IV CSK 58/05

Sygn. akt IV CSK 58/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 31 marca 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa M. K. i J. K.

przeciwko Zakładowi Energetycznemu B. SA

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 31 marca 2006 r.,

skargi kasacyjnej powodów

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 8 marca 2005 r.,

oddala skargę kasacyjną.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 8 marca 2005 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powodów

M. K. i J. K. od wyroku Sądu Okręgowego w B. oddalającego ich powództwo

przeciwko Zakładowi Energetycznemu o zapłatę. Powodowie domagali się

naprawienia szkody, którą ponieśli na skutek pożaru powstałego w wyniku

uderzenia pioruna w sieć energetyczną.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że w dniu 18 maja 2000 r. doszło do wybuchu

pożaru w budynku stanowiącym majątek osobisty powódki. Budynek nie posiadał

instalacji odgromowej. Przyczyną pożaru było uderzenie pioruna, jednak sporne

było miejsce uderzenia pioruna. Biegli występujący w sprawie wskazywali miejsca

prawdopodobne, w tym energetyczną linię przesyłową niskiego napięcia. Ostatnia

z opinii, sporządzona przez Politechnikę […], wskazywała niemożliwość

jednoznacznego ustalenia miejsca uderzenia pioruna, gdyż mógł on trafić w ziemię,

dach budynku, ścianę budynku, przewody przyłącza, linię elektroenergetyczną,

oprawę oświetleniową znajdującą się najbliżej spalonego budynku. Źródłem wiedzy

na temat miejsca uderzenia pioruna nie mogą być zeznania świadków, gdyż

człowiek nie jest w stanie wyczuć dystansu biorąc pod uwagę różne prędkości

rozchodzenia się dźwięku i światła. Biegli wskazali, że pozwany wyczerpał

wszystkie możliwości ograniczenia skutków wyładowania atmosferycznego w linię

elektroenergetyczną, natomiast dom powodów nie został wyposażony w instalację

odgromową wbrew ciążącemu na nich takiemu obowiązkowi.

Sąd Okręgowy powołał się na przepis art. 435 k.c. wskazując jednocześnie

na niewykazanie przez powodów spełnienia przesłanek tej odpowiedzialności. Sąd

podkreślił, że powodowie nie wykazali miejsca uderzenia pioruna, ani nawet

najbardziej prawdopodobnego miejsca uderzenia. Wobec tego nie został

wykazany związek pomiędzy powstałą szkodą a ruchem przedsiębiorstwa.

Oddalając apelację powodów Sąd Apelacyjny wskazał, że powodowie nie wnieśli

zastrzeżeń do treści opinii biegłych z Politechniki, która stanowiła ostatecznie

podstawę rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji. We wniesionej apelacji nie

3

wykazali zaś na czym ma polegać zarzucane przez nich naruszenie zasady

swobodnej oceny dowodów. Sama polemika prowadząca do odmiennych wniosków

jest niewystarczająca, skoro skarżący nie wykazali, na czym polega brak logiki w

rozumowaniu Sądu Okręgowego lub uchybienie regułom doświadczenia

życiowego.

Sąd drugiej instancji podzielił także stanowisko Sądu Okręgowego, że

powodowie nie wykazali normalnego związku przyczynowego pomiędzy

funkcjonowaniem pozwanego zakładu a szkodą polegającą na spaleniu się części

budynku mieszkalnego wraz z wyposażeniem. Odniósł się też do twierdzenia

powodów, że pozwany Zakład nie stosował środków zabezpieczających

indywidualnych odbiorców przed przepięciami podkreślając ewidentną sprzeczność

tego twierdzenia z opinią biegłych Politechniki. W sytuacji zaś, gdy urządzenie

wchodzące w skład przedsiębiorstwa strony pozwanej (linia elektroenergetyczna)

nie była bezpośrednią przyczyną wybuchu pożaru, brak jest podstaw do

przypisania pozwanemu odpowiedzialności odszkodowawczej.

Skarga kasacyjna powodów oparta została na obu podstawach. W ramach

naruszenia przepisów postępowania wskazują oni naruszenie art. 385, 381 i 382

w związku z art. 379 pkt 5 k.p.c., art. 210 § 3, art. 235, art. 225, art. 290 § 1

w związku z art. 286 i 278 § 1 k.p.c. oraz art. 316, art. 328 § 2, art. 217 § 1 oraz

art. 386 § 4 k.p.c. przez pozbawienie powodów możliwości obrony swoich praw

przed sądem polegającą na usunięciu z akt sprawy pisma procesowego

stanowiącego zarzuty do opinii Politechniki, a także oparcie orzeczenia na

niekompletnym materiale dowodowym i nierozpoznanie zarzutów apelacyjnych. W

ramach naruszenia prawa materialnego podnosi się naruszenie art. 435 k.c. oraz

art. 6 k.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ze skargi kasacyjnej powodów wynika, że - ich zdaniem - wystąpiła

nieważność postępowania polegająca na niemożliwości obrony swoich praw.

Pozbawienie tej możliwości łączą z usunięciem z akt sprawy pisma procesowego

zawierającego ich zastrzeżenia do opinii Politechniki […]. Tak sformułowany

zarzut nie może zostać uznany za oparty na usprawiedliwionych podstawach. Po

pierwsze, należy ocenić go jako gołosłowny. Po drugie, ewentualna nieważność

4

dotyczyłaby postępowania przed Sądem pierwszej instancji, a ocenie Sądu

Najwyższego podlega prawidłowość orzeczenia zapadłego przed sądem drugiej

instancji. Po trzecie wreszcie, pozbawienie możliwości obrony swoich praw jest

rozumiane jako naruszenie zasady równości stron postępowania. W orzecznictwie

Sądu Najwyższego przyjmuje się, że - najogólniej mówiąc - w grę wchodzą

sytuacje, w których wskutek wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej,

strona nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części, a skutki tych

wadliwości nie mogły być usunięte w toku dalszego postępowania. Powodowie,

działający przez profesjonalnego pełnomocnika, nie wykazali w swojej skardze, aby

tej rangi uchybienia miały miejsce. Podkreślić przy tym należy ponownie, że

ewentualne uchybienia miałyby miejsce przed sądem pierwszej instancji.

Trzeba także mieć na uwadze, że w obowiązującym stanie prawnym

niemożliwe jest odwoływanie się w postępowaniu kasacyjnym do nieprawidłowych

ustaleń. W rozpoznawanej sprawie miejsce uderzenia pioruna to sfera ustaleń,

a dokładniej niemożliwości dokonania jednoznacznych ustaleń. Także zatem

z tego względu kwestionowanie przez skarżących dokonanej przez Sąd

Apelacyjny oceny dowodów w tym zakresie nie może być skuteczne.

Niezasadne są również zarzuty sformułowane w ramach podstawy

naruszenia prawa materialnego. Zgodnie z art. 435 k.c. prowadzący na własny

rachunek przedsiębiorstwo wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody ponosi

odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną ruchem tego przedsiębiorstwa.

Odpowiedzialność jest wyłączona, gdy wystąpi jedna z okoliczności

egzoneracyjnych wymienionych w tym przepisie. Przy takim uregulowaniu

ustawowym poszkodowanego obciąża dowód wystąpienia szkody oraz dowód

związku pomiędzy szkodą a ruchem przedsiębiorstwa. Na prowadzącym

przedsiębiorstwo ciąży natomiast obowiązek wykazania wystąpienia okoliczności

egzoneracyjnej.

Sąd drugiej instancji prawidłowo przyjął, że powodowie nie wykazali związku

pomiędzy ruchem przedsiębiorstwa a poniesioną szkodą. Należy jedynie

skorygować wywody zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku o tyle, że

związek pomiędzy szkodą a ruchem przedsiębiorstwa jest musi być normalnym

5

związkiem przyczynowym w rozumieniu art. 361 § 1 k. c. Zgodnie z powszechnie

wyrażanym poglądem ma to być związek o charakterze funkcjonalnym.

Jako całkowicie pozbawiony podstaw należy ocenić zarzut naruszenia art.

435 k.c. Skarżący sformułowali go jako „...niezasadne uznanie, że ruch

przedsiębiorstwa jaki jest zakład energetyczny eksploatujący linie przesyłowe

niskiego napięcia, nie obejmuje ryzyka indukowania się niebezpiecznych przecięć

elektrycznych w tych liniach wywołanych wyładowaniami elektrycznymi, które to

przepięcia jako niewytłumione do bezpiecznego poziomu w linii niskiego napięcia

na skutek niezastosowania najwyższych standardów ochrony linii przed

przepięciami atmosferycznymi, wyrządzają szkodę odbiorcom energii elektrycznej

podłączonym do tej linii niskiego napięcia, co pozostaje w normalnym związku

przyczynowym z ruchem przedsiębiorstwa". Zarzut powyższy jest niezasadny, gdyż

Sąd Apelacyjny nie wyraził poglądu, że odpowiedzialność pozwanego zakładu nie

obejmuje szkód wyrządzonych na skutek uderzenia pioruna w linię przesyłową

niskiego napięcia. Przyczyną nieuwzględnienia żądania powodów było

niewykazanie przez nich, że piorun uderzył we wspomnianą linię i tym samym

niewykazanie, że powstała szkoda pozostaje w związku z ruchem przedsiębiorstwa

energetycznego. Odwołanie się do niezastosowania przez pozwany Zakład

odpowiednich środków przeciwdziałających powstawaniu przepięć jest pozbawione

podstaw, gdyż po pierwsze, ewentualne zaniedbania prowadzącego

przedsiębiorstwo pozostają bez znaczenia dla odpowiedzialności opartej na

zasadzie ryzyka, a po drugie, z ustaleń Sądu wynika, że odpowiednie

zabezpieczenia zostały zainstalowane.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 39814

k.p.c.).

db