II CSK 32/06

Sygn. akt II CSK 32/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 czerwca 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

SSN Grzegorz Misiurek

Protokolant Maryla Czajkowska

w sprawie z powództwa "P." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K.

przeciwko M. G. i B.G.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 8 czerwca 2006 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 10 sierpnia 2005 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w części oddalającej apelację (punkt 1)

oraz w części orzekającej o kosztach postępowania

apelacyjnego (punkt 3) i w tym zakresie przekazuje sprawę

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy oddalił powództwo powoda-„P.” Spółki z o.o. wniesione

przeciwko pozwanym M i B. G., prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą”

M. s.c. M.B.G.”, uznając za nieuzasadnione roszczenie strony powodowej,

obejmujące odszkodowania za szkodę poniesioną w wyniku zniszczenia przesyłki,

oddanej pozwanym do przewozu. Rozstrzygnięcie to nastąpiło na podstawie

następujących ustaleń faktycznych.

Strony łączyła, zawarta w dniu 27 marca 2003 r., umowa przewozu trzech

fortepianów, materiałów służących do ich produkcji i renowacji. Przewóz miał się

odbyć na trasie Kalisz – Branschweig (Niemcy) i z powrotem. W dniu 3 kwietnia

2003 r. w miejscowości Eiserhutteustadt (Niemcy) w trakcie przewozu fortepianów

doszło do pożaru samochodu, którym wykonywano przewóz i ładunek uległ

spaleniu. Łączna wartość przewożonych przedmiotów wynosiła 224.289,98 zł.

Towarzystwo Ubezpieczeniowe „C.” wypłaciło powodowi odszkodowanie

w wysokości 80.350,59 zł w ramach odpowiedzialności odszkodowawczej

przewoźnika drogowego w ruchu międzynarodowym. Powód dochodził początkowo

od pozwanych odszkodowania w wysokości 329.272,62 zł, obejmującego wartość

zniszczonej przesyłki(przy uwzględnieniu wypłaconego mu już odszkodowania od

ubezpieczyciela i utraconych przez powoda korzyści w wyniku takiego zniszczenia).

Roszczenie to Sąd Okręgowy oceniał z punktu widzenia postanowień Konwencji

o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów, sporządzonej

w Genewie w dniu 19 maja 1956 r., (Dz.U z 1962 r., nr 49, poz. 238; cyt. dalej jako

„Konwencja CRM z 1956 r.”). Analizując możliwość określenia zakresu należnego

powodowi odszkodowania, Sąd Okręgowy przyjął, że w rozpatrywanej sprawie nie

może być brany pod uwagę miernik maksymalnej granicy odszkodowania

przewidziany w art. 23 ust. 3 Konwencji CRM. Odwoływania się w postanowieniach

konwencji do takiego miernika wynikało z tego, że w 1956 r. międzynarodowy

system walutowy opierał się na wartości rynkowej złota. W Protokole nr 19 z 1978 r.

do Konwencji CRM zmodyfikowano art. 23 ust. 3 w wyniku zastąpienia

poprzedniego miernika miernikiem nowym, nawiązującym do tzw. specjalnego

3

prawa ciągnienia (SDR), którego wartość podawana jest przez krajowe banki

narodowe, w tym – też przez NBP. Wprawdzie Polska do chwili obecnej nie

ratyfikowała Protokołu z 1978 r., jednakże zastępczy miernik wartości (w postaci

SDR) może być stosowany pomocniczo i to ze względów praktycznych, ponieważ

brak oficjalnych informacji o aktualnej wartości rynkowej złota. W Protokole nr 19

jedynie zmodyfikowano sposób ustalania kwotowego limitu odszkodowania w celu

dostosowania tej modyfikacji do międzynarodowego systemu walutowego.

Przy pomocy właśnie wspomnianego miernika ubezpieczyciel obliczył wysokość

przysługującego powodowi odszkodowania, biorąc pod uwagę wagę utraconej

przesyłki i aktualny kurs SDR w stosunku do złotego.

W apelacji strona powodowa domagała się zmiany zaskarżonego wyroku

i zasądzenia od pozwanego całej dochłodzonej kwoty. Następnie cofnęła apelację

w zakresie kwoty dotyczącej odszkodowania obejmującego utracone korzyści

i ostatecznie powód popierał apelację w odniesieniu do żądania naprawienia

szkody polegającej na całkowitym uszkodzeniu towaru (143.939,29 zł).

Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu Okręgowego w zakresie

zastosowania postanowień konwencji CMR do dochodzonego odszkodowania

i przyjął istnienie legitymacji czynnej powoda. Analizując zagadnienie, czy nadal

istnieją podstawy do zastosowania miernika limitującego wysokość odszkodowania,

przewidzianego w art. 23 ust. 3 CMR, Sąd Apelacyjny stwierdził, że aktualnie

zachodzą szczególne okoliczności nakazujące stosowanie innego niż wspomniany

miernik. Te szczególne okoliczności wiążą się z faktem przystąpienie Polski do Unii

Europejskiej. Dlatego brak racjonalnych podstaw różnicowania zasad ustalania

odszkodowania w zależności od tego, kto jest poszkodowanym i czy poszkodowany

domaga się odszkodowania od zobowiązanego, który nie ma siedziby na terytorium

Polski, przy ewentualnym uwzględnieniu wypłaconego pozwanemu odszkodowania

w walucie obcej. W tej sytuacji należało przy obliczaniu rozmiaru świadczenia

odszkodowawczego przyjąć miernik w postaci 8,33 SDR, powszechnie stosowany

przez państwa należące do Unii Europejskiej.

W skardze kasacyjnej strony powodowej zarzucono naruszenie art. 23 ust. 3

Konwencji CRM z 1956 r. w wyniku jego błędnej wykładni. Skarżący domagał się

uchylenia zaskarżonego wyroku w części oddalającej powództwo i wydania

4

merytorycznego rozstrzygnięcia w postaci uwzględnienia powództwa w całości,

ewentualnie - uchylenia tego wyroku w tej części (względnie – także wyroku Sądu

Okręgowego) i przekazanie sprawy Sądowi (odpowiednio: drugiej lub pierwszej

instancji) do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

W skardze kasacyjnej zarzucano niewłaściwą wykładnię przepisów art. 23

ust. 3 Konwencji CMR z 1956 r. w wyniku przyjęcia dopuszczalności stosowania

pomocniczo innych mierników wartości w zakresie określania rozmiaru

odpowiedzialności odszkodowawczej przewoźnika za zniszczony towar niż miernik

przewidziany w tym przepisie (w postaci tzw. klauzuli złota wartości 10/31 grama

o próbie 0.900). W ocenie skarżącego, przyjęcie innego miernika (w postaci 8,33

SDR, tzw. specjalnego prawa ciągnienia) ma zasadniczy wpływ na określenie

zakresu odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego przewoźnika.

Postanowienia konwencji CRM stanowią część porządku prawnego

Rzeczpospolitej Polskiej po jej ratyfikacji (Dz. U z 1062 r., nr 49, poz. 238, ze zm.).

Do chwili obecnej nie został przez Polskę ratyfikowany Protokół nr 19 z dnia 2 lipca

1978 r. do Konwencji CRM (por. informacja - Unitet Nations. Ekonomic Commission

for Europe. Transport Division - Protocol to CRM, 1978 - poz. 25 i 26, w aktach

sprawy; protokół ten ratyfikowały m.in. Niemcy). W Protokole nr 19 istotnie

zmodyfikowano postanowienia art. 23 ust. 3 Konwencji CRM, przyjęto bowiem inny

miernik obliczania wysokości odszkodowania należnego od przewoźnika (przez

odwołanie się do tzw. specjalnego prawa ciągnienia) oraz przewidziano sposób

ustalania tego prawa specjalnego (por. francuska wersja Protokołu nr 19 – w aktach

sprawy). Brak ratyfikacji Protokołu nr 19 (umowy międzynarodowej) spowodował

taki stan rzeczy, że zmodyfikowany nim przepis art. 23 ust. 3 Konwencji nie stał się

jednak elementem polskiego porządku prawnego. Obowiązuje zatem w pierwotnej

wersji przyjętej w Konwencji. Przewidziany w art. 23 ust. 3 Konwencji CRM miernik

nie może być modyfikowany lub zastępowany innym miernikiem z woli stron umowy

przewozu (art. 41 Konwencji). Przyjęty w konwencji miernik w postaci tzw. klauzuli

złota stanowi integralną część postanowień konwencyjnych. W związku z tym

w rozpatrywanej sprawie nie ma znaczenia fakt wypłacenia powodowi

5

odszkodowania ubezpieczeniowego przy uwzględnieniu przez tego ubezpieczyciela

miernika w postaci tzw. szczególnego prawa ciągnienia.

Powstaje zagadnienie, czy istniały uzasadnione podstawy do odstąpienia od

miernika przewidzianego pierwotnie (w postaci tzw. klauzuli złota) w rozpatrywanej

sprawie przy założeniu ograniczonego zakresu odpowiedzialności

odszkodowawczej przewoźnika drogowego.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że aktualnie pojawiły się szczególne okoliczności,

nakazujące stosować inne zasady od tych, które wynikają z treści art. 23 ust. 3

Konwencji CRM. Tych szczególnych okoliczności Sąd drugiej instancji dopatruje

się w przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej oraz w braku racjonalnych podstaw

do różnicowania obecnie reguł ustalania odszkodowania należnego od przewoźnika

w zależności od tego, kto jest podmiotem poszkodowanym, czy przewoźnik ma

siedzibę w Polsce i czy wypłacono już poszkodowanemu wcześniej odszkodowanie

w walucie obcej.

Trafnie w skardze kasacyjnej stwierdzono to, że dla oceny zgłoszonego

przez powoda roszczenia odszkodowawczego podstawowe znaczenie mają

postanowienia Konwencji CRM, w tym – art. 23 ust. 3 w wersji pierwotnie

obowiązującej w chwili powstania szkody transportowej (3 kwietnia 2003 r.).

Taki stan rzecz eliminuje w ogóle potrzebę rozważania tego, czy i w jaki sposób po

wejściu Polski do Unii Europejskiej (w maju 2004 r.) postanowienia Protokołu nr 19

z 1978 r., modyfikujące treść art. 23 ust. 3 Konwencji CRM, stały się również

elementem porządku prawnego obowiązującego w Polsce. Wystarczającym

argumentem na rzecz stosowania miernika odwołującego się do tzw. szczególnego

prawa ciągnienia (SDR) w zakresie delimitacji rozmiaru odpowiedzialności

odszkodowawczej przewoźnika nie może być sam fakt stosowania takiego miernika

w innych państwach unijnych (w tym też – w Niemczech) i to niezależnie od

prawnych podstaw takiego stosowania. W omawianym zakresie podstawowe

znaczenie mogą odgrywać jedynie względy natury jurydycznej, a nie –

pragmatycznej (np. potrzeba ujednolicenia reguł określania wysokości

odszkodowania w Polsce i sąsiednich krajach unijnych, będących sygnatariuszami

Konwencji CRM). Dzieje się tak nawet przy stwierdzeniu, że Polska jest (od 1986 r.)

członkiem Międzynarodowego Funduszu Walutowego i uczestniczy od tego czasu

6

w obrocie prawnym z zastosowaniem szczególnej jednostki walutowej (SDR; zob.

art. XV i nast. Statutu MFW dotyczących przyznawania i określania wartości SDR).

Należy także zwrócić uwagę na to, że ustawodawca polski jednak w niektórych

przypadkach obrotu prawnego wyraźnie odsyła do tego uniwersalnego miernika

wartości (np. w zakresie przewozu morskiego na podstawie konosamentu, art. 167

kodeksu morskiego i odesłanie w tym przepisie do Konwencji międzynarodowej

o ujednostajnianiu niektórych zasad dotyczących konosamentu, podpisanej

w Brukseli w dniu 25 sierpnia 1934 r., zmienionej m.in. Protokołem z dnia

21 grudnia 1979 r.).

Z przedstawionych względów należało podzielić zarzut niewłaściwej wykładni

art. 23 ust. 3 Konwencji CRM z 1956 r. Dlatego Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony

wyrok w zakresie oddalający apelację strony powodowej i przekazał sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania (art. 39815

§ 1 k.p.c.).

db