II CSK 139/05

Sygn. akt II CSK 139/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 lutego 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Maria Grzelka (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Józef Frąckowiak

SSA Krzysztof Strzelczyk

Protokolant Anna Banasiuk

w sprawie z powództwa J. P.

przeciwko "A." Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w P. obecnie "A."

Spółka Akcyjna w P.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 24 lutego 2006 r.,

skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 11 maja 2005 r.,

I. uchyla zaskarżony wyrok w punktach 1 i 2 (pierwszym

i drugim) i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania

i rozstrzygnięcia o kosztach procesu za instancję

kasacyjną,

2

II. odrzuca skargę kasacyjną odnośnie do pkt 3

zaskarżonego wyroku.

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego w

P. z dnia 4 lutego 2004 r. i oddalił żądanie powoda domagającego się

wynagrodzenia za bezumowne korzystanie przez pozwaną z nieruchomości

stanowiącej jego własność, polegające na utrzymaniu i konserwacji podziemnego

urządzenia wodociągowego wraz z komorą zasuw. Uznał, że pozwana nie jest

samoistną posiadaczką części nieruchomości powoda, wynoszącej 380 m2

, zajętej

na cele w/w urządzenia w związku z czym nie jest zobowiązana do płacenia

wynagrodzenia na podstawie art. 225 w zw. z art. 224 § 2 k.p.c.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, powyższe wynika z decyzji Prezydenta Miasta

P. z dnia 22 lutego 1980 r. zezwalającej na czasowe zajęcie nieruchomości na

prowadzenie robót związanych z budową magistrali wodociągowej wydanej na

podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie

wywłaszczania nieruchomości (jedn. tekst Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64). Mocą tej

decyzji nastąpiło częściowe wywłaszczenie poprzedniczki prawnej powoda

w zakresie obowiązku trwałego znoszenia umieszczonych na nieruchomości

przewodów oraz dostępu do nich ze stron odpowiednich osób trzecich, w wyniku

czego istnienie przedmiotowej magistrali nie narusza prawa własności powoda i nie

uprawnia go do jakichkolwiek pretensji finansowych z tytułu korzystania przez

pozwaną z nieruchomości i to tym bardziej, że w świetle art. 36 wymienionej ustawy

uszczuplenie prawa własności następowało z reguły za odszkodowaniem

przyznawanym, w razie sporu, w trybie administracyjnym. Sąd Apelacyjny nie zajął

stanowiska odnośnie do wysokości, wynagrodzenia zasądzonego w wyroku Sądu

pierwszej instancji; uznał to za zbędne w świetle prezentowanego poglądu co do

zasady.

3

W skardze kasacyjnej powód zarzucił powyższemu wyrokowi naruszenie

prawa materialnego – art. 35 i 36 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach

i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz art. 225 w zw. z art. 224 § 2 k.c. przez

niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że pozwana nie jest zobowiązana do

uiszczenia powodowi wynagrodzenia za korzystanie z jego nieruchomości. Wnosił

o zmianę wyroku i zasądzenie od pozwanej kwoty 98.800,- złotych z odsetkami

ustawowymi od dnia 4 lutego 2004 r. lub o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy uznał skargę kasacyjną za usprawiedliwioną.

Wbrew stanowisku Sądu Apelacyjnego nie można uznać, że na podstawie

decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia 22 lutego 1980 r. doszło do częściowego

wywłaszczenia poprzedniczki prawnej powoda. Zaprzecza temu zarówno treść w/w

decyzji, wyrażająca zezwolenie na zajęcie przedmiotowej nieruchomości na czas

prowadzenia robót związanych z budową magistrali wodociągowej oraz wskazująca

na możliwość przyznania odszkodowania za straty spowodowane budową, jak i

treść art. 35 i 36 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie

wywłaszczania nieruchomości, stanowiących podstawę władczego działania

Państwa tylko w zakresie wstępu na nieruchomość niepaństwową z ewentualnością

jej wywłaszczenia nie zaś w zakresie trwałego i nieodpłatnego obciążenia

nieruchomości prawem korzystania z niej przez inną osobę (art. 296 k.c.).

Bezspornym jest, że do wywłaszczenia powoda ani jego poprzedniczki prawnej nie

doszło. Nieuprawnione było więc stwierdzenie Sądu apelacyjnego, że na mocy w/w

decyzji administracyjnej doszło do odjęcia właścicielowi prawa własności i

konsekwencji – prawa do domagania się wynagrodzenia za korzystanie z

nieruchomości skoro – poza wymuszeniem stanu znoszenia wstępu na

nieruchomość - decyzja ani przepisy stanowiące w tym zakresie podstawę jej

wydania nie regulowały stosunków pomiędzy właścicielem nieruchomości i

organami administracji państwowej, względnie instytucjami lub przedsiębiorstwami

państwowymi, uprawnionymi do zakładania określonych urządzeń technicznych.

Równocześnie, brak było podstaw do przyjęcia, iż co do zasady pozwana nie

posiadała statusu posiadacza w złej wierze. Poza sporem było, że, w części

obejmującej powierzchnię wykorzystaną na umieszczenie odcinka magistrali

4

wodociągowej oraz tzw. pas ochronny, pozwanej towarzyszyła świadomość, że nie

przysługują jej wobec właściciela żadne prawa rzeczowe ani obligacyjne. Co do

tego zaś, że pozwana była posiadaczką w rozumieniu art. 225 w zw. z art. 224 §

2 k.c., to nie powinno budzić wątpliwości, iż korzystała z nieruchomości powoda w

zakresie odpowiadającym treści służebności gruntowej; zatem, do sytuacji

pozwanej powinny znaleźć zastosowanie przepisy art. 225 w zw. z art. 224 § 2 w

zw. z art. 352 k.c. (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 10

listopada 2005 r. III CZP 80/05 – dotychczas nie publ., wyrok SN z dnia 20 marca

2002 r. V CKN 1863/00 – nie publ., wyrok SN z dnia 11 maja 2005 r. III CK 556/04

– nie publ., uzasadnienie uchwały SN z dnia 17 czerwca 2005 r. III CZP 29/05 –

Biuletyn SN nr 7 – 8 z 2005 r. str. 5).

Z przedstawionych względów za zasadny należało uznać zarzut skarżącego

co do naruszenia w zaskarżonym wyroku art. 225 w zw. z art. 224 § 2 k.c. Nie był

zasadny zarzut dotyczący art. 35 i 36 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach

i trybie wywłaszczania nieruchomości, ponieważ tych przepisów Sąd Apelacyjny

nie stosował, jednakże nie wpływało to na ocenę skargi kasacyjnej jako

zasługującej na uwzględnienie z przyczyny dotyczącej przepisów wcześniej

wymienionych.

Mając to na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 39815

§ 1

k.p.c.).Odnośnie do pkt III zaskarżonego wyroku skarga kasacyjna podlegała

odrzuceniu jako niedopuszczalna (art. 3981

§ 1 k.p.c.)

W tym miejscu można dodać, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego

utrwalony jest pogląd, iż roszczenie właściciela nieruchomości przeciwko

samoistnemu posiadaczowi w złej wierze może być dochodzone odrębnie,

niezależnie od roszczenia windykacyjnego lub negatoryjnego i podlega ocenie pod

kątem przedawnienia na podstawie art. 118 k.c. stosowanego łącznie z art. 229 k.c.

Oznacza to, że roszczenie powyższe przedawnia się z upływem 10 lat począwszy

od dnia, w którym uprawniony mógł się domagać zaspokojenia, jednak nie później

niż w ciągu roku od dnia zwrotu nieruchomości (por. wyrok z dnia 4.XII.1980 r.

II CR 501/80 – OSNC 1981, nr 9, poz. 171, wyrok z dnia 11 lutego 1998 r. III CKN

354/97 – nie publ., uzasadnienie uchwały z dnia 26 kwietnia 2002 r. III CZP 21/02 –

5

OSNC 2002, nr 12, poz. 149, wyrok z dnia 25 lutego 2004 r. II CK 32/03 – nie publ.,

uchwała z dnia 17 czerwca 20005 r. III CZP 29/05 – Biuletyn SN nr 7 – 8 z 2005,

str. 5).

O kosztach orzeczono na podstawie art. 108 § 2 k.p.c.

db