IV CSK 177/05

Sygn. akt IV CSK 177/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 kwietnia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Dariusz Zawistowski

SSN Helena Ciepła (sprawozdawca)

Protokolant Bogumiła Gruszka

w sprawie z powództwa J. B.

przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie P.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 5 kwietnia 2006 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 15 lipca 2005 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony pozwanej na rzecz

powoda koszty postępowania kasacyjnego w kwocie 5.400 zł

(pięć tysięcy czterysta złotych).

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 15 lipca 2005 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację

pozwanego Skarbu Państwa – Wojewody P. od wyroku Sądu Okręgowego w G.

zasadzającego od tego pozwanego na rzecz powoda kwotę 600.402 zł z

ustawowymi odsetkami i kosztami sporu.

Podzielając poczynione przez Sąd Okręgowy ustalenia i ocenę jurydyczną

rozstrzygnięcie to oparł na następujących ustaleniach i wnioskach.

Małżonkowie A. i R. B. byli właścicielami nieruchomości rolnej w M. Po ich

śmierci spadkobiercą testamentowym został ojciec powoda B. B.

Aktami własności ziemi z 7 sierpnia 1979 r. Naczelnik Gminy C. stwierdził, że

współwłaścicielami całej nieruchomości rolnej jest rodzeństwo B. B.: F., S., A. i K.

B.

Naczelnik Gminy C. decyzją z dnia 25 października 1979 r. tą nieruchomość

rolną przejął z urzędu na własność Skarbu Państwa za dożywotnią rentę.

Decyzją Wojewody G. z dnia 5 marca 1991 r. stwierdzono nieważność

wymienionych aktów własności.

Postanowieniem z dnia 18 listopada 1991 r. Sąd Rejonowy w K. uzupełnił

postanowienia Sądu Powiatowego w K. o stwierdzeniu nabycia spadku w ten

sposób, że R. B. (jako spadkobierczyni A. B.) i B. B. (jako spadkobierca R. B.)

zachowali w całości prawo dziedziczenia wchodzącego w skład spadku

gospodarstwa rolnego.

Wojewoda P. decyzją z dnia 23 lipca 2001 r. stwierdził, że decyzja

Naczelnika Gminy C. z dnia 25 października 1979 r. o przejęciu nieruchomości na

własność Skarbu Państwa i utrzymująca ją w mocy decyzja Wojewody G. z dnia 17

grudnia 1979 r. zostały wydane z naruszeniem prawa.

W tej sytuacji powód powołując się na przepis art.153 § 1 k.p.a. wezwał

pozwanego do wypłaty odszkodowania, a gdy ten odmówił i odesłał go na drogę

postępowania sądowego, wystąpił z pozwem o zapłatę 867.616,33 zł.

3

Sąd Apelacyjny podzielił też ocenę jurydyczną Sądu Okręgowego, że powód

jest legitymowany czynnie w sprawie jako następca prawny B. B., który poniósł

szkodę wskutek wydania wadliwych decyzji administracyjnych, bowiem gdyby nie

zostały one wydane, to byłby właścicielem tego gospodarstwa na podstawie

spadkobrania.

Uznając za bezzasadny podniesiony w apelacji zarzut naruszenia art. 922

k.c., Sąd Apelacyjny stwierdził, że ojciec powoda, a po nim powód, z mocy decyzji

z dnia 5 marca 1991 r. zyskał status strony w postępowaniu administracyjnym

o stwierdzenie wydania z naruszeniem prawa decyzji z dnia 25 października

1979 r. o przejęciu nieruchomości na własność Skarbu Państwa i słusznie wywodzi

z niej dochodzoną szkodę. W ocenie Sądu Apelacyjnego bez znaczenia dla

zakresu odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego wobec powoda

pozostaje kwestia uzyskania wskutek wadliwych decyzji przez rodzeństwo ojca

powoda emerytur i rent, z uwagi na przysługujące im w przeszłości prawo

współwłasności i wpis ich praw do księgi wieczystej.

Domniemanie zgodności tego wpisu z rzeczywistym stanem prawnym

zostało obalone wykazaniem, że stanowiące podstawę tego wpisu akty własności

są nieważne.

Pozwany Skarb Państwa w skardze kasacyjnej zarzucił naruszenie

przepisów art. 417 k.c. przez błędne zastosowanie, art. 922 k.c. przez niewłaściwą

wykładnię, art. 442 § 2 w związku z art. 417 k.c. przez nieuwzględnienie 10 -

letniego terminu przedawnienia, naruszenie prawa formalnego przez

nieuzasadnione przyjęcie iż domniemanie zgodności wpisu czterech osób

z rodzeństwa ojca powoda do księgi wieczystej zostało obalone, które koliduje

z art. 10 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych w związku z art. 6261

i następne

k.p.c. W konkluzji wniósł o uchylenie wyroków obu instancji i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgłoszony w skardze kasacyjnej (mylnie nazwanej kasacją) zarzut

naruszenia prawa formalnego nie może być poddany kontroli kasacyjnej, gdyż tak

4

ogólne odwołanie się do naruszenia prawa formalnego bez procesowo

prawidłowego zakwestionowania i wskazania jakie konkretne przepisy tego prawa

zostały naruszone czyni niemożliwym rozpoznanie tego zarzutu. Odnosząc się do

jego części motywacyjnej w postaci kwestionowania ustaleń, należy stwierdzić,

że zgodnie z art. 39313

§ 1 k.p.c. w postępowaniu kasacyjnym wszczętym

na podstawie skargi kasacyjnej nie jest dopuszczalne zwalczanie ustaleń,

co oznacza, że Sąd Najwyższy jest związany stanem faktycznym sprawy

przyjętym za podstawę wydania zaskarżonego wyroku i stan ten jest miarodajny

dla oceny trafności zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego, nie może

bowiem podlegać weryfikacji.

W ustalonym stanie faktycznym zarzut naruszenia powołanych przepisów

prawa materialnego jest bezzasadny.

Jeśli chodzi o najdalej idący zarzut braku legitymacji czynnej powoda,

to należy stwierdzić, że skarżący bez dostatecznej podstawy zwalcza przyjęcie

przez Sąd Apelacyjny, iż powód jest legitymowany czynnie. Nie ma racji skarżący

prezentując tezę, że legitymacja ta przysługiwałaby powodowi jedynie wówczas

gdyby wymienione decyzje administracyjne dotyczyły jego ojca jako

poszkodowanego, a nie dotyczyły go gdyż nie był właścicielem wpisanym do księgi

wieczystej.

Jak słusznie wywodzi Sąd Apelacyjny decyzja Wojewody G. z dnia 5 marca

1991 r. przywróciła żyjącemu wówczas ojcu powoda status poszkodowanego

późniejszym wywłaszczeniem. Ponadto skarżący pomija fakt, iż rodzeństwo B. B. –

poprzednika prawnego powoda, tj. F., S., A. i K. B., nie było zgodnie z

rzeczywistym stanem prawnym współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości

rolnej, a decyzja uwłaszczeniowa miała charakter deklaratoryjny, zatem nie

kreowała nowego stanu prawnego. Akcentowana w skardze kasacyjnej

okoliczność, że ojciec powoda nie był wpisany jako właściciel w księdze wieczystej

nie daje podstawy do zmiany prawidłowego stanowiska Sądu Apelacyjnego,

bowiem wpis prawa własności przedmiotowej nieruchomości w księdze wieczystej

nie stanowi przesłanki konstytutywnej. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku w tym

przedmiocie dostarcza argumentacji potwierdzającej, że zapadł on bez naruszenia

5

art. 922 k.c. Zatem zarzut naruszenia tego przepisu nie może się utrzymać w

konfrontacji z treścią uzasadnienia zaskarżonego wyroku.

Nie może też odnieść skutku zarzut przedawnienia. Stanowisko Sądu

Apelacyjnego przyjmujące, że dochodzone roszczenie było niewymagalne do

czasu funkcjonowania w obrocie prawnym obu wadliwych decyzji tj. do 2001 r., nie

może być skutecznie zwalczane, bowiem znajduje ono uzasadnienie w powołanym

orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 1998 r., I CKN 910/97

(OSNC 1999/6/114) stwierdzającym, że bieg przedawnienia, o którym mowa w art.

153 k.p.a., nie może się rozpocząć, zanim roszczenie to stanie się wymagalne,

a zatem przed dniem, w którym stanie się ostateczna decyzja uchylająca wadliwą

decyzję w postępowaniu o wznowienie lub decyzja stwierdzająca wydanie

poprzedniej decyzji z naruszeniem prawa, a pogląd ten Sąd w obecnym składzie

podziela.

Nie można też podzielić poglądu skarżącego, że obalenie domniemania

zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 u.k.w.h.) może być

przeprowadzone tylko w drodze powództwa na podstawie art. 10 u.k.w.h.

Przeciwnie według ugruntowanego poglądu orzecznictwa domniemanie to może

być obalone przez przeprowadzenie dowodu przeciwnego albo w procesie

o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym

stanem prawnym albo w każdym innym postępowaniu, w którym ocena

prawidłowości wpisu ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu (por. orzecz.

SN z 17 czerwca 1960 r., 3 CR 328/60, OSPiKA 6/61, poz. 162 i z dnia 21 marca

2001 r., III CKN 325/00 (niepubl). Warunkiem sine qua non skutecznego zwalczenia

wiarygodności wpisu w księdze wieczystej jest legitymowanie się interesem

prawnym w uzyskaniu oceny zgodnej z żądaniem, a powód interes taki, jak słusznie

przyjęły sądy obu instancji, wykazał.

W tym stanie rzeczy, gdy uzasadnienie podstawy kasacyjnej stanowi

w istocie polemikę z wywodami Sądu Apelacyjnego, nie zawiera zaś racjonalnych

argumentów podważających trafność zaskarżonego wyroku, skargę kasacyjną

oddalono (art. 39814

k.p.c., orzekając o kosztach postępowania kasacyjnego na

podstawie art. 98 § 1 k.p.c.).

6

jz