IV CSK 62/06

Sygn. akt IV CSK 62/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 kwietnia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Gerard Bieniek

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca)

Protokolant Hanna Kamińska

w sprawie z powództwa J.K.

przeciwko Bankowi […]SA, J.S. - Komornikowi Sądu Rejonowego w B. i Skarbowi

Państwa - Prezesowi Sądu Okręgowego w O.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 20 kwietnia 2006 r.,

skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 12 października 2005 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną i nie obciąża powoda kosztami

postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Powód J.K. domagał się zasądzenia solidarnie od Banku S.A., Komornika

przy Sądzie Rejonowym w B. i Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Okręgowego w O.

kwoty 800.000 zł, na która składały się: 385.000 zł tytułem różnicy ceny przejętych

przez Bank przewłaszczonych rzeczy, 79.000 zł stanowiących równowartość

przejętych przez komornika a nie sprzedanych ruchomości, 100.000 zł jako

zadośćuczynienie za cierpienia moralne, utratę rodziny, przeżycia i stresy związane

z utratą firmy, majątku i statusu społecznego, 110.000 zł jako równowartość

przedsiębiorstwa, 130.000 zł tytułem utraconych korzyści za okres od dnia

zlikwidowania przez pozwany Bank firmy powoda do dnia wytoczenia powództwa.

Wyrokiem z dnia 24 maja 2005 r. Sąd Okręgowy w O. oddalił powództwo

ustalając, że J.K. prowadził przedsiębiorstwo „O." i w związku z tą działalnością w

okresie od sierpnia 1998 r. do czerwca 2000 r. zawarł z pozwanym Bankiem sześć

umów kredytowych. Kredyty zabezpieczone były zastawami rejestrowymi oraz

przewłaszczeniem na zabezpieczenie. Zawarte umowy przewłaszczenia na

zabezpieczenie przewidywały, że w przypadku nie spłacenia kredytu wraz z

odsetkami i określonymi tam kosztami, Bank może zbyć przewłaszczoną rzecz,

zaliczając uzyskaną cenę na spłatę zadłużenia z tytułu udzielonego kredytu. Z

treści umów wynikał obowiązek Banku przedstawienia na piśmie żądania zwrotu i

obowiązek dostarczenia przewłaszczonej rzeczy w razie niespłacenia kredytu w

terminie. Umowy zastawu rejestrowego przewidywały, że zastawnikowi służy wybór

pomiędzy następującymi sposobami dochodzenia zabezpieczonych wierzytelności:

sądowe postępowanie egzekucyjne, przejęcie przedmiotu zastawu na własność,

sprzedaż przedmiotu zastawu w drodze przetargu publicznego. Bank zobowiązał

się zawiadomić powoda na piśmie o zamiarze przejęcia przedmiotu zastawu lub

sprzedaży go w drodze przetargu bezpośrednio przed podjęciem wskazanych

czynności.

W maju 2001 r. powód zaprzestał wykonywania zobowiązań wobec Banku,

a w czerwcu zaprzestał opłacania składek ZUS. W dniu 26 czerwca 2001 r. Bank

3

wypowiedział powodowi pięć z sześciu udzielonych kredytów, a w dniu 5 lipca

2001 r. wystawiony został bankowy tytuł egzekucyjny na kwotę 1.504.485,18 zł

oraz na wydanie wymienionych tam przedmiotów przewłaszczonych i objętych

zastawem rejestrowym. W dniu 9 lipca 2001 r. bankowemu tytułowi egzekucyjnemu

nadana została klauzula wykonalności.

W trakcie czynności dokonanych w dniach 17 i 19 lipca 2001 r. oraz

28 sierpnia 2001 r. komornik odebrał część ruchomości wyszczególnionych

w bankowym tytule egzekucyjnym i wniosku o wszczęcie egzekucji. Przedmioty

odebrane dłużnikowi zostały następnie sprzedane różnym osobom, w tym także

przedsiębiorstwu „M.”, które uprzednio prowadziło, z inicjatywy pozwanego Banku,

rozmowy z powodem w sprawie pełnienia roli inwestora strategicznego. Z rozmów

tych „M." wycofał się po zapoznaniu z dokumentami przedsiębiorstwa powoda.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd pierwszej instancji uznał, że

działania pozwanych nie spowodowały szkody w majątku powoda. Wprawdzie

pozwany Bank nie dopełnił obowiązku zawiadomienia powoda o planowanym

przejęciu przedmiotu zastawu oraz nie wezwał go do wydania przedmiotów

przejętych na zabezpieczenie, jednak nie pociągnęło to za sobą powstania szkody.

Także działania komornika pozostawały w zgodzie z przepisami prawa, co oznacza

brak odpowiedzialności komornika oraz Skarbu Państwa. Dodatkowo Sąd wskazał,

że podniesiony zarzut przedawnienia jest skuteczny wobec treści art. 769 k.p.c. w

brzmieniu obowiązującym w dacie wytoczenia powództwa.

Oddalając apelację powoda wyrokiem z dnia 12 października 2005 r.

Sąd Apelacyjny podkreślił, że niezgodne z postanowieniami umów działania

Banku nie spowodowały szkody w majątku powoda. To na powodzie zaś ciążył

obowiązek wykazania poniesionego uszczerbku. Sam fakt naruszenia obowiązków

przez zastawnika przy wykonywaniu uprawnień wynikających z zastawu

rejestrowego nie prowadzi do powstania odpowiedzialności odszkodowawczej,

jeżeli nie wystąpiła szkoda. Powód nie wykazał również, aby istniała zmowa

pomiędzy pozwanym Bankiem a przedsiębiorstwem „M." mająca na celu jego

pokrzywdzenie, a także, że Bank nie wykazał należytej staranności w celu

uzyskania za przewłaszczone rzeczy ceny odpowiadającej ich rodzajowi i jakości.

4

Wreszcie, nie została wykazana nieprawidłowość działania komornika oraz

powstała w związku z tym szkoda. Sąd drugiej instancji uznał także za trafne

ustalenie, że podniesiony zarzut przedawnienia jest skuteczny.

Skarga kasacyjna powoda oparta została na obu podstawach. W ramach

naruszenia prawa materialnego wskazuje się art. 22 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 oraz art. 25

ustawy z dnia 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (Dz.U.

nr 149, poz.703 ze zm.), art. 22 i 23 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.

o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. nr 133, poz. 882 ze zm.) oraz

wskazane postanowienia umów przewłaszczenia i umów zastawniczych. W ramach

naruszenia przepisów postępowania - art. 232 i 233 § 1 k.p.c. oraz art. 442 k.c.

(art. 769 § 3 k.p.c.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna powoda jest niezasadna. Odnosząc się w pierwszej

kolejności do zarzutów sformułowanych w ramach drugiej podstawy kasacyjnej

(art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.) Sąd Najwyższy zauważa, że zgodnie z § 3 wskazanego

przepisu podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia

faktów i oceny dowodów. Wynika z tego, że w instancji kasacyjnej w obecnym

stanie prawnym niedopuszczalne jest dokonywanie oceny ustalonych w sprawie

faktów oraz dokonanej przez sąd drugiej instancji ich oceny prawnej. Poza oceną

Sądu Najwyższego muszą zatem pozostać zarzuty powoda odnoszące się do

pominięcia wniosków dowodowych oraz nienależytego rozważenia zebranego

w sprawie materiału dowodowego. Ponadto, w sferze ustaleń lokować należy

kwestię skutecznego podniesienia przez pozwany Skarb Państwa zarzutu

przedawnienia roszczenia powoda. Oznacza to, że dokonana przez Sąd orzekający

ocena co do skuteczności tego zarzutu, jest dla Sądu Najwyższego wiążąca.

Odnosząc się zaś do zarzutów naruszenia prawa materialnego trzeba

zauważyć co następuje:

Powołany jako naruszony art. 22 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 grudnia 1996 r.

o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (Dz.U. nr 149, poz. 703 ze zm. - dalej:

uzr) stanowi, że umowa zastawnicza może przewidywać zaspokojenie zastawnika

przez przejęcie przez niego na własność przedmiotu zastawu rejestrowego, jeżeli

5

przedmiotem tego zastawu są rzeczy występujące powszechnie w obrocie

towarowym. Skarżący nie kwestionuje, że w umowach zastawniczych łączących

powoda z pozwanym Bankiem odpowiednie postanowienia dotyczyły takich

przedmiotów. W art. 22 ust. 2 uzr ustawodawca sprecyzował, z jakim dniem

następuje przejęcie przez zastawnika na własność rzeczy ruchomych stanowiących

przedmiot zastawu. Artykuł 25 uzr natomiast składa się z trzech jednostek

redakcyjnych, przy czym ust. 2 i 3 zawierają uregulowania odnoszące się do

uprawnień zastawcy i w ogóle nie miały zastosowania w rozpoznawanej sprawie.

Należy więc sądzić, że przedmiotem zarzutu był ust. 1 art. 25 uzr, zgodnie z treścią

którego bezpośrednio przed podjęciem czynności mających na celu zaspokojenie

zastawnika z przedmiotu zastawu rejestrowego, o których mowa w art. 22 i art. 24,

zastawnik powinien na piśmie zawiadomić zastawcę o zamierzonym podjęciu

działań zmierzających do zaspokojenia. Naruszenia tych przepisów skarżący

upatruje w uznaniu przez Sąd orzekający, że Bank nie wyrządził powodowi szkody

naruszając przepisy ustawy.

Co do naruszenia art. 22 ust. 1 pkt 2 uzr była już mowa, należy jednak

powtórzyć, że naruszenie tego przepisu nie nastąpiło, gdyż przedmiotem zastawu

były rzeczy ruchome występujące powszechnie w obrocie towarowym (powód

zresztą tego nie podważał). Podobnie co do dalszych przepisów, nie zostały one

naruszone przez Sąd orzekający. Przywołane wyżej sformułowanie zawarte

w skardze kasacyjnej, że Sąd uznał, iż pozwany Bank nie wyrządził szkody

powodowi, jest nieporozumieniem. Oba Sądy orzekające przyjęły bowiem, że Bank

nie dopełnił obowiązku zawiadomienia zastawcy przed podjęciem czynności

zmierzających do zaspokojenia z przedmiotu zastawu (a zatem przyjęto naruszenie

art. 25 uzr), jednak powód nie wykazał, aby skutkiem takiego naruszenia była

szkoda w jego majątku. Trafnie wskazał Sąd Apelacyjny, że samo naruszenie

obowiązków przez zastawnika, a bez wystąpienia uszczerbku majątkowego, nie

pociąga za sobą powstania odpowiedzialności odszkodowawczej.

Z treści skargi kasacyjnej zdaje się także wynikać, że skarżący prezentuje

stanowisko, iż naruszenie przez pozwany Bank wskazanych wyżej przepisów

ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów spowodowało wyłączenie

skutku w postaci przejęcia przez zastawnika na własność przedmiotów zastawu.

6

Tak sformułowany zarzut nie może postać podzielony. Przejęcie na własność

przedmiotów zastawu przez zastawnika następuje w drodze jednostronnego

oświadczenia woli złożonego przez uprawnionego i z dniem złożenia takiego

oświadczenia (por. art. 22 ust. 1 pkt 2 i art. 22 ust. 2 pkt 2 uzr). Naruszenie

obowiązku uprzedniego zawiadomienia na piśmie zastawcy o zamiarze podjęcia

czynności zmierzających do zaspokojenia zastawnika z przedmiotu zastawu

(art. 25 ust. 1 uzr) nie może wyłączyć skutku w postaci przejścia własności. Sankcji

takiej nie przewiduje ani art. 22 ani art. 25 uzr. Odmienny pogląd wyrażony

w doktrynie, na który powołuje się skarżący, nie ma dostatecznych podstaw

prawnych.

Niezasadne są również zarzuty naruszenia art. 22 i 23 ustawy z dnia

29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. nr 133, poz. 882 ze

zm. - dalej kse). Artykuł 22 kse stanowi, że komornik obowiązany jest w terminie

tygodniowym przekazać uprawnionemu wyegzekwowane należności, a jeżeli

dopuści do opóźnienia obowiązany jest do uiszczenia odsetek od kwot

otrzymanych i nierozliczonych w terminie. Z przytoczonej treści przepisu wynika,

że reguluje on obowiązki komornika względem wierzyciela, a nie względem

dłużnika egzekwowanego. Nie jest zatem w ogóle możliwe naruszenie tego

przepisu w stosunku do powoda. Z kolei art. 23 kse przewiduje obowiązek

komornika naprawienia szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie

lub zaniechanie przy wykonywaniu czynności. Sądy orzekające ustaliły zaś, że

działania komornika pozostawały w zgodzie z obowiązującymi przepisami. Należy

przy tym zauważyć, że podstawą oddalenia żądania powoda w tym zakresie było

także niewykazanie powstania szkody. Zatem zarzut naruszenia art. 23 kse należy

również uznać za niezasadny.

W skardze kasacyjnej powód podnosi także naruszenie określonych

postanowień umów łączących go z pozwanym Bankiem. W orzecznictwie Sądu

Najwyższego utrwalone już jest stanowisko, że w ramach podstawy naruszenia

prawa materialnego nie mieści się naruszenie uregulowań umownych. Takie

naruszenia mogą stanowić podstawę kasacji wyłącznie w powiązaniu z przepisami

prawa materialnego. Nie wskazanie takiego powiązania czyni zarzuty naruszenia

postanowień umowy bezskutecznymi.

7

Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną powoda

(art. 39814

k.p.c.), biorąc zaś pod uwagę trudną sytuację powoda nie obciążył go

kosztami postępowania kasacyjnego (art.102 k.p.c.).