IV CSK 8/05

Sygn. akt IV CSK 8/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 maja 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Marian Kocon (sprawozdawca)

SSN Kazimierz Zawada

Protokolant Izabela Czapowska

w sprawie z powództwa Samodzielnego Publicznego Szpitala Wojewódzkiego

[…]

przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia oraz Skarbowi Państwa - Radzie

Ministrów i Ministrowi Skarbu Państwa

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 18 maja 2006 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 3 marca 2005 r.,

oddala skargę kasacyjną, odstępuje od obciążenia powoda

kosztami postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny oddalił apelację powodowego Samodzielnego Publicznego

Szpitala Wojewódzkiego w S. od wyroku Sądu Okręgowego w B., którym oddalono

żądanie powoda zasądzenia od pozwanych Narodowego Funduszu Zdrowia i

Skarbu Państwa – Rady Ministrów kwoty 2035355,14 zł z tym, że spełnienie

świadczenia przez jednego z nich zwalnia drugiego; ponadto od pierwszego z

pozwanych kwoty 1428856,22 zł, a od drugiego kwoty 11948086,26 zł. Sąd

Apelacyjny stwierdził, że powodowy Szpital nie udowodnił wyższej ilości usług

zdrowotnych wykonanych na rzecz osób ubezpieczonych w warunkach określonych

w art.7 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (DZ. U. Nr

91, poz. 408, ze zm. - dalej: o z.o.z.) od ilości określonych w umowach zawartych

z pozwanym Funduszem, a także usług zdrowotnych na rzecz osób

nieubezpieczonych w Narodowym Funduszu Zdrowia. Sąd Apelacyjny ponadto

uznał, że żadna norma prawna nie nałożyła na pozwany Fundusz obowiązku

zwrotu kosztów poniesionych przez powodowy Szpital w związku z wejściem w

życie art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie

kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o

zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1995 r. Nr 1, poz. 2 ze zm. – dalej: „ustawa z

dnia 16 grudnia 1994 r.”), wprowadzonego ustawą z dnia 22 grudnia 2000 r. o

zmianie ustawy o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych

wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw i ustawy o

zakładach opieki zdrowotnej (Dz. U. z 2001 r. Nr 5, poz. 45 – dalej: „ustawa 203”).

Jednocześnie wykluczył możliwość posłużenia się art. 3571

k.c. dla skonstruowania

roszczenia powoda wobec pozwanego Narodowego Funduszu Zdrowia. Ponadto

Sąd Apelacyjny uznał, że brak podstaw do przypisania Skarbowi Państwa

odpowiedzialności na podstawie art. 417 k.c. z tytułu tzw. „zaniechania

legislacyjnego”.

Skarga kasacyjna powoda - oparta na obu podstawach z art. 3983

k.p.c. -

zawiera zarzut naruszenia art. 3, 228, 230, 232 i art. 382 k.p.c., oraz art. 3571

,

361§2, 388§1 w zw. z art. 487§2, art. 417§1, 752 i art. 753§2 k.c., ponadto art. 2,

3

7, 68, 77 ust. 1, art. 146 ust.2 i ust. 4 pkt. 1 Konstytucji RP, a także art. 1 ust. 1 art.

7, 20 ust. 1 i art. 35b ust.1,2 o z.o.z. i zmierza do uchylenia zaskarżonego wyroku

oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Należy podkreślić, że wskutek nowelizacji k.p.c. dokonanej ustawą z dnia

22 grudnia 2004 r. (Dz. U. z 2005r., Nr 13, poz. 98) wyłączono możliwość oparcia

kasacji na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów (art. 3983

§ 3 k.p.c.). W ten sposób doszło do ścisłego zharmonizowania podstaw

kasacyjnych z charakterem postępowania kasacyjnego i zakresem rozpoznania

skargi, oznaczonym w art. 39813

§ 2 k.p.c., a także do jednoznacznego określenia

funkcji Sądu Najwyższego jako sądu prawa, sprawującego nadzór nad

działalnością sądów powszechnych w zakresie orzekania (art. 183 ust. 1

Konstytucji).

Z treści i kompozycji art. 3983

k.p.c. wynika, że jakkolwiek generalnie

dopuszczalne jest - jak dotychczas - oparcie skargi kasacyjnej na podstawie

naruszenia przepisów postępowania, to jednak z wyłączeniem zarzutów

dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów, choćby naruszenie odnośnych

przepisów mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Inaczej mówiąc,

niedopuszczalne jest oparcie kasacji na podstawie, którą wypełniają takie właśnie

zarzuty (verba legis: "podstawą skargi nie mogą być..."). W tej sytuacji zarzuty

skargi kasacyjnej dotyczące ustalenia faktów bądź oceny dowodów, niewskazujące

na inne naruszenia prawa, podlegały pominięciu jako nieoparte na ustawowej

podstawie.

Z punktu widzenia drugiej podstawy kasacyjnej podniesiony zarzut

zaniechania przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego nie ma cech pogwałcenia

istotnych przepisów postępowania już tylko z tej przyczyny, że skarżący nie

wykazał, dlaczego pominięcie tego dowodu wpłynęło stanowczo na wynik sprawy.

Na marginesie, zaniechanie przeprowadzenia przez sąd pierwszej instancji dowodu

z opinii biegłego nie prowadzi do naruszenia przez sąd drugiej instancji

wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów procedury.

4

Bezzasadny okazał się zarzut naruszenia art. 3571

§ 1 k.c. w odniesieniu do

umów o udzielanie ubezpieczonym świadczeń zdrowotnych obejmujących rok

2001. Klauzula rebus sic stantibus jest instytucją o charakterze wyjątkowym. Obok

wystąpienia nadzwyczajnych zmian, które muszą powodować określone skutki,

wymaga ona, aby strony przy zawarciu umowy nie przewidywały tych skutków, tj.

nadmiernych trudności w spełnieniu świadczenia lub rażącej straty w wyniku

spełnienia świadczenia. Wymaganie to jest zrozumiałe, gdyby bowiem strony

przewidywały wspomniane skutki, zmianę okoliczności trudno byłoby uznać za

nadzwyczajną. Stwierdzenie nadzwyczajnej zmiany okoliczności wymaga

porównania warunków, w jakich zawierano umowę z warunkami, w jakich przyszło

ją wykonywać. Jeżeli strony zawierały umowę w anormalnych warunkach, licząc na

ustabilizowanie stosunków w czasie wykonywania umowy, a do oczekiwanego

ustabilizowania stosunków nie doszło, nie można się powołać na art. 3571

§ 1 k.c.

Bezzasadny jest również zarzut naruszenia art. 417 k.c. Zagadnienie

dotyczące podstawy prawnej do przypisania Narodowemu Funduszowi Zdrowia

(poprzednio kasom chorych) obowiązku uczestniczenia w poniesieniu kosztów

związanych z finansowymi konsekwencjami tzw. „ustawy 203” było przedmiotem

rozstrzygnięcia składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia

30 marca 2006 r., IIICZP 130/05 (dotychczas niepublikowana) stwierdził: „artykuł 4a

ustawy z dnia 19 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym kształtowaniu przyrostu

przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.

U. z 1995 r. Nr 1, poz. 2 ze zm.) stanowi – w związku z art. 56 k.c. – podstawę

roszczenia samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej w stosunku do

kasy chorych (Narodowego Funduszu Zdrowia) o zwrot zwiększonego

wynagrodzenia pracowników, jeżeli zakład ten, mimo prawidłowego

gospodarowania środkami uzyskanymi na podstawie umowy o udzielenie

świadczeń zdrowotnych, nie mógł tych kosztów pokryć w całości lub w części”.

Z obszernej argumentacji wynika, że włączenie obciążenia powstałego na

podstawie art. 4a w treść stosunku zobowiązaniowego o udzielenie świadczeń

zdrowotnych prowadziło do istotnej modyfikacji, a w istocie do rozszerzenia

zobowiązania do finansowania tych świadczeń. Oznacza to, że zakład opieki

zdrowotnej mógł domagać się renegocjacji umowy, tak by w uzasadnionym

5

rozmiarze uwzględniała ona koszt zwiększonych wypłat z tytułu wynagrodzeń,

a w wypadku odmowy renegocjacji mógł domagać się zwrotu – w analogicznym

zakresie – spełnionych z tego tytułu świadczeń. Zobowiązanie powinno być bowiem

wykonane zgodnie z jego treścią oraz w sposób odpowiadający kryteriom

wynikającym z zasad współżycia społecznego i celu społeczno-gospodarczego

(art. 354 § 1 k.c.).

Stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uchwale, i aprobowane przez

Sąd Najwyższy rozpoznający skargę kasacyjną, co do znaczenia art. 4a ustawy

z dnia 16 grudnia 1994 r. i jego skutków w odniesieniu do stosunku

zobowiązaniowego łączącego strony, prowadzi do wniosku, że nie można przypisać

pozwanemu Skarbowi Państwa – Radzie Ministrów deliktu konstytucyjnego

w postaci tzw. „zaniechania legislacyjnego”.

Wskazać na koniec trzeba, że wobec braku zarzutu naruszenia art. 4a

ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. usuwa się spod oceny Sądu Najwyższego

prawidłowość oddalenia roszczenia powoda w stosunku do Narodowego Funduszu

Zdrowia o zwrot zwiększonego wynagrodzenia pracowników.

Z tych przyczyn orzeczono, jak w wyroku.

db