IV CSK 99/05

Sygn. akt IV CSK 99/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 kwietnia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Gerard Bieniek

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

w sprawie z powództwa H.D.

przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie […]

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 kwietnia 2006 r.,

skargi kasacyjnej powódki

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 27 kwietnia 2005 r., sygn. akt [...],

I. uchyla zaskarżony wyrok oraz zmienia wyrok Sądu

Okręgowego w K. z dnia 30 września 2004 r., w punkcie 1.

w ten sposób, że zasądzoną nim kwotę 100 tysięcy zł

podwyższa do kwoty 150 000 (sto pięćdziesiąt tysięcy) zł

oraz w punkcie 4. w ten sposób, że znosi pomiędzy

2

stronami koszty postępowania za pierwszą instancję, a

poza tym apelację oddala;

II. oddala skargę kasacyjną w pozostałej części;

III. zasądza od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 2000

(dwa tysiące) zł tytułem kosztów postępowania

apelacyjnego i kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2005r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powódki

H.D. od wyroku Sądu Okręgowego w K., w części oddalającej powództwo co do

kwoty 80 tysięcy zł z dochodzonego przez nią zadośćuczynienia; Sąd pierwszej

instancji uwzględnił powództwo skierowane przeciwko Skarbowi Państwa –

Wojewodzie […], zasądzając na rzecz powódki kwotę 100 tysięcy zł tytułem

zadośćuczynienia oraz ustalając odpowiedzialność pozwanego na przyszłość „za

skutki jakie mogą wyniknąć z tytułu zakażenia powódki”.

Aprobując w całości ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu pierwszej

instancji, Sąd Apelacyjny oparł wyrok na następujących podstawach.

Pozwany ponosi odpowiedzialność za doznane przez, liczącą 53 lata, powódkę

przewlekłe zapalenie wątroby typu C; sukcesywna degeneracja tkanki wątrobowej

doprowadziła do pozapalnej marskości wątroby. Aktywność procesu zapalnego jest

duża i nie uległ on zahamowaniu pomimo podjętych działań leczniczych. Choroba

ma charakter przewlekły i postępujący, czyniąc nieodwracalne szkody w wątrobie

i całym organizmie powódki. Powódka obciążona jest ryzykiem nowotworu

wątroby, który statystycznie ujawnia się u około 5% osób zarażonych wirusem

HCV. Stały uszczerbek jej zdrowia wynosi 70%.

Powódka musi pozostawać pod opieką specjalistycznej przychodni

lekarskiej, poddawać się badaniom diagnostycznym, stosować leki przeciwbólowe

i odpowiednią dietę. Powódka doznaje wielu cierpień, skutkami choroby są między

3

innymi silne bóle jamy brzusznej, bóle i obrzęki stawów, zaburzenia w krzepnięciu

krwi i ogólne obniżenie sprawności organizmu. Ujawnienie się choroby stanowiło

dla powódki silny wstrząs psychiczny, obecnie towarzyszy jej lęk o zdrowie i życie.

Uwzględniając wymienione okoliczności Sąd pierwszej instancji uznał, że kwota

100 tysięcy zł jest adekwatna do doznanej przez powódkę krzywdy, a także do

stosunków majątkowych panujących w społeczeństwie.

Sąd Apelacyjny wskazał, że stanowiący podstawę roszczenia powódki art.

445 § 1 k.c. nie wymienia kryteriów decydujących o wysokości zadośćuczynienia;

jako kryteria przyjmowane w judykaturze i doktrynie, Sąd wskazał: rodzaj

naruszonego dobra, zakres i rodzaj rozstroju zdrowia, skutki, czasokres cierpień,

wiek pokrzywdzonego, intensywność ujemnych doznań fizycznych i psychicznych,

rokowania na przyszłość, stopień winy sprawcy. W ocenie Sądu Apelacyjnego, przy

ustalaniu wysokości zadośćuczynienia wszystkie te kryteria zostały rozważone,

i żadnej z przesłanek nie pominięto. Sąd Apelacyjny ocenił, że zadośćuczynienie

w kwocie 100 tysięcy zł jest stosunkowo wysokie i odpowiednie do rozmiaru

krzywdy powódki oraz realizuje cel kompensacyjny, mając znaczny walor

ekonomiczny.

Skargę kasacyjną od tego wyroku powódka oparła na podstawie naruszenia

prawa materialnego – art. 445 k.c., polegającego na jego błędnym zastosowaniu

„przez zasądzenie na rzecz powódki nieodpowiedniego zadośćuczynienia”.

Wskazując na wątpliwości, jakie wywołuje pojęcie „odpowiedniej sumy”

w rozumieniu art. 445 § 1 k.p.c., skarżąca zarzuciła Sądowi, że nie uwzględnił

wszystkich okoliczności istotnych dla ustalenia odpowiedniego zadośćuczynienia;

do okoliczności tych skarżąca zaliczyła: dynamiczny rozwój choroby, ryzyko

krańcowej niewydolności wątroby i całego organizmu wskutek nowotworu,

oszpecenie, powodujące utrudnienia w życiu codziennym przewlekłe bóle stawów

i pleców oraz silne dolegliwości psychiczne, przejawiające się w apatii i depresji.

W konkluzji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu ewentualnie o uchylenie

tego wyroku i zasądzenie dodatkowo na rzecz powódki z tytułu zadośćuczynienia

kwoty 80 tysięcy zł.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4

Powódka pierwotnie wyodrębniała w ramach dochodzonej kwoty z tytułu

uszczerbku zdrowia i cierpień z nim związanych, pojęcia odszkodowania

i zadośćuczynienia, choć niewątpliwie chodziło o „składniki” doznanej krzywdy

stanowiącej podstawę roszczenia o zadośćuczynienie przewidzianego w art. 445

§ 1 k.c. Już jednolicie jako roszczenie o zadośćuczynienie określiła to roszczenie

powódka w apelacji, i tak też – prawidłowo – zostało przez Sąd Apelacyjny

potraktowane żądanie podwyższenia zasądzonej z tego tytułu kwoty

o 80 tysięcy zł.

Na podstawie art. 445 § 1 k.c. w razie uszkodzenia ciała lub rozstroju

zdrowia sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem

zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Ze względu na niewymierność

krzywdy, określenie w konkretnym wypadku odpowiedniej sumy pozostawione

zostało sądowi. Sąd dysponuje w takim wypadku większym zakresem swobody,

niż przy ustalaniu szkody majątkowej i sumy potrzebnej do jej naprawienia. Nie

oznacza to jednak, by ocena sądu nie poddawała się weryfikacji pod kątem jej

zgodności z dyspozycją art. 445 § 1 k.c. Sąd Apelacyjny trafnie zaakcentował

kompensacyjny charakter zadośćuczynienia oraz prawidłowo przywołał

wypracowane przez orzecznictwo i doktrynę ogólne kryteria istotne przy ustalaniu

„odpowiedniej” sumy zadośćuczynienia, takie jak rodzaj naruszonego dobra, zakres

i rodzaj rozstroju zdrowia, czas trwania cierpień, wiek pokrzywdzonego,

intensywność ujemnych doznań fizycznych i psychicznych, rokowania

na przyszłość, stopień winy sprawcy.

Te przytoczone przez Sąd przesłanki mają jednak tylko walor ogólny i mogą

być powołane w uzasadnieniu każdego orzeczenia w przedmiocie

zadośćuczynienia. Rozstrzygające znaczenie w danej sprawie mają natomiast

dopiero konkretne okoliczności, dotyczące osoby poszkodowanej. Jedynie

rozważenie zindywidualizowanych przesłanek stanowi wartościową podstawę

określenia „odpowiedniego” w rozumieniu art. 445 § 1 k.c. zadośćuczynienia.

Poprzestanie na przytoczeniu ogólnych kryteriów, bez wypełnienia ich treścią

wynikającą z konkretnych okoliczności, pozwala na postawienie skutecznego

zarzutu naruszenia art. 445 § 1 k.c., będącego wynikiem nie uwzględnienia

istotnych przesłanek określenia odpowiedniego zadośćuczynienia. Ma to miejsce

5

nie tylko w wypadku pominięcia ogólnie uznawanych kryteriów ustalania

zadośćuczynienia, ale także wówczas, gdy – jak w sprawie niniejszej – dochodzi do

dysonansu pomiędzy poprawnie sformułowanymi przesłankami w ujęciu ogólnym

(uniwersalnym), a zindywidualizowanymi przesłankami, dotyczącymi sytuacji

konkretnej osoby pokrzywdzonej.

Ustalone w sprawie niniejszej konkretne okoliczności, obrazujące rozmiar

krzywdy doznanej przez powódkę, nie zostały dostatecznie uwzględnione

i rozważone przez Sąd, co doprowadziło do wadliwej oceny „odpowiedniej sumy”

zadośćuczynienia. Ustalenia te obejmują określone przez Sąd cierpienia

i dolegliwości, na wstępie syntetycznie przytoczone. Co jednak najistotniejsze,

i niedostatecznie rozważone przez Sąd, powódka doznała rozstroju zdrowia

w rozmiarze, który w języku potocznym określa się mianem „zrujnowania zdrowia”,

o czym dostatecznie świadczy 70-procentowy uszczerbek zdrowia i nieuleczalna

marskość wątroby. Jak ponadto ustalono, choroba ma charakter postępujący, bez

rokowań pozytywnych, a stan powódki obciążony jest ryzykiem powstania

nowotworu wątroby. Powódka, niezależnie od doznawanych permanentnie

określonych cierpień, ma świadomość zagrożenia życia, destrukcyjnie wpływającą

na jej stan psychiczny i fizyczny, zarówno obecnie jak i w przyszłości.

Wskazane konkretne okoliczności wypełniają w odniesieniu do powódki

ogólne kryteria rodzaju i zakresu rozstroju zdrowia, jego skutków, intensywności

negatywnych doznań fizycznych i psychicznych oraz rokowań na przyszłość.

Przy ich uwzględnieniu, określona przez Sąd kwota zadośćuczynienia nie mogła

być uznana za odpowiednią w rozumieniu art. 445 § 1 k.c. Czyniło

to usprawiedliwionym zarzut naruszenia tego przepisu i uzasadniało podwyższenie

zadośćuczynienia należnego powódce do kwoty 150 tysięcy zł, która –

z omówionych względów - pozostaje w zgodzie z pojęciem „odpowiedniej” sumy

zadośćuczynienia.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39816

k.p.c.

orzekł jak w sentencji.