, a następnie montaż i

zabezpieczenie antykorozyjne tej konstrukcji, polegające na jej wyczyszczeniu i

dwukrotnym pomalowaniu. Zakres prac obejmował także wykonanie słupa

środkowego tzw. parasola, schodów wewnętrznych z balustradami, daszku nad

wejściem do salonu oraz żaluzji. Za wykonane prace wykonawca miał otrzymać

wynagrodzenie proporcjonalne do ciężaru konstrukcji, w wysokości określonej

ryczałtem tj. 4,15 zł za kilogram plus 22 % VAT. Termin płatności wynagrodzenia

ustalono na 7 dni od daty odebrania faktury przez inwestora. W dniu 5 listopada

1999 r. dokonano komisyjnego odbioru robót wykonanych przez powoda. W

protokole stwierdzono, że w związku z użyciem do wykonania konstrukcji rur ze

śladami rys walcowniczych oraz wżerów konieczne było ich wyszpachlowanie, co

inwestor zrobił we własnym zakresie. W związku z tym ustalono, że rozliczenie za

wykonane prace nastąpi z uwzględnieniem wzajemnych zobowiązań wynikających

między innymi z dokonanej przez wykonawcę przeróbki słupów oraz szpachlowania

słupów przez inwestora. Podstawą rozliczenia miała być faktura wystawiona w

oparciu o umówioną cenę. Powód wystawił w dniu 10 listopada 1999 r. fakturę za

wykonane roboty na kwotę 370.533,21 zł. Pismem z dnia 12 listopada 1999 r.

prezes zarządu pozwanej poinformował powoda, że pozwana nie akceptuje

3

wysokości wynagrodzenia wskazanego w fakturze i wskazał, że z powodu nie

wykonania części prac objętych umową, użycia niepełnowartościowych materiałów

do wykonanych części konstrukcji oraz znacznego opóźnienia w zakończeniu prac,

stosownie do postanowień protokołu odbioru, wynagrodzenie powoda powinno ulec

zmniejszeniu o kwotę 197.763,38 zł. W trakcie postępowania pozwana zmniejszyła

kwotę, o którą - jak twierdziła - należało obniżyć wynagrodzenie powoda, o 10.000

zł. W dniach 14 grudnia 1999 r. oraz 14 stycznia 2000 r. powód wzywał pozwaną

do zapłaty należności z faktury. W marcu 2000 r. zaproponował natomiast

pozwanej obniżenie ceny, uwzględniające uchybienia w zamontowanych słupach

nośnych oraz nie wykonanie objętych umową robót w pełnym zakresie. Po

wytoczeniu powództwa pozwana złożyła do depozytu sądowego część nie

kwestionowanego przez nią wynagrodzenia powoda.

W ocenie Sądu Okręgowego pozwana Spółka nie wykazała zasadności

zgłoszonych w sprawie zarzutów, na których opierała żądanie oddalenia

powództwa ponad uznaną kwotę. Uznając za nie udowodnione twierdzenie

pozwanej odnośnie wysokości kosztów poniesionych przez nią w związku ze

zleceniem, innemu wykonawcy, robót objętych umową z powodem, których ten nie

wykonał, przyjął równocześnie Sąd Okręgowy, że wynagrodzenie powoda powinno

być zmniejszone o wynikającą z umowy wartość tych nie wykonanych prac, tj.

kwotę 6.573,19 zł. Od zasądzonej na podstawie art. 647 k.c. należności głównej

zasądził Sąd Okręgowy ustawowe odsetki za opóźnienie w jej zapłacie (art. 481 § 1

i 2 k.c.) począwszy od dnia 18 listopada 1999 r., który to termin zapłaty wynikał

zarówno z umowy (7 dni od odebrania faktury) jak i z faktury z dnia 10 listopada

1999 r. (gdzie powód wskazał termin zapłaty 17 listopada 1999 r.). Zasądzając

odsetki ustawowe od całej zasądzonej kwoty uznał Sąd Okręgowy, że fakt wpłaty

do depozytu sądowego kwoty uznanej za należną stronie powodowej przez

pozwaną nie niweczył skutków opóźnienia. Powód nigdy nie odmówił przyjęcia

zapłaty, a pozwana, mimo uznania części dochodzonego pozwem zobowiązania,

takiej płatności nie zaoferowała, tłumacząc się jedynie tym, iż nie płaci, gdyż powód

odmówił skorygowania wystawionej faktury do kwoty uznanej przez pozwanego.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 2 grudnia 2004 r. Sąd Apelacyjny w

częściowym uwzględnieniu apelacji pozwanego zmienił wyrok Sądu Okręgowego w

4

ten sposób, że zasądzoną przez ten Sąd kwotę obniżył do kwoty 307.184,35 zł.

Podstawą dokonanej zmiany było uznanie za uzasadniony zarzutu potrącenia

wierzytelności pozwanej Spółki z tytułu odszkodowania za niewykonanie przez

powoda umowy w pełnym zakresie przedmiotowym w kwocie 60.493,08 zł oraz

z tytułu wad materiału użytego przez powoda do wykonania robót w kwocie

2.854,943 zł. Odnosząc się do zarzutów apelującego kwestionujących

prawidłowość wyroku Sądu Okręgowego w zakresie przyjętego w nim terminu

zapłaty i kwoty od jakiej należy naliczyć odsetki, w uzasadnieniu którego pozwana

podnosiła, że wystawiona przez powoda w dniu 10 listopada 1999 r. faktura była

nieprawidłowa w świetle § 35 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia

22 marca 2002 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od

towarów i usług (Dz.U. Nr 27, poz. 268), Sąd Apelacyjny stwierdził, że w dacie

wystawienia faktury rozporządzenie to nie obwiązywało. Nadto wskazał, że zgodnie

z umową zapłata wynagrodzenia miała nastąpić przelewem w terminie 7 dni od

daty odebrania faktury przez pozwaną, co nastąpiło w dniu 12 listopada 1999 r.,

żądanie odsetek było więc uzasadnione od dnia 18 listopada 1999 r. Z powołaniem

się na przepisy art. 467, 463, 463 § 3 i 486 § 1 k.c. stwierdził, że nie było podstaw

do złożenia przez pozwaną do depozytu sądowego kwoty należnej powodowi

z tytułu wynagrodzenia, zatem było ono nieważne i nie miało takiego skutku jak

spełnienie świadczenia (art. 470 k.c.).

Pozwana Spółka zaskarżyła wyrok Sądu Apelacyjnego w części

zasądzającej odsetki ustawowe od kwoty 307.184,35 zł od dnia 18 listopada 1999

r. oraz oddalającej jego apelacje i rozstrzygającej o kosztach postępowania.

W kasacji zarzuciła:

1) naruszenie art. 470 k.c. w zw. z art. 486 § 1 i 2 k.c. i art. 463 k.c.

polegające na ich niezastosowaniu, pomimo związku jaki istniał pomiędzy faktem

nieuzasadnionej odmowy wystawienia przez powoda faktury VAT na kwotę

150.000 zł, a złożeniem do depozytu tej kwoty uznanej przez pozwanego z powodu

zwłoki powoda będącej następstwem odmowy wystawienia faktury na tę właśnie

kwotę wraz z pokwitowaniem, co doprowadziło do uznania, że złożenie do

5

depozytu sądowego dokonane przez pozwaną było nieważne oraz nie doszło do

częściowego spełnienia świadczenia;

2) naruszenie art. 359 k.c. w zw. z art. 481 k.c. polegające na błędnym

zastosowaniu co do rozstrzygnięcia zasadności lub bezzasadności roszczenia

powoda o zasadzenie odsetek ustawowych i niezastosowanie w zakresie tego

żądania art. 470 k.c. w zw. z art. 486 § 1 i 2 k.c. i art. 463 k.c., co winno skutkować

oddaleniem powództwa w zakresie należności ubocznych;

3) naruszenie art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatków od

towarów i usług oraz podatku akcyzowym w zw. § 20 ust. 1 rozporządzenia Ministra

Finansów z dnia 8 grudnia 1994 r. w sprawie wykonywania przepisów ustawy

o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, poprzez błędną ich

wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż wystawienie przez powoda

faktury VAT na kwotę 300.000 zł netto nieodebranej i niepodpisanej przez pozwaną

było ważne w rozumieniu wyżej wskazanych przepisów i stanowiło spełnienie

warunków płatności, o których mowa w § 5 pkt 4 umowy;

4) naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c. w zakresie, który miał

istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez rażące przekroczenie granic swobodnej

oceny dowodów powodujące de facto nierozpoznanie istoty sprawy w zakresie

złożenia do depozytu sądowego polegające na oparciu wyroku na niepopartych

dowodami twierdzeniach powoda, a także nieuwzględnienie twierdzeń zawartych

w opiniach biegłych.

We wnioskach kasacyjnych pozwana Spółka wnosiła o uchylenie wyroku

Sądu Apelacyjnego w zaskarżonym zakresie z uwagi na nierozpoznanie istoty

sprawy oraz przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego

rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania

kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nierozpoznanie istoty sprawy zachodzi wówczas, gdy sąd zaniechał

zbadania materialnej podstawy żądania pozwu, albo pominął merytoryczne zarzuty

pozwanego. Nie mieści się w przedstawionym jego rozumieniu znaczenie jakie

nadaje temu pojęciu skarżący, łącząc zarzut nierozpoznania istoty sprawy

6

z uchybieniami Sądu drugiej instancji w zakresie oceny dowodów. Rozpoznanie

istoty sprawy, także jeśli jest nietrafne, czy nieuzasadnione - jak ocenia je skarżący

- pozostaje jej rozpoznaniem, dlatego podnoszone przez niego uchybienia art. 233

§ 1 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c. nie mogą usprawiedliwiać sformułowanego na tej

podstawie zarzutu kasacji.

Polemika pozwanej z zaskarżonym wyrokiem opiera się za zarzutach

prawnomaterialnych zmierzających do wykazania w pierwszej kolejności, iż nie

mogła spełnić świadczenia, wobec odmowy dokonania przez powoda, jako

wierzyciela czynności, bez której nie mogło być ono spełnione, w postaci

wystawienia faktury korygującej (art. 486 § 1 i 2 k.c.). Nadto podniosła, że faktura

ta miała stanowić pokwitowanie w rozumieniu art. 463 k.c., zatem jako dłużnik

pozwana Spółka była uprawniona do złożenia świadczenia do depozytu, to zaś

miało taki sam skutek jak spełnienie świadczenia (art. 470 k.c.). W związku z tym

wywodziła, że nie pozostając w opóźnieniu nie mogła być zobowiązany do zapłaty

ustawowych odsetek od (art. 359 w zw. z art. 481 k.c.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z ustaleniami przyjętymi za podstawę zaskarżonego wyroku termin

płatności wynagrodzenia za wykonane roboty budowlane określony został

w umowie stron na siedem dni od daty odebrania faktury VAT przez inwestora.

Faktura taka została wystawiona na kwotę 370.533,21 zł i odebrana przez

inwestora, a następnie przez niego odesłana bez księgowania. Strona pozwana

wystąpiła równocześnie do powoda o wystawienie faktury na kwotę 150.000 zł,

w tej bowiem jedynie wysokości zaakceptował należne powodowi wynagrodzenie.

Bezzasadne na tym tle, przy braku zarzutów kwestionujących przedstawione

ustalenia co do treści umowy, jak i zarzutów odnośnie do wykładni jej postanowień,

jest twierdzenie skarżącej, że obowiązek zapłaty wynagrodzenia objętego

wystawioną przez powoda fakturą aktualizował się z chwilą jej zaakceptowania

przez pozwaną, a nie z chwilą odebrania (doręczenia) faktury.

Nie ma też uzasadnionych podstaw twierdzenie skarżącej o konieczności

wystawienia przez stronę powodową faktury korygującej na kwotę 150.000 zł

warunkującej jakoby możliwość spełnienia świadczenia przez pozwaną. Obowiązek

7

taki nie wynika ze wskazanych w petitum kasacji przepisów ustawy z dnia

8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz rozporządzenia

wykonawczego do tej ustawy. Bez wpływu na ocenę zaskarżonego rozstrzygnięcia

pozostaje obszerny, jednak pozbawiony doniosłości dla oceny stosunku

cywilnoprawnego łączącego strony, wywód uzasadnienia kasacji dotyczący daty

powstania obowiązku podatkowego. Tym samym trafnie uznał Sąd Apelacyjny, iż

w sytuacji gdy nadto powód nie uchylał się od przyjęcia świadczenia, nie

oświadczył pozwanej, że świadczenia nie przyjmie nie zachodziła zwłoka

wierzyciela, uchylająca wynikający z art. 481 § 1 k.c. obowiązek zapłaty przez

pozwaną odsetek za opóźnienie.

Znaczenie odebranej przez stronę pozwaną faktury VAT wystawionej przez

powoda ocenić należy tak jak uczynił to Sąd Apelacyjny przyjmując, iż stanowiła

ona dokument rozliczeniowy umożliwiający pozwanej spełnienie jej świadczenia.

Bezpodstawne jest przypisywanie przez skarżącą fakturze znaczenia

pokwitowania w rozumieniu art. 463 k.c., stanowiącego potwierdzenie faktu

spełnienia świadczenia.

Zgodnie z art. 470 k.c. tylko ważne złożenie przedmiotu świadczenia do

depozytu sądowego wywołuje takie same skutki jak spełnienie świadczenia.

Złożenie jest ważne, jeżeli w chwili złożenia odpowiadało ono wymaganiom ustawy

jak i treści zobowiązania (postanowienie SN z dnia 17 marca 1970 r., II CR 159/70,

OSNCP 1970 nr 11, poz. 209). W postępowaniu o złożeniu przedmiotu świadczenia

do depozytu sąd nie bada prawdziwości twierdzeń zawartych we wniosku, a jedynie

ocenia czy według przytoczonych w nim okoliczności złożenie do depozytu jest

prawnie uzasadnione (§ 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

24 września 1965 r... Dz.U. Nr 42, poz. 261).

W tym stanie rzeczy podzielić należy ocenę Sądu Apelacyjnego., że z uwagi

na brak przesłanek określonych w art. 463 oraz art. 486 k.c., uwzględnienie

wniosku pozwanej o złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu nie wywołało

skutków materialnoprawnych przewidzianych w art. 470 k.c.

Z tych względów pozbawiona usprawiedliwionych podstaw kasacja

podlegała oddaleniu na podstawie art. 39312

k.p.c. w zw. z art. 3 ustawy z dnia

8

22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy kodeks postępowania cywilnego... (Dz. U.

z 2005 r., Nr 13, poz. 98). O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art.

98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39319

k.p.c.