III CSK 66/05

Sygn. akt III CSK 66/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 lipca 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

SSN Dariusz Zawistowski

w sprawie z powództwa Szpitala Dziecięcego […]

przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 6 lipca 2006 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 8 lutego 2005 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia

o kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Powód – Szpital Dziecięcy domagał się od NFZ kwoty 4.512.290,38 zł z

tytułu zwrotu wydatków poniesionych przez powoda w 2001 r. na wypłatę na rzecz

jego pracowników podwyżek wynagrodzeń wynikających z art. 4a z dnia 16 grudnia

1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych

wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1995 r.,

z. 1, poz. 2 ze zm.). Powód powoływał się na obowiązek pozwanego polegający na

renegocjacji zawartych umów o świadczenie usług medycznych oraz na to, że po

zawarciu tych umów uchwalony został przepis z art. 4a ustawy z 16 grudnia 1994 r.

Wejście w życie tego przepisu stanowiło nadzwyczajną zmianę stosunków

w rozumieniu art. 3571

k.c. Strona pozwana negowała istnienie ustawowego

obowiązku finansowania podwyżek pracowników samodzielnych publicznych

zakładów opieki zdrowotnej.

Sąd Okręgowy oddalił powództwo, ustalając następujący stan faktyczny.

Strony łączyło pięć umów o udzielenie świadczeń zdrowotnych,

obejmujących różne postacie świadczeń medycznych. Przewidywano w nich

możliwość renegocjacji umów w razie systematycznego przekraczania liczby

świadczeń. W aneksach do umów uregulowano sposób finansowania świadczeń

medycznych. Powodowy Szpital dokonał podwyżek własnym pracownikom na

podstawie art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. Sąd Okręgowy uznał, że skoro

umowy łączące strony w sposób szczegółowy określały rozliczenia stron,

a postanowienia tych umów nie przewidywały obowiązku finansowania przez

pozwanego podwyżek dla pracowników Szpitala, to takie finansowanie nie było

przedmiotem umowy. W ocenie Sądu, nie było też podstaw do zastosowania art.

3571

k.c.

Apelacja strony pozwanej została oddalona jako nieuzasadniona. Sąd ten

stwierdził, że powód wywodził swoje roszczenie ze stosunku umownego łączącego

strony, a także wskazywał okoliczności mające uzasadniać zastosowanie art. 3571

3

k.c. Sąd Okręgowy rozpoznał istotę sprawy ponieważ wypowiedział się co do

zasadności żądania. Treść znajdujących się w aktach dokumentów

(umów i aneksów do tych umów) jest wystarczająca dla rozpoznania sprawy.

W stawce wynagrodzenia za wykonywanie świadczeń zdrowotnych mieszczą się

także koszty działalności zakładu opieki zdrowotnej; a na koszty te składają się

także wynagrodzenia wypłacane personelowi technicznemu i obsługi technicznej.

Negocjonowana zatem między stronami stawka wynagrodzenia za świadczenie

usług medycznych uwzględnia także koszty działalności kształtowanie m.in. przez

wypłatę wynagrodzeń dla osób wykonujących umowę. Przewidziany w art. 4a

ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. obowiązek wypłaty podwyższonego

wynagrodzenia pozostawał w związku z kosztami działalności strony powodowej.

Umowa stron nie uwzględniała kosztów działalności strony powodowej z tytułu

wykonywanych świadczeń zdrowotnych za 2001 r. spowodowanych zmianą ustawy

z dnia 16 grudnia 1994 r. Strona powodowa twierdziła, że wspomniana nowelizacja

miała charakter zdarzenia nadzwyczajnego w rozumieniu art. 3571

k.c. i nie można

było przewidywać tego zdarzenia w chwili zawierania umowy o świadczenie usług

medycznych. W ocenie Sądu Apelacyjnego, możliwość zastosowania art. 3571

k.c.

pojawia się tylko wówczas, gdy istnieje jeszcze stosunek obligacyjny, który miałby

być zmodyfikowany przez Sąd. Tymczasem we wspomnianych aneksach do umów

strona powodowa złożyła oświadczenie woli powodujące wygaśnięcie wszelkich

roszczeń majątkowych z tytułu umów o wykonywanie świadczeń zdrowotnych za

2001 r. Umowy obejmujące okres od dnia 1 stycznia 2001 – do dnia 31 grudnia

2001 r. zostały już wykonane. W rozpatrywanej sprawie, w ocenie Sądu

Apelacyjnego, przepis art. 3571 k.c. nie miał zastosowania, aczkolwiek Sąd ten nie

podzielił stanowiska Sądu pierwszej instancji, że wprowadzenie art. 4a do ustawy

z dnia 16 grudnia 1994 r. nie miało cech nadzwyczajnej zmiany stosunków, której,

strony nie mogły przewidzieć w chwili zawarcia umowy. Nie było jednak podstaw do

przyjmowania elementu przewidywania zmiany stosunków w chwili zawierania

umowy między stronami.

W kasacji powoda podnoszono zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. w zw.

z art. 368 § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. i art. 45 Konstytucji, art. 328 § 2 w zw. z art. 391

4

k.p.c., art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r., art. 190 ust. 1 Konstytucji, art. 405

k.c., art. 471 k.c. w zw. z art. 56 k.c. i art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. i art.

445 k.c. Skarżący domagał się uchylenia i zmiany wyroku w całości poprzez

uwzględnienie powództwa w całości, ewentualnie – uchylenia wyroku w całości

i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie można podzielić zapatrywania powoda, że „zaniechanie przez kasę

chorych renegocjacji cen jednostkowych świadczeń zdrowotnych z uwagi na

ustawowy obowiązek dokonania przyrostu wynagrodzeń jest bezprawne”

w rozumieniu przepisów o odpowiedzialności deliktowej (art. 415 k.c.). Ewentualny

obowiązek renegocjacji postanowień umów łączących powodowy Szpital

z pozwanym mógł mieć swoje źródło jedynie w treści tych umów. Nie wynikał on

natomiast z jakiegoś ogólnego obowiązku, którego naruszenie mogłoby świadczyć

o istnieniu czynu niedozwolonego po stronie pozwanego.

Treść żądania strony powodowej wskazuje na to, że strona ta wywodzi to

żądanie z wiążących strony umów i nadaje mu postać roszczenia o wykonanie tych

umów (zob. także motywacja zarzutu kasacyjnego naruszenie art. 471 k.c.; s. 7-8

skargi kasacyjnej). W tej sytuacji nie może być brany pod uwagę zarzut naruszenia

art. 405 k.c. Niedopuszczalny jest bowiem zbieg roszczenia z tytułu

bezpodstawnego wzbogacenia z roszczeniem o wykonanie umowy w całości lub w

części (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 1998 r., I CKN 522/97, OSNC

1998, s. 11, poz. 176).

Podzielić natomiast należało zarzut naruszenia art. 4a ustawy z dnia

16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych

wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1995 r.,

Nr 1, poz. 2 ze zm.), ale przy przyjęciu innej argumentacji prawnej tego zarzutu, niż

zastosowana w skardze kasacyjnej. Interpretacja art. 4a była w dotychczasowym

orzecznictwie Sądu Najwyższego rozbieżna (por. np. wyroki Sądu Najwyższego

z dnia 17 marca 2005 r., III CK 405/04, z dnia 11 sierpnia 2005 r., II CK 79/05).

W uchwale siedmiu sędziów z dnia 30 marca 2006 r. ostatecznie stwierdzono, że

art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. stanowi – w związku z art. 56 k.c. –

podstawę roszczenia samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej

5

w stosunku do kasy chorych (NFZ) o zwrot kosztów zwiększonego wynagrodzenia

pracowników, jeżeli zakład ten, mimo prawidłowego gospodarowania środkami

uzyskanymi na podstawie umowy o udzielenie świadczeń zdrowotnych, nie mógł

tych kosztów pokryć w całości lub w części. Wprawdzie uchwała ta nie uzyskała

mocy zasady prawnej w rozumieniu art. 61 § 6 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r.

o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2002 r., Nr 240, poz. 2052 ze zm.), ale skład

orzekający w niniejszej sprawie podziela zasadnicze stanowisko przedstawione we

wskazanej uchwale. Stanowisko takie było akceptowane w orzeczeniach Sądu

Najwyższego wydanych po zapadnięciu wspomnianej uchwały (por. up. wyroku

z dnia 19 maja 2006 r., III CK 221/05; nieopublik.; wyrok z dnia 10 maja 2005 r.,

III CK 196/05).

Skoro przepis art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. mógłby stanowić

jednak podstawę roszczenia powodowego Szpitala wobec NFZ, należało

zaskarżony wyrok uchylić i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania

(art. 39815

§ 1 k.p.c.). W tej sytuacji dla rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego

bezprzedmiotowe pozostają pozostałe zarzuty zgłoszone w skardze kasacyjnej.