V CSK 191/05

Sygn. akt V CSK 191/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 kwietnia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący)

SSN Marek Sychowicz (sprawozdawca)

SSA Krzysztof Strzelczyk

Protokolant Ewa Zawisza

w sprawie z powództwa Społem Powszechnej Spółdzielni Spożywców "P."

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej "P."

o uchylenie uchwały,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 28 kwietnia 2006 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 22 lipca 2005 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Wyrokiem z dnia 23 listopada 2004 r. Sąd Okręgowy uwzględnił powództwo

wytoczone przez „S.” Powszechną Spółdzielnię Spożywców i uchylił uchwałę Rady

Nadzorczej Spółdzielni Mieszkaniowej „P.” z dnia 9 października 2003 r., ustalającą

wysokość opłat na fundusz remontowy dla lokali użytkowych usytuowanych przy

estakadzie na placu G. w okresie od dnia 1 listopada 2003 r. do dnia 1 listopada

2004 r. na kwotę 50 zł za m2

miesięcznie oraz uchwałę Zebrania Przedstawicieli

Członków tej Spółdzielni z dnia 18 marca 2004 r. utrzymująca w mocy wymienioną

uchwałę Rady Nadzorczej.

Powyższe rozstrzygnięcie oparte zostało na następujących ustaleniach.

Powodowa Spółdzielnia jest członkiem pozwanej Spółdzielni i przysługuje jej

spółdzielcze własnościowe prawo do czterech lokali użytkowych usytuowanych

przy estakadzie na placu g., o łącznej powierzchni 3525 m2

, co stanowi około 60%

powierzchni lokali użytkowych tam znajdujących się. Reszta lokali użytkowych

należy do pozwanej Spółdzielni, która wynajmuje je różnym przedsiębiorcom.

Estakada, stanowiąca pieszy ciąg komunikacyjny o długości 198 m, należy do

zasobów pozwanej Spółdzielni. Jej stan techniczny jest zły i już decyzją Wydziału

Gospodarki Przestrzennej Urzędu Wojewódzkiego z dnia 17 lipca 1990 r. nakazano

pozwanej Spółdzielni wykonanie jej kapitalnego remontu. Także w uwzględnieniu

powództwa wytoczonego przez powodową Spółdzielnię Sąd Okręgowy

prawomocnym wyrokiem z dnia 13 czerwca 2000 r. nakazał pozwanej Spółdzielni

wykonanie kapitalnego remontu estakady. Zgodnie z kosztorysem opracowanym w

1998 r. koszt robót rozbiórkowo-montażowych estakady wraz z podatkiem VAT

wyniósłby 2 665 884,90 zł. Już w dniu 8 października 1998 r. Rada Nadzorcza

pozwanej Spółdzielni podjęła uchwałę nr 9/98 zwiększająca opłatę na fundusz

remontowy dla lokali użytkowych usytuowanych przy estakadzie do wysokości 50 zł

za m2

miesięcznie. Uchwała ta utrzymana została w mocy uchwałą Zebrania

Przedstawicieli Członków pozwanej Spółdzielni z dnia 18 czerwca 1999 r. Obie

uchwały zostały jednakże zaskarżone przez powodową Spółdzielnię

i prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 7 lutego 2002 r. zostały

uchylone. Opłata wnoszona przez powodową Spółdzielnie na fundusz remontowy

nadal wynosiła 1,82 zł za m2

miesięcznie. W tej sytuacji w dniu 9 października 2003

3

r. Rada Nadzorcza pozwanej Spółdzielni podjęła uchwałę […]. W utrzymującej ją w

mocy uchwale Zebrania Przedstawicieli Członków tej Spółdzielni nr 10/2004 z dnia

18 marca 2004 r. stwierdzono, że „od partycypacji w kosztach remontu zostali

wyłączeni lokatorzy lokali mieszkalnych, gdyż estakada nie jest ciągiem pieszym

prowadzącym do wejść do budynków mieszkalnych”.

Powołując się na § 74 statutu pozwanej Spółdzielni Sąd Okręgowy uznał,

że w kosztach remontu estakady powinni uczestniczyć wszyscy członkowie

Spółdzielni. Sąd ten stwierdził, że z każdego budynku znajdującego się na placu G.

istnieje swobodny dostęp do estakady i doszedł do wniosku - kierując się zasadami

doświadczenia życiowego - że skoro z tego ciągu komunikacyjnego korzystają

także inne osoby (pozostali członkowie Spółdzielni, osoby korzystające z miejsc

parkingowych pod estakadą oraz mieszkańcy domów usytuowanych po jej drugiej

stronie) to koszt remontu nie może obciążać tylko powodowej Spółdzielni.

Po rozpoznaniu apelacji pozwanej Spółdzielni Sąd Apelacyjny wyrokiem z

dnia 22 lipca 2005 r. zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji i oddalił powództwo.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że w sprawie nie zostało wykazane, iż zaskarżona

uchwała jest sprzeczna z obowiązującymi przepisami prawa spółdzielczego lub

statutu pozwanej Spółdzielni. Uchwała ta został podjęta żeby obciążyć kosztami

remontu estakady, przy której położone są lokale użytkowe, podmioty osiągające

zysk z prowadzonej w tych lokalach działalności gospodarczej. Obowiązujące

przepisy prawa spółdzielczego oraz przepisy wewnątrzspółdzielcze nie dają

podstawy prawnej do nałożenia obowiązku partycypowania w tych kosztach przez

pozostałych członków Spółdzielni, którym przysługuje spółdzielcze prawo do lokalu

mieszkalnego. Błędny jest pogląd, że jakoby fakt korzystania z ciągu

komunikacyjnego na estakadzie przez inne osoby uzasadniał taką decyzję. Po

pierwsze, powodowa Spółdzielnia nie wykazała by estakada była niezbędna

pozostałym członkom Spółdzielni. Po drugie, gdyby nawet tak było, to w

konsekwentnie rozumując kosztami remontu estakady należałoby obciążyć

każdego mieszkańca W. czy turystę przechodzącego estakadą, co jest nie do

przyjęcia. Identycznie przedstawia się kwestia miejsc parkingowych, które zostały

utworzone pod estakadą jedynie tymczasowo. Bezsporne jest zaś, że lokale

4

użytkowe położone wzdłuż estakady znajdują się wyłącznie w zasobach stron

wiodących spór w sprawie.

Wyrok Sądu Apelacyjnego został zaskarżony skargą kasacyjną wniesioną

przez powodową Spółdzielnię. Podstawą skargi jest naruszenie art. 4 ustawy z dnia

15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (tekst jedn.: Dz. U z 2003 r.

Nr 119, poz. 1116 ze zm.), art. 42 § 2 Prawa spółdzielczego, § 11 pkt 11 i 12, § 74

ust. 1, 2 i 7, § 75 ust. 2, § 76 ust. 2, § 111 pkt 9 i 12 statutu pozwanej Spółdzielni,

§ 2 ust. 2 pkt a i b oraz ust. 3, § 4 ust. 1 i 2 Regulaminu tworzenia

i gospodarowania środkami funduszu na remonty zasobów mieszkaniowych

w pozwanej Spółdzielni, art. 217 § 2 i art. 224 oraz art. 233 k.p.c. Wskazując

na powyższe, skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku

przez uwzględnienie powództwa, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku

i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania.

Pozwana Spółdzielnia wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I. Naruszenia art. 217 § 2 i art. 224 k.p.c. skarżąca upatruje

w „niedokładnym wyjaśnieniu sprawy, w tym niezbadaniu skutków prawnych

okoliczności, że estakada nie jest odrębną nieruchomością, ale częścią większej

nieruchomości”. Niewyjaśnienie czy też niedokładne wyjaśnienie sprawy

(okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy) nie stanowi

jednakże o naruszeniu wymienionych przepisów. Postacią naruszenia art. 217 § 2

k.p.c. może być niezasadne w okolicznościach sprawy pominięcie środka

dowodowego powołanego przez stronę. Zarzucając naruszenie wymienionego

przepisu skarżąca nie wskazała jednakże, by na okoliczność, iż estakada nie jest

częścią nieruchomości, ale częścią większej nieruchomości, został powołany

w sprawie jakikolwiek środek dowodowy i że Sąd Apelacyjny go pominął. Zrzucając

naruszenie art. 224 k.p.c. skarżąca nie podała, jakiego paragrafu tego artykułu

zarzut dotyczy. Można jedynie domyślać się, że chodzi o § 1, według którego

przewodniczący zamyka rozprawę po przeprowadzeniu dowodów i udzieleniu głosu

stronom. O naruszeniu tego przepisu można by zatem mówić, gdyby

przewodniczący zamknął rozprawę, mimo że nie został przeprowadzony dowód

5

powołany przez stronę na okoliczność mającą dla rozpoznania sprawy istotne

znaczenie (art. 227 k.p.c.). Skarżąca nie wskazała jednakże, że taki dowód

którakolwiek ze stron w ogóle powołała.

Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 233 k.p.c. „poprzez jego niezastosowanie

i dokonanie błędnej oceny dowodów”. Należy zatem rozumieć, że zarzut ten

dotyczy naruszenia § 1 art. 233 k.p.c. Przepis ten odnosi się do oceny dowodów.

Tymczasem stosownie do art. 3983

§ 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą

być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Zarzut naruszenia

art. 233 k.p.c. nie mógł być więc poddany rozpoznaniu przez Sąd Najwyższy.

Z powyższych względów podstawa kasacji polegająca na naruszeniu

przepisów postępowania (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.) nie jest zasadna.

II. Przepisem prawa materialnego mającym podstawowe znaczenie

dla rozstrzygnięcia sprawy jest art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r.

o spółdzielniach mieszkaniowych (tekst jedn.: Dz. U z 2003 r. Nr 119, poz. 1116

ze zm.; dalej – „u.s.m.”). Według tego przepisu członkowie spółdzielni

mieszkaniowej, którym przysługują spółdzielcze prawa do lokali, są obowiązani

uczestniczyć w wydatkach związanych z eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości

stanowiących mienie spółdzielni przez uiszczanie opłat zgodnie z postanowieniami

statutu. Oznacza to, że z mocy ustawy obowiązek ponoszenia wydatków

związanych z eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości stanowiących mienie

spółdzielni – w przeciwieństwie do uczestniczenia w wydatkach zawiązanych

z eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości w częściach przypadających na ich

lokale, które obciążają tylko tych członków, którym przysługuje spółdzielcze prawo

do tych lokali – spoczywa na wszystkich członkach spółdzielni. Statut spółdzielni

może jednakże stanowić, że ze względu na określone w nim kryterium obowiązek

ponoszenia tych wydatków będzie obciążał tylko niektórych członków

lub że wysokość opłat obciążających wszystkich członków będzie zróżnicowana.

Takie postanowienia statutu są jednakże dopuszczalne tylko wówczas, jeżeli

nie naruszają zasady, w myśl której prawa i obowiązki wynikające z członkostwa

w spółdzielni są dla wszystkich członków równe. Zasada ta, expressis verbis

wyrażona obecnie w art. 18 ust. 1 Prawa spółdzielczego, obowiązywała także przed

6

zmianą tego prawa dokonaną ustawą z dnia 3 czerwca 2005 r. (Dz. U. z 2005 r.

Nr 122, poz. 1024).

Statut pozwanej Spółdzielni w § 74 ust. 1 dosłownie powtarza treść art. 4 ust.

1 u.s.m. Przewidując utworzenie funduszy celowych, m.in. funduszu na remonty

(§ 130 ust. 2 pkt 1) oraz funduszu na remonty zasobów mieszkaniowych (§ 130

ust. 21

), stanowi, że szczegółowe zasady tworzenia i gospodarowania tymi

funduszami określają regulaminy uchwalone przez Radę Nadzorczą (§ 130 ust. 4).

Regulaminem takim jest „Regulamin tworzenia i gospodarowania środkami

funduszu na remonty zasobów mieszkaniowych”.

Można mieć wątpliwość, czy postanowienia statutu pozwanej Spółdzielni

regulujące uiszczanie opłat, o których stanowi art. 4 ust. 1 u.s.m., mogą być

zastąpione regulaminem uchwalonym przez radę nadzorczą spółdzielni

na podstawie upoważnienia zawartego w statucie. Nasuwa się też kolejna

wątpliwość, czy obowiązujący w pozwanej Spółdzielni Regulamin tworzenia

i gospodarowania środkami funduszu na remonty zasobów mieszkaniowych,

jak wskazuje jego tytuł i powołana w nim podstawa jego uchwalenia – art. 6 ust. 3

u.s.m., dotyczy tylko funduszu na remonty zasobów mieszkaniowych, czy też

dotyczy także funduszu na inne remonty. Można bowiem twierdzić, że wobec

istnienia w pozwanej Spółdzielni odrębnych funduszy: na remonty (§ 130 ust. 2

pkt 1 statutu) i na remonty zasobów mieszkaniowych (§ 130 ust. 21

statutu), wydatki

związane z remontem estakady należącej do zasobów pozwanej Spółdzielni mogą

być pokryte tylko ze środków tego pierwszego funduszu. Z drugiej strony nie można

pominąć § 6c Regulaminu, według którego środki funduszu na remonty zasobów

mieszkaniowych przeznaczone są m.in. na remonty budowli związanych z lokalami

do nich przyległymi (drogi, ulice, place, parkingi itd.). Skarżąca jednakże nie

kwestionuje ani obowiązywania, jako prawa wewnątrzspółdzielczego,

Regulaminu tworzenia i gospodarowania środkami funduszu na remonty zasobów

mieszkaniowych, ani że Regulamin ten ma zastosowanie do wydatków związanych

z remontem estakady. Domaga się jedynie przestrzegania zasad określonych

w Regulaminie i zarzuca niezgodność zaskarżonej uchwały ze statutem, traktując

postanowienia wymienionego Regulaminu jako prawo obowiązujące w Spółdzielni

na podstawie statutu.

7

Według § 4 ust. 1 Regulaminu fundusz na remonty tworzy się indywidualnie

dla każdego osiedla oraz na odrębne nieruchomości. Tymczasem uchwałą Rady

Nadzorczej pozwanej Spółdzielni z dnia 9 października 2003 r. utworzony został

fundusz, którego środki przeznaczone zostały wyłącznie na pokrycie remontu

estakady. Estakada niewątpliwie nie jest osiedlem. Powstaje zatem pytanie, czy

mogła zostać uznana za „odrębną nieruchomość”. Ustawa z dnia 15 grudnia 2000

r. o spółdzielniach mieszkaniowych, mówiąc o nieruchomościach stanowiących

mienie spółdzielni (np. w art. 4 ust. 1), nie zawiera własnej definicji nieruchomości.

Statut pozwanej Spółdzielni ani wspomniany Regulamin nie wyjaśniają też co w

rozumieniu ich postanowień oznacza pojęcie „nieruchomość”. Pojęcie to jest

zdefiniowane w art. 46 ust. 1 k.c. i nie ma żadnych przesłanek uzasadniających

inne jego rozumienie przy stosowaniu § 4 ust. 1 Regulaminu. Oznacza to, że

uchwałą Rady Nadzorczej pozwanej Spółdzielni z dnia 9 października 2003 r., z

naruszeniem wymienionego postanowienia Regulaminu, utworzony został fundusz

remontowy na określony obiekt, stanowiący część składową nieruchomości (art. 48

k.c.). Okoliczność ta jest istotna w rozpoznanej sprawie, gdyż niewątpliwym celem

§ 4 ust. 1 Regulaminu jest obciążenie wydatkami na remonty tylko tych członków

Spółdzielni, którym przysługują spółdzielcze prawa do lokali znajdujących się

na określonym osiedlu lub na odrębnej nieruchomości, na których znajduje się

remontowany obiekt i nieobciążanie tymi kosztami pozostałych członków

spółdzielni. Stosownie do powołanego postanowienia Regulaminu obciążonymi

wydatkami na remonty mają przy tym być wszyscy członkowie spółdzielni, którym

przysługują spółdzielcze prawa do lokali (niezależnie od ich rodzaju) znajdujących

się na określonym osiedlu lub na odrębnej nieruchomości, na których położony jest

remontowany obiekt, a nie tylko ci z tych członków, którym przysługują spółdzielcze

prawo do lokali usytuowanych bezpośrednio przy tym obiekcie. Odmiennego

wniosku nie można wyciągać ze wspomnianego już § 6c Regulaminu. Przewiduje

on bowiem jedynie finansowanie remontów budowli związanych z lokalami do nich

przyległymi ze środków funduszu na remonty zasobów mieszkaniowych,

ale nie określa wyjątku od zasad przewidzianych w § 4 ust. 1 i 2 Regulaminu.

Zróżnicowanie wysokości stawek odpisów na remonty przewiduje wyłącznie

§ 4 ust. 2 Regulaminu, uzależniając możliwość zróżnicowania tych stawek od tego,

8

czy dotyczą one członków pozwanej Spółdzielni, którym przysługuje spółdzielcze

prawo do lokalu mieszkalnego, czy też prawo do lokalu użytkowego. Według

powołanego postanowienia „ustala się wysokość stawek odpisów na remonty

odrębnie dla lokali mieszkalnych i odrębnie dla lokali użytkowych w zależności

od rodzaju prowadzonej działalności gospodarczej i zakresu potrzeb remontowych”.

Postanowienie to nie oznacza, że w funduszu remontowym utworzonym

dla określonego osiedla lub odrębnej nieruchomości w ogóle mogą nie uczestniczyć

członkowie Spółdzielni, którym przysługuje spółdzielcze prawo do lokalu

mieszkalnego, bądź którym przysługuje spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego.

Tak jedni jak i drudzy członkowie obowiązani są do ponoszenia kosztów remontów

dokonywanych w ramach określonego osiedla lub odrębnej nieruchomości.

Jedynie „wysokość stawek odpisów” na te remonty może być w stosunku

do każdej z tych kategorii różna, ustalona przy zastosowaniu kryterium

przewidzianego w § 4 ust. 2 Regulaminu.

Należy zgodzić się ze skarżącą, że podstawa ustalenia wysokości opłat

na fundusz remontowy, obciążających członków pozwanej Spółdzielni, powinna być

określona stosownie do § 2 ust. 2 Regulaminu tworzenia i gospodarowania

środkami funduszu na remonty zasobów mieszkaniowych, tj. podstawę tę powinna

stanowić aktualna wartość lokalu ujęta w ewidencji księgowej. Ustalenie w uchwale

Rady Nadzorczej pozwanej Spółdzielni z dnia 9 października 2003 r. wysokości

opłat na fundusz remontowy w jednakowej wysokości dla wszystkich lokali może

być zgodne z wymienionym postanowieniem Regulaminu tylko w sytuacji, gdy

wartość lokali ujęta w ewidencji księgowej w chwili podejmowania uchwały była

jednakowa, czego jednakże w sprawie nie ustalono. Dla oceny tej nie jest

przydatne ustalenie poczynione w zaskarżonym wyroku, że „koszt wybudowania 1

m2

powierzchni lokali użytkowych przy placu G. jest identyczny”.

Z przytoczonych powodów nie można skutecznie odeprzeć zarzutu

skarżącej, że uchwała Zebrania Przedstawicieli Członków pozwanej Spółdzielni z

dnia 18 marca 2004 r., utrzymująca w mocy uchwałę Rady Nadzorczej z dnia 9

października 2003 r., jest niezgodna z postanowieniami statutu pozwanej

Spółdzielni. Uchwała walnego zgromadzenia (zebrania przedstawicieli) spółdzielni

jest bowiem niezgodna z postanowieniami statutu (art. 42 § 1 Prawa

9

spółdzielczego w brzmieniu sprzed zmiany dokonanej ustawą z dnia 3 czerwca

2005 r.) także wtedy gdy narusza zasady ustalone w innym akcie prawa

wewnątrzspółdzielczego, uchwalonym na podstawie statutu (w rozpatrywanym

wypadku - z Regulaminem tworzenia i gospodarowania środkami funduszu na

remonty zasobów mieszkaniowych, uchwalonym przez Radę Nadzorczą).

Podstawa naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisów prawa materialnego

wskazanych w skardze kasacyjnej (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.) okazała się zatem

zasadna, co powoduje uwzględnienie skargi kasacyjnej i na podstawie art. 39315

§ 1 zd. pierwsze k.p.c. oraz art. 39821

w związku z art. 108 § 2 k.p.c. orzeczenie jak

w sentencji.

jz