II CSK 129/05

Sygn. akt II CSK 129/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 lutego 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

Protokolant Maryla Czajkowska

w sprawie z powództwa S. G.

przeciwko Wytwórni Wódek […]

o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 23 lutego 2006 r.,

skargi kasacyjnej powódki

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 20 maja 2005 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od powódki na rzecz

pozwanej 1200 zł (tysiąc dwieście złotych) tytułem zwrotu

kosztów postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w Ł. – na skutek powtórnego rozpoznania sprawy

z powództwa małżonki dłużnika – wyrokiem z dnia 20 grudnia 2004 r. pozbawił

tytuł wykonawczy wykonalności w części dotyczącej możliwości zaspokojenia się

wierzyciela z własności lokalu mieszkalnego nr 3, położnego w Ł. przy ul. N. 54

wraz z udziałem w użytkowaniu wieczystym gruntu i we współwłasności części

wspólnych budynku i urządzeń.

Sąd ustalił, że w 1962 r. powódka zawarła związek małżeński ze S. G. W

1990 r. małżonkowie nabyli od Skarbu Państwa – na prawach wspólności

ustawowej – opisany wyżej lokal mieszkalny za cenę około 20 000 zł. W 1993 r.

kupili od zięcia używany samochód Alfa Romeo.

W 1992 r. S. G. związał się z M. K. i przestał łożyć na utrzymanie rodziny.

Dom i studiującą córkę utrzymywała powódka. Nie miała ona wpływu na

postępowanie męża. Bała się go, ponieważ odnosił się do niej arogancko, groził i

stosował przemoc fizyczną.

W 1994 r. córki małżonków G. założyły w Ł. spółkę z ograniczoną

odpowiedzialnością „B.”; przedmiotem jej działalności był handel.

W połowie lat 90. S. G. i M. K. założyli „A.” sp. z o.o. W 1996 r. S. G.

poręczył, nie informując o tym powódki, zobowiązania „A.” wobec Wytwórni Wódek.

Działalność spółki „A.” zakończyła się ogłoszeniem upadłości.

W kwietniu 1997 r. spółka „B.” została przekształcona w „W.” sp. z o.o.,

prowadzącą hurtową i detaliczną sprzedaż win importowanych z Francji. Prezesem

spółki został S. G. (przejął 680 udziałów). Powódka objęła stanowisko dyrektora ds.

sprzedaży z wynagrodzeniem 1200 zł miesięcznie. Później powódka nabyła od

osób trzecich 1320 udziałów w spółce o wartości nominalnej 66 000 zł. W 2000 r.

S. G. zmusił żonę do przekazania mu 1020 udziałów.

3

Łączne dochody powódki w 1996 r. wynosiły 10 600 zł, w 1997 r. – 11 063 zł,

w 1998 r. – 16 000 zł. W 1999 r. małżonkowie G. złożyli wspólne oświadczenie

podatkowe i powódka wykazała 19 840,19 zł dochodu, a jej mąż – 13 290,30 zł.

Sąd Rejonowy w B. nakazem zapłaty z dnia 19 lutego 1999 r. nakazał

solidarnie spółce „A.”, M. K. i S. G., aby zapłacili Wytwórni Wódek 116 249,70 zł z

ustawowymi odsetkami od 15 września 1998 r. oraz 8000 zł kosztów procesu. Dnia

12 stycznia 2000 r. Sąd nadał nakazowi zapłaty klauzulę wykonalności także

przeciwko powódce, ograniczając jej odpowiedzialność do majątku wspólnego. S. i

S. G. znieśli wspólność majątkową umową z dnia 22 czerwca 1999 r.

Sąd Okręgowy uznał, że podniesiony przez powódkę zarzut nieważności

poręczenia jest trafny, ponieważ dokonana przez S. G. czynność prawna

przekraczała zakres zwykłego zarządu majątkiem wspólnym i wymagała zgody

powódki pod rygorem nieważności dokonanej czynności (art. 37 § 1 k.r.o.).

Sąd Apelacyjny zaskarżonym wyrokiem zmienił orzeczenie Sądu pierwszej

instancji i oddalił powództwo.

Sąd odwoławczy, podkreślając, że poręczenie, o którym mowa w orzeczeniu

Sądu Okręgowego, polegało na poręczeniu przez S. G. weksla in blanco w celu

zabezpieczenia przyszłych wierzytelności Wytwórni Wódek wobec „A.” z tytułu

pozostawania przez spółki w stałych stosunkach handlowych, uznał, iż dokonana

przez męża powódki czynność prawna nie przekroczyła zakresu zwykłego zarządu

majątkiem wspólnym.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego majątek S. i S. G. w 1996 r. – wbrew odmiennej

ocenie Sądu Okręgowego – był znaczny (stotrzydziestopięciometrowe mieszkanie

w centrum Ł., kilkuletni samochód osobowy, udziały w spółkach „A.” i „W.”). Błędnie

też Sąd Okręgowy odniósł wartość zobowiązania zaciągniętego przez S. G. do

stanu majątku wspólnego w chwili wystawienia weksla, ponieważ w tym czasie dług

jeszcze nie istniał. Samo wystawienie weksla gwarancyjnego nie obciążało majątku

wspólnego. W chwili wystawienia weksla spółka „A.” była wypłacalna, dług powstał

później i narastał do dnia wypełnienia weksla w 1998 r. Poręczenie wekslowe

ożywiło działalność gospodarczą „A.”, w tym także ze spółką „B.”, przekształconą w

„W.”, w której powódka miała znaczne udziały i pełniła funkcje dyrektora ds.

4

sprzedaży. Współudziałowcami spółki „W.” byli także mąż powódki, pełniący

funkcję prezesa zarządu, i córka małżonków G. – M. G. Jeśli ponadto uwzględnić,

że M. G. pracowała w latach 1996-1997 w spółce „A.” na stanowisku do spraw

finansowych, to należy podzielić – zdaniem Sądu Apelacyjnego – stanowisko

apelującej, że działalność gospodarcza prowadzona przez spółki „A.”, „B.” i „W.”

była rodzinnym przedsięwzięciem gospodarczym G. Niezależnie zatem od tego, jak

układały się stosunki osobiste między S. i S. G., trzeba przyjąć, że działalność

gospodarczą prowadzili oni wspólnie i zgodnie. Nie sposób też przyjąć, iż

prowadzona działalność nie była skierowana na osiąganie zysków, z których były

zaspakajane potrzeby rodziny.

Sąd Apelacyjny podkreślił, że poręczona przez S. G. wierzytelność powstała

po 1996 r., a więc także w okresie, w którym powódka współpracowała z mężem w

spółce „W.”, pozostającej w ścisłych kontaktach handlowych z „A”. Powódka, jak

również jej mąż, posiada wyższe wykształcenie ekonomiczne, nie można zatem

zakładać, że nie miała ona rozeznania w kwestiach finansowych dotyczących

działalności gospodarczej prowadzonej w spółkach kontrolowanych przez rodzinę

G. Zakres i sposób prowadzonej działalności gospodarczej pozwala przyjąć, że

każde z małżonków musiało mieć swobodę w podejmowaniu decyzji

gospodarczych, obejmującą także możliwość poręczenia wekslowego,

sprzyjającego ożywieniu działalności gospodarczej. Działalność gospodarcza wiąże

się z ryzykiem, które nie może być przerzucane na wierzycieli przez wykorzystanie

rozwiązania służącego ochronie majątku wspólnego.

W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach z art. 3983

§ 1 k.p.c.,

pełnomocnik powódki zarzucił naruszenie 36 § 2 w zw. z art. 37 § 3 k.r.o. przez ich

niezastosowanie oraz art. 386 § 6 k.p.c. Powołując się na te podstawy, wniósł

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

bądź o zmianę orzeczenia i oddalenie apelacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Naruszenie art. 386 § 6 k.p.c. polega – zdaniem skarżącej – na tym,

że zaskarżony wyrok został wydany wbrew ocenie prawnej i wskazaniom co do

dalszego postępowania zawartym w wyroku Sądu Apelacyjnego I ACa …/02.

5

Z uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 11 czerwca 2003 r., sygn.

akt I ACa …/02, uchylającego wyrok Sądu Okręgowego z dnia 15 października

2002 r. wynika, że przyczyną uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do

ponownego rozpoznania były uchybienia dotyczące podstawy faktycznej

rozstrzygnięcia. Sąd odwoławczy uznał bowiem, że „powierzchowne i w większości

błędne” ustalenia faktyczne uniemożliwiły ocenę, czy poręcznie stanowiło czynność

prawną przekraczającą zakres zwykłego zarządu majątkiem wspólnym.

W tej sytuacji wyrok kasatoryjny Sądu Apelacyjnego – wbrew odmiennym

zapatrywaniom skarżącej – nie mógł zawierać oceny prawnej w rozumieniu art. 386

§ 6 k.p.c., ponieważ jej dokonanie wymagało jednoznacznej, stanowczej podstawy

faktycznej rozstrzygnięcia. Zawarte w tym wyroku wskazania co do dalszego

postępowania – ze względu na stwierdzoną wadę wyroku – dotyczyły natomiast

ustaleń faktycznych i zostały przez Sąd Okręgowy wykonane.

Nie ma zatem uzasadnionych podstaw zarzut, że zaskarżony wyrok został

wydany z naruszeniem wynikającej z art. 386 § 6 k.p.c. zasady, iż ocena prawna

i wskazania wyrażone w uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji wiążą także

sąd odwoławczy, przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Nie może także odnieść

skutku podjęta w związku z omawianym zarzutem próba zakwestionowania oceny

dowodów i ustalenia faktów. Podstawą skargi kasacyjnej – zgodnie z art. 3983

§ 3

k.p.c. – nie mogą być bowiem zarzuty dotyczące ustalenia faktów i oceny

dowodów.

Niezależnie od tego treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie potwierdza

zawartego w uzasadnieniu omawianego zarzutu stwierdzenia, że Sąd uznał,

iż stosunki rodzinne między małżonkami stanowią w sprawie okoliczność bez

znaczenia. Z uzasadnienia wyroku wynika bowiem wyraźnie, że Sąd dostrzegł

tę kwestię, ale uznał, iż małżonkowie, niezależnie od tego, jak się układały stosunki

między nimi, prowadzili działalność gospodarczą wspólnie i zgodnie.

Z przedstawionych powodów drugą podstawę skargi kasacyjnej należało

uznać za nieuzasadnioną.

Zarzut naruszenia art. 36 § 2 w zw. z art. 37 § 3 k.r.o., w wersji

obowiązującej do wejścia w życie nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 17 czerwca

6

2004 r. (Dz.U. Nr 162, poz. 1691), przez jego niezastosowanie oznacza przypisanie

Sądowi błędu dotyczącego subsumcji prawnej. Zadaniem skarżącej poręczenie

wekslowe stanowiło bowiem – wbrew stanowisku Sądu Apelacyjnego – czynność

prawną przekraczającą zakres zwykłego zarządu majątkiem wspólnym i wymagało

zgody powódki pod rygorem nieważności dokonanej czynności prawnej.

Zgodnie z art. 39813

§ 2 k.p.c. Sąd Najwyższy jest związany w postępowaniu

kasacyjnym ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę faktyczną

rozstrzygnięcia. To oznacza, że przy ocenie przytoczonego zarzutu naruszenia

prawa materialnego Sąd Najwyższy jest związany stanem faktycznym ustalonym

przez Sąd Apelacyjny.

W świetle tych ustaleń faktycznych, nie można podzielić zarzutu skarżącej,

że niekorzystne dla niej reformatoryjne orzeczenie jest rezultatem błędnej

subsumcji. Skarżąca, podnosząc ten zarzut, pomija bowiem odmienne ustalenia

faktyczne Sądu Apelacyjnego od ustaleń stanowiących podstawę wyroku Sądu

Okręgowego. Zaskarżonego wyroku nie mogą także podważyć argumenty

dowołujące się do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 1994 r. III CZP

182/93 (OSNC 1994, nr 7-8, poz. 146), ponieważ pomijają one realia

rozpoznawanej sprawy. Podobnie należy ocenić odwołanie się skarżącej do

uchwały pełnego składu Izby Cywilnej z dnia 9 czerwca 1976 r., III CZP 46/75

(OSNC 1976, nr 9, poz. 184), dodając, że wymieniona uchwała została podjęta

przed zmianą systemu polityczno-gospodarczego, mającą wpływ na dokonywaną

wykładnię prawa (por. przytoczony wyżej wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29

września 1998 r., II CKN 175/98, OSNC 1999, nr 2, poz. 43).

Nieuzasadniony jest także zarzut naruszenia art. 37 § 3 k.r.o., ponieważ

stosunek poręczenia wekslowego – jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia

20 września 1994 r., III CZP 113/94 (Wokanda 1994, nr 12, poz. 2) – nie powstaje

w wyniku jednostronnej czynności prawnej poręczyciela, lecz opiera się na umowie

zawartej między poręczycielem a wierzycielem. Ważność poręczenia wekslowego,

udzielonego przez jednego z małżonków bez wymaganej zgody drugiego, zależy

więc – zgodnie z art. 37 § 1 k.r.o. – od potwierdzenia poręczenia przez drugiego

małżonka. Nie wchodzi zatem w grę sankcja bezwzględnej nieważności, gdyż

7

według art. 37 § 3 k.r.o. dotyczy ona jednostronnej czynności prawnej dokonanej

bez wymaganej zgody drugiego małżonka.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji wyroku

(art. 39814

oraz art. 98 w zw. z art. 39821

k.p.c.).

jz