V CSK 147/05

Sygn. akt V CSK 147/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 marca 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

SSN Marek Sychowicz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Skarbu Państwa - Prezydenta W.

przeciwko I.S. i R.S.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 21 marca 2006 r.,

skargi kasacyjnej pozwanych od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 17 maja 2005 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 17 maja 2005 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację

pozwanych I.S. i R.S. od wyroku Sądu Okręgowego w W., utrzymującego w mocy

nakaz zapłaty, którym nakazano pozwanym żeby zapłacili solidarnie Skarbowi

Państwa – Prezydentowi W. kwotę 134.269,88 złotych z odsetkami ustawowymi i

kosztami postępowania. Wymieniona kwota stanowi odsetki za opóźnienie w

zapłacie części opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości

położonej w W. przy ul. M. 3 i ul. G. 165, należnej za lata 2001, 2002 i 2003 r.

Odsetki naliczone zostały od części opłaty należnej za każdy rok, nie zapłaconej

do dnia 31 marca tego roku, za okres od tego dnia do dnia 30 września 2003 r.

W sprawie jest bezsporne, że w dniu 22 grudnia 1999 r., gdy użytkownikiem

wieczystym nieruchomości była Spółka z o.o. G., Prezydent W. wypowiedział

wysokość dotychczasowej opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego

(42.954,24 zł) i zaoferował przyjęcie jej nowej wysokości w kwocie 281.438,97 zł. W

wyniku sprzeciwu Spółki od orzeczenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego

w W., wydanego na skutek wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty jest

nieuzasadniona, Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 12 lutego 2003 r. ustalił

wysokość opłaty rocznej obowiązującej od dnia 1 stycznia 2000 r. na kwotę

211.079,23 zł. Wyrok uprawomocnił się w dniu 5 marca 2003 r. W dniu 24 lipca

2003 r. pozwanym doręczone zostało pismo Urzędu Miejskiego w W., którym

poinformowani zostali, że w związku z nabyciem użytkowania wieczystego

nieruchomości od spółki G. zobowiązani są do uiszczania opłaty rocznej w

wysokości 211.079,23 zł, którą należy wpłacać w terminach do dnia 31 marca

każdego roku, poczynając od 2001 r. W dniu 30 września 2003 r. pozwani wpłacili

tytułem opłaty rocznej za lata 2001, 2002 i 2003 kwotę 504.374,97 zł,

odpowiadającą różnicy pomiędzy opłatą ustaloną wyrokiem Sądu Okręgowego w

W. z dnia 12 lutego 2003 r. a zapłaconą już opłatą w dotychczasowej wysokości.

Rozpoznający sprawę Sąd Okręgowy uznał, że w nowo ustalonej

(zaktualizowanej) wysokości opłatę roczną z tytułu użytkowania wieczystego

nieruchomości za lata 2001, 2002 i 2003 pozwani powinni byli zapłacić do dnia

3

31 marca każdego roku, z góry za dany rok. Wpłacając część tej należności w dniu

30 września 2003 r. pozwani spełnili świadczenie z opóźnieniem, powództwo

o zasądzenie odsetek za czas tego opóźnienie jest więc zasadne (art. 481 § 1 k.c.).

Stanowisko to podzielił Sąd Apelacyjny. Stwierdził, że wysokość opłaty rocznej

z tytułu użytkowania wieczystego ustalona na skutek prawomocnego orzeczenie

samorządowego kolegium odwoławczego lub prawomocnego wyroku sądu

obowiązuje od dnia 1 stycznia roku następującego po roku, w którym

wypowiedziano wysokość dotychczasowej opłaty (art. 79 ust. 5 i 8 ustawy z dnia

21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r. Nr

261, poz. 2603 ze zm.), a nie od dnia prawomocności orzeczenia kolegium lub

sądu. Nie można zatem powątpiewać, że użytkownik wieczysty ponosi

materialnoprawne ryzyko procesowania się o zasadność i wysokość aktualizacji

opłaty rocznej. Jakiekolwiek spory na temat konstytutywnego lub deklaratywnego

charakteru orzeczenia sądowego (orzeczenia samorządowego kolegium

odwoławczego) są – w kontekście opóźnienia dłużnika - użytkownika wieczystego –

zupełnie chybione (bezprzedmiotowe). Obowiązuje wszak ustawowa reguła

poświęcona specjalnie kwestii terminu zapłaty zaktualizowanej opłaty rocznej

z tytułu użytkowania wieczystego.

Skargą kasacyjną wniesioną od wyroku wymienionego na wstępie pozwani

zaskarżyli ten wyrok w całości. Podstawą skargi jest naruszenie prawa

materialnego – art. 79 ust. 8 w zw. z art. 79 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r.

o gospodarce nieruchomościami oraz art. 481 § 1 k.c. przez ich błędną wykładnię

i niewłaściwe zastosowanie. Skarżący wnieśli o zmianę wyroku Sądu Apelacyjnego

oraz uchylenie nakazu zapłaty wydanego w sprawie i oddalenie powództwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Występujące w sprawie zagadnienie, od rozstrzygnięcia którego zależy jej

wynik, czy ustalona przez sąd w rezultacie postępowania przewidzianego w art. 80

ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.:

Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.; dalej – „u.g.n.”), opłata roczna z tytułu

użytkowania wieczystego staje się wymagalna w części przewyższającej opłatę

dotychczasową z dniem 31 marca roku, którego opłata ta dotyczy, czy z dniem

4

uprawomocnienia się wyroku sądu, jest przedmiotem uchwały Sądu Najwyższego

z dnia 23 czerwca 2005 r., III CZP 37/05 (niepubl.), powołanej w skardze

kasacyjnej. Według uchwały tej, ustalona przez sąd opłata roczna z tytułu

użytkowania wieczystego (art. 80 ust. 1 i 2 w zw. z art. 78 ust. 2 u.g.n.) staje się

wymagalna, w części przewyższającej opłatę dotychczasową, po uprawomocnieniu

się wyroku. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały, dla określenia

zasięgu skuteczności zobowiązania w części obejmującej podwyższenie opłaty

rocznej z tytułu użytkowania wieczystego ustalonej wyrokiem sądu nie ma

znaczenia, czy wyrok ten ma charakter deklaratywny czy konstytutywny. Wobec

wyraźnego brzmienia art. 79 ust. 5 w zw. z art. 79 ust. 8 u.g.n. skuteczność

wymienionego zobowiązania sięga bowiem dnia 1 stycznia roku następującego

po roku, w którym wypowiedziana została wysokość dotychczasowej opłaty

i zaoferowano przyjęcie jej nowej wysokości. Określenie charakteru wyroku sądu

ma natomiast kluczowe znaczenie w związku z treścią art. 71 ust. 4 u.g.n.,

regulującego termin uiszczania opłaty rocznej. Wypowiedzenie wysokości

dotychczasowej opłaty rocznej, o którym stanowi art. 78 ust. 1 u.g.n., nie stanowi

źródła powstania prawa do podwyższonej opłaty. Jest nim dopiero przyjęcie

przez użytkownika wieczystego oferty nowej jej wysokości, a w razie jej nie

przyjęcia – prawomocne orzeczenie samorządowego kolegium odwoławczego lub

wyrok sądu, ustalający nową wysokość opłaty. Wyrok ten ma charakter

konstytutywny. Skutek ex tunc zobowiązania powstałego w wyniku tego wyroku

obejmuje tylko „uzupełnienie” wysokości świadczenia z tego zobowiązania za okres

sprzed wydania wyroku. Nie obejmuje natomiast wstecznej terminowości spełnienia

świadczenia. Zatem ustalona wyrokiem sądu opłata roczna z tytułu użytkowania

wieczystego staje się, w części przewyższającej opłatę dotychczasową, wymagalna

po uprawomocnieniu się wyroku.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną podziela pogląd

prawny wyrażony w przytoczonej uchwale. Oznacza to, że pozwani byli

zobowiązani do zapłacenia opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego

należnej za czas od dnia 1 stycznia 2000 r. w wysokości ustalonej wyrokiem Sądu

Okręgowego w W. z dnia 12 lutego 2003 r., dopiero po uprawomocnieniu się tego

5

wyroku. Do dnia 5 marca 2003 r. nie pozostawali zatem w opóźnieniu i za czas ten

nie są zobowiązani do zapłaty odsetek za opóźnienie (art. 481 § 1 k.c.).

Z przytoczonych względów należało uznać, że skarga kasacyjna oparta

została na uzasadnionej podstawie. Ponieważ pozwani są zobowiązani do zapłaty

odsetek za opóźnienie w zapłacie kwoty 504.374,97 zł, liczonych za czas od dnia

uprawomocnienia się wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 12 lutego 2003 r. do

dnia 30 września 2003 r., a wysokość tej kwoty nie została w sprawie ustalona, Sąd

Najwyższy na podstawie art. 39815

§ 1 zd. pierwsze k.p.c. orzekł jak w sentencji, na

podstawie art. 39821

w zw. z art. 108 § 2 k.p.c. pozostawiając Sądowi drugiej

instancji rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.