IV CSK 161/05

Sygn. akt IV CSK 161/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 czerwca 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)

SSN Maria Grzelka

SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Klubu Sportowego "Ł." w O.

przeciwko Gminie O.

o ustalenie i nakazanie złożenia oświadczenia woli,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 9 czerwca 2006 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 27 lipca 2005 r.,

1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala apelację;

2. pozostawia Sądowi Okręgowemu w O. rozstrzygnięcie o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Klub Sportowy "Ł." wnosił o ustalenie, że przysługuje mu roszczenie o

zawarcie umowy o użytkowanie wieczyste położonych w Ol. działek gruntu

oznaczonych numerami 3/3 i 3/4 oraz części działki nr 1/2 i o zobowiązanie

pozwanej Gminy O. do zawarcia z powodem umowy o oddanie w użytkowanie

wieczyste tych działek oraz do nieodpłatnego przeniesienia na jego rzecz

budynków znajdujących się na wymienionych działkach. Pozwana Gmina O.

wnosiła o oddalenie powództwa.

Sąd Okręgowy w O. wyrokiem wstępnym z dnia 6 kwietnia 2005 r., uznał

roszczenie powoda co do nakazania pozwanej Gminie O. zawarcia z nim umowy w

trybie art. 207 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

za usprawiedliwione co do zasady, pozostawiając do rozstrzygnięcia końcowego

szczegółowe zasady zawarcia umowy wraz z rozstrzygnięciem o ewentualnym

zakresie odpłatności.

Podstawą rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego były następujące ustalenia

faktyczne. Klub Sportowy "Ł." w dniu 30 sierpnia 1995 r. wystąpił do Wydziału

Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miasta O. o przekazanie mu w

użytkowanie wieczyste działek o numerach 3/3 i 3/4 oraz części działki numer 1/2,

wraz z prawem własności znajdujących się na tych działkach obiektów.

Jednocześnie złożył oświadczenie, że wskazane we wniosku budynki i inne

urządzenia, pomosty i przystań wodna zostały wybudowane ze środków własnych

bez dotacji państwowych, w tym z wpłat innych osób prawnych, środków

obrotowych, ze środków byłych zjednoczeń i organizacji równorzędnych, a

większość obiektów została wybudowana przez powoda w latach 1953 -1958.

Zarząd Miasta w dniu 24 marca 1998 r. postanowił o przekazaniu w użytkowanie

wieczyste rzeczonej nieruchomości gruntowej wraz ze sprzedażą znajdujących się

na niej obiektów. Decyzję tę przekazano do wykonania Wydziałowi Geodezji i

Gospodarki Gruntami. W dniu złożenia wniosku oraz w dniu 5 grudnia 1990 r.

pozwany Klub był w posiadaniu terenu objętego pozwem i nie legitymował się

dokumentami prawem przewidzianymi o przekazaniu terenu.

3

Sąd Okręgowy przyjął, że art. 207 u.g.n. stanowi podstawę roszczenia

o zawarcie z posiadaczem nieruchomości umowy o ustanowienie użytkowania

wieczystego. Zdaniem tego Sądu, w ustalonych bezspornie okolicznościach sprawy

powód może skutecznie realizować roszczenie na podstawie art. 207 u.g.n.

w brzmieniu sprzed nowelizacji tego przepisu przez ustawę z dnia 7 stycznia

2000 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz zmianie innych

ustaw (Dz. U. Nr 6, poz. 70). Artykuł 9 ostatnio wymienionej ustawy, wobec braku

w niej przepisów przejściowych, wyraża zasadę bezpośredniego działania nowej

regulacji, z tym wszakże zastrzeżeniem, że owo bezpośrednie działanie musi

uwzględniać ochronę prawa nabytego na podstawie regulacji obowiązujących do

nowelizacji. Wynika to, zdaniem Sądu Okręgowego, z uzasadnienia wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2000 r., SK 7/00 (OTK 2000, nr

7, poz. 256), według którego zasada ochrony praw nabytych odnosi się także do

ochrony ekspektatyw maksymalnie ukształtowanych, czyli takich, które spełniają,

jak w niniejszej sprawie, zasadnicze przesłanki ustawowe nabycia praw.

Pozwana w apelacji wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie

powództwa oraz zasądzenie od powoda kosztów procesu.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 27 lipca 2005 r., zmienił zaskarżony wyrok i

powództwo oddalił, zasądził od powoda na rzecz pozwanej kwotę 6.300 zł tytułem

zwrotu kosztów procesu za obie instancje oraz nakazał ściągnąć od powoda na

rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego kwotę 6.600 zł tytułem nieuiszczonego

wpisu od apelacji.

Według Sądu Apelacyjnego, w okolicznościach sprawy nie może budzić

wątpliwości, że art. 207 u.g.n. (w brzmieniu obecnie obowiązującym) nie mógł mieć

zastosowania. Sąd ten nie podzielił natomiast stanowiska Sądu I instancji, iż do

roszczenia powoda miał zastosowanie art. 207 u.g.n. w brzmieniu sprzed jej

nowelizacji dokonanej przez ustawę z dnia 7 stycznia 2000 r. Nie podzielił też

wniosków Sądu I instancji co do przysługiwania powodowi podlegającej ochronie

ekspektatywy maksymalnie ukształtowanej. Podkreślił ponadto, że wniosek powoda

z 1995 r. dotyczył działek nr 3/3 i 3/4, zaś decyzja Zarządu Miasta odnosiła się do

działek nr 3/3, 3/8 i części działki 1/2.

4

Powód w skardze kasacyjnej zarzucił wyrokowi Sądu Apelacyjnego

naruszenie art. 207 u.g.n., art. 64 ust. 2 w zw. z art. 2 i art. 21 Konstytucji RP oraz

art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 238 § 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Jest okolicznością niesporną i niekwestionowaną w skardze kasacyjnej, że

powód nie spełnił wymagań przewidzianych w art. 207 u.g.n. w obecnym brzmieniu.

Jedyną kwestią sporną było to, czy w czasie obowiązywania art. 207 u.g.n.

w pierwotnym brzmieniu (przed zmianą, która weszła w życie w 2000 r., Dz. U. Nr

6, poz. 70) po stronie powoda powstała tzw. ekspektatywa maksymalnie

ukształtowana. W razie jej powstania należy bowiem przyjąć, że wprawdzie powód

nie spełnia przesłanek obecnie wymaganych do zawarcia z nim umowy

o ustanowienie użytkowania wieczystego, ale powołując się na wcześniej istniejącą

ekspektatywę może żądać zawarcia takiej umowy, zwłaszcza że wspomniana

ekspektatywa występuje pod postacią roszczenia, które podlega ochronie jako już

powstałe prawo podmiotowe.

Powód złożył wniosek o oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste

w 1995 r., czyli przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Od 1997 r. (po wejściu w życie tej ustawy) wniosek był oceniany z uwzględnieniem

nowego, cywilnoprawnego sposobu powstawania użytkowania wieczystego.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego (wyrok z dnia 20 czerwca 2002 r., I CKN

341/00, niepubl.) przyjęto na tle pierwotnego brzmienia art. 207 u.g.n., że po

spełnieniu przesłanek określonych w tym artykule powstaje roszczenie o zawarcie

umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste, którego można dochodzić na

drodze postępowania sądowego. W okolicznościach sprawy należy uznać, że po

stronie powoda takie roszczenie powstało, powództwo powinno zatem być

uwzględnione. Jak już bowiem wspomniano, powód wystąpił z wnioskiem przed

zmianą treści art. 207 u.g.n. (a nawet przed wejściem w życie u.g.n., jednak

pozwana traktowała ten wniosek jako nadal aktualny po wejściu w życie u.g.n.)

i wtedy spełniał kryteria zawarcia z nim umowy o oddanie gruntu w użytkowanie

wieczyste.

W okolicznościach niniejszej sprawy podniesiony w skardze kasacyjnej

zarzut naruszenia prawa materialnego okazał się zatem oczywiście uzasadniony.

5

Skoro bowiem powód nabył na podstawie art. 207 u.g.n. roszczenie o oddanie

nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste, późniejsza zmiana tego

przepisu nie pozbawiła powoda roszczenia ze względu na konstytucyjną zasadę

ochrony praw słusznie nabytych (art. 2 Konstytucji RP).

W okolicznościach niniejszej sprawy może powstać wątpliwość, czy żądanie

nie jest dostatecznie sprecyzowane jako dotyczące „części działki nr 1/2”.

Owa „część” nie została geodezyjnie wyodrębniona, toteż w razie uwzględnienia

żądania nie byłoby możliwe przeniesienie własności nieruchomości, ponieważ

(nawet w razie dysponowania informacją o całkowitej powierzchni działek) nie

byłoby wiadomo, jaki jest konkretnie kształt „części działki nr 1/2”. Opisana tu

nieścisłość żądania nie ma jednak decydującego wpływu na ocenę żądania pozwu,

gdyż skarga kasacyjna wniesiona została od wyroku wstępnego, rozstrzygającego

żądanie pozwu co do zasady, zatem w dalszym toku postępowania część działki

zostanie zapewne geodezyjnie wyodrębniona w nową działkę.

Drugi zarzut podniesiony w skardze kasacyjnej dotyczy naruszenia art. 233

§ 1 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c. (błędnie podano art. 238 § 2 k.p.c., jednak

w uzasadnieniu skargi numer artykułu wskazany jest poprawnie) dotyczy

podniesionej przez Sąd Apelacyjny rozbieżności w oznaczeniu geodezyjnym

działek wskazanych we wniosku powoda z 1995 r. i w decyzji Zarządu Miasta

z 1998 r. oraz stwierdzenia, że działka nr 3/4 obecnie nie istnieje. Taki zarzut nie

może być skutecznie podniesiony w skardze kasacyjnej ze względu na wyraźne

brzmienie art. 3983

§ 3 k.p.c. Z materiału sprawy pośrednio zresztą wynika, że

miały miejsce przekształcenia geodezyjne działki nr 3/4, która uległa podziałowi.

Twierdzenie Sądu Apelacyjnego o braku tożsamości działek jest zatem nietrafne.

Jeśli Sąd miał w tym zakresie wątpliwości, jeszcze na rozprawie apelacyjnej mógł

dokonać stosownych ustaleń, przyjęcie zaś za podstawę rozstrzygnięcia

twierdzenia o niewyjaśnieniu kwestii, która przez strony nie była uznawana za

sporną, było bezzasadne. Wspomniana nieścisłość nie ma jednak decydującego

wpływu na ocenę zaskarżonego wyroku, nie tylko zresztą ze wskazanego wyżej

powodu, ale również dlatego, że skarga kasacyjna została wniesiona od wyroku

wstępnego, zatem w dalszym toku postępowania kwestia tożsamości działek

zostanie oczywiście wyjaśniona.

6

Nie jest trafny trzeci zarzut podniesiony w skardze kasacyjnej, dotyczący

„niekonstytucyjności sposobu wprowadzenia zmian w art. 207 ustawy”. Skarżący

nie powołuje zresztą przepisów, które miałyby być „niekonstytucyjne”, ale

kwestionuje sam sposób wprowadzenia zmian, mianowicie bez przepisów

przejściowych. Kwestia ta została rozważona przez Trybunał Konstytucyjny

w wyroku z dnia 18 kwietnia 2006 r., SK 30/04 (Dz. U. Nr 64, poz. 456), w którym

uznano, że art. 207 u.g.n. w nowym brzmieniu nie jest niezgodny z art. 64 ust. 2

w zw. z art. 2 i art. 21 Konstytucji RP. Niezależnie od tego warto zauważyć, że

rozważany zarzut jest wewnętrznie sprzeczny, a także bezprzedmiotowy.

Skoro bowiem, zdaniem skarżącego, przysługująca mu ekspektatywa podlega

ochronie jako prawo nabyte, wejście w życie zmian ustawy bez przepisów

przejściowych nie powodowało utraty uzyskanego uprzednio prawa, zatem nie

pogarszało sytuacji prawnej powoda.

Z przedstawionych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39816

oraz

art. 318 § 2 w zw. z art. 391 w zw. z art. 39821

k.p.c. orzekł jak w sentencji.

db