V CSK 20/06

Sygn. akt V CSK 20/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 kwietnia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący)

SSN Antoni Górski (sprawozdawca)

SSN Grzegorz Misiurek

Protokolant Piotr Malczewski

w sprawie z powództwa A. N. i J. N.

przeciwko Polskiemu Górnictwu Naftowemu i Gazownictwu S.A.

w W.

o przywrócenie stanu zgodnego z prawem,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 26 kwietnia 2006 r.,

skargi kasacyjnej powodów od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 27 lipca 2005 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Powodowie J. i A. N. wnosili o nakazanie pozwanemu Polskiemu Górnictwu

Naftowemu i Gazownictwu S.A. usunięcia fragmentów dwóch gazociągów DN 300 i

DN 250, zlokalizowanych pod powierzchnią należących do nich działek nr 179 i

177/2, położonych w miejscowości Ł.

Sąd Okręgowy w Ś. wyrokiem z dnia 15 grudnia 2004 r. oddalił powództwo i

obciążył powodów kosztami procesu.

Sąd ten ustalił, że gazociąg DN 250 został wybudowany na podstawie

decyzji nr 27/71 z dnia 5 listopada 1971 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady

Narodowej w W. o ustaleniu lokalizacji, zaś gazociąg DN 300 na podstawie

pozwolenia na budowę zawartego w decyzji Urzędu Rejonowego w K. z dnia 29

marca 1993 r. Właścicielem działek w tamtym czasie był Skarb Państwa, a

władającym Państwowe Przedsiębiorstwo Hodowlane w B. Powodowie nabyli te

działki aktami notarialnymi od Skarbu Państwa – Agencji Własności Rolnej Skarbu

Państwa - sporządzonymi w dniach 5 października 2001 r. i 28 listopada 2002 r.

Przebieg gazociągów przez obie działki jest zgodny z miejscowym planem

zagospodarowania przestrzennego, pochodzącym z 1992 r., z którym powodowie

mieli możliwość zapoznania się. Biorąc pod uwagę, że oba gazociągi zaopatrują w

gaz m. in. […], a nie ma możliwości ich zdemontowania bez wstrzymania dostaw

gazu, uwzględnienie powództwa byłoby sprzeczne z zasadami współżycia

społecznego. Dodatkowo za taką oceną przemawia to, że przebieg gazociągów nie

przeszkadzał w żadnym stopniu w dotychczasowym rolniczym korzystaniu z obu

działek, a dopiero powodowie wystąpili o zmianę przeznaczenia nabytego gruntu z

rolniczego na budowlany.

Apelacja powodów od tego rozstrzygnięcia została oddalona wyrokiem Sądu

Apelacyjnego z dnia 27 lipca 2005 r. Sąd ten uznał, że ponieważ inwestycje

dotyczące budowy obu gazociągów przeprowadzone zostały na podstawie

odpowiednich decyzji administracyjnych, których poprzedni właściciel nie

zakwestionował, to fakt ten pośrednio wskazuje na wyrażenie zgody na przebieg

gazociągów. W dodatku, jeśli idzie o inwestycję z 1971 r., to istnieje pismo

3

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. z dnia 8 czerwca 1971 r., wyrażające

zgodę na przebieg budowanego wówczas gazociągu, przechodzącego m.in. przez

działkę nr 179, zaś w przypadku gazociągu DN 300, Wójt Gminy K. decyzją z dnia

25 marca 1993 r. orzekł o czasowym wyłączeniu z użytkowania rolniczego za

odszkodowaniem m. in. nieruchomości pozostające wówczas we władaniu PGR B.,

które obecnie stanowią własność powodów. Świadczy to o tym, iż działanie strony

pozwanej przy realizacji inwestycji było zgodne z ówczesnym prawem i

jednocześnie potwierdza, że oddalenie powództwa na podstawie art. 5 k.c. było

zasadne. W ocenie Sądu wniesienie sprawy powinno poprzedzać podjęcie przez

powodów próby polubownego załatwienia sporu i w tym sensie powództwo jest

przedwczesne. Jednocześnie Sąd podkreślił, że pozwany musi mieć świadomość,

iż nie może bezterminowo ograniczać prawa własności powodów, mimo to Sąd nie

zdecydował się na zastosowanie w sprawie art. 320 k.p.c.

Powodowie wnieśli skargę kasacyjną od tego wyroku Sądu Apelacyjnego,

powołując jako jej podstawy naruszenie art.5 i art. 222 § 2 k.c. oraz art. 232, 328

§ 2, art. 320, art. 325 w zw. z art. 108 § 1 i art. 102 k.p.c., wnioskując o jego

uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Należy zgodzić się z poglądem powodów, że prowadzenie inwestycji na

podstawie odpowiednich zezwoleń władzy budowlanej nie przesądza jeszcze samo

przez się o tym, że przy jej realizacji nie mogło dojść do naruszenia prawa

własności. Dlatego też skarżący trafnie poważają stanowisko Sądu Apelacyjnego,

który z faktu wydania takich decyzji i niezaskarżenia ich przez poprzedniego

właściciela nieruchomości wyprowadził wniosek, że inwestor uzyskał formalną

zgodę właściciela na przeprowadzenie przez jego grunt przewodów gazowych,

którym był wówczas Skarb Państwa. O ile przy tym pismo Prezydium Powiatowej

Rady Narodowej w K. z dnia 8 czerwca 1971 r. można byłoby ewentualnie

rozpatrywać w płaszczyźnie wyrażenia takiej zgody co do przebiegu gazociągu DN

250, to w przypadku gazociągu DN 300 brak jest w dotychczasowym materiale

sprawy stanowiska Skarbu Państwa, występującego w charakterze właściciela, co

do przebiegu przez jego nieruchomość tej drugiej inwestycji. Porządkowanie spraw

4

własnościowych wymaga, aby osoba, która korzysta w określonym zakresie

z przedmiotu czyjejś własności, wykazała się uprawnieniem do tego korzystania,

czego strona powodowa dotychczas w sposób przekonujący nie uczyniła.

Jednocześnie trzeba mieć na uwadze, że pewnych zaszłości nie da się zmienić czy

odwrócić, zwłaszcza jeśli konsekwencje takich zmian byłyby niemożliwe do

zaakceptowania ze względu na ważny interes publiczny. Własność jest bowiem

prawem bezwzględnym, ale nie absolutnym, a jej granice wyznacza art. 140 k.c.

Sami powodowie mają świadomość tego, że ich żądanie niezwłocznego usunięcia

gazociągów, grożące przerwą w dostawie gazu dla części kilku dużych

miejscowości, jest nierealne. Dlatego Sąd Apelacyjny rozważał zastosowanie art. 5

k.c. i art. 320 k.p.c. Trzeba jednak podkreślić, że rozważania w tym zakresie staną

się aktualne dopiero wówczas, jeśli strona pozwana nie wykaże stosownych

uprawnień do wykonywanego od lat sposobu korzystania z gruntu należącego

przedtem do Skarbu Państwa, a obecnie do powodów. W tej kwestii nie można

pomijać ewentualnej świadomości powodów co do faktu zlokalizowania

gazociągów pod powierzchnią kupowanych przez nich działek, zwłaszcza

w sytuacji zaznaczenia przebiegu tych gazociągów na planie zagospodarowania

przestrzennego.

Jeśli zaś chodzi o ustalenia Sądu Apelacyjnego co do możliwości odwołania

się do instytucji z art. 5 k.c. lub art. 320 k.p.c., to są one zaledwie szczątkowe

i bardzo pobieżne, co czyni niemożliwym weryfikację oceny prawidłowości

zastosowania w sprawie któregoś z obu tych nadzwyczajnych przepisów.

Nie wystarczą tu bowiem ustalenia oparte na intuicji czy zwykłym doświadczeniu

życiowym. Podstawą rozstrzygania tej kwestii powinna być obiektywna i fachowa

ocena tego czy, uwzględniając funkcje jakie spełniają oba gazociągi, usunięcie ich

z działki powodów jest w ogóle realne, pod jakimi warunkami technicznymi, przy

jakich nakładach finansowych oraz w jakim ewentualnie czasie. Dopiero przy

dokonaniu takich ustaleń możliwa będzie prawidłowa subsumcja prawna,

przesądzanie której byłoby, w obecnym stanie sprawy, przedwczesne. Pomocniczo

należy jednak wskazać, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje

stanowisko, że art. 320 k.p.c., mimo swojej lokaty, jest przede wszystkim normą

z zakresu prawa materialnego (por. wyrok z dnia 9 sierpnia 2005 r. 2005 r.,

5

nr IV CK 82/05, nie publ.) oraz, że przepis ten, w zakresie objętym jego hipotezą,

wyłącza stosowanie art. 5 k.c. (wyrok z dnia 22 listopada 1994 r., II CRN 127/94,

LEX nr 82293).

Z podanych przyczyn skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu (art. 39815

w zw. z art. 108 § 2 k.p.c.)

db