III CSK 81/05

Sygn. akt III CSK 81/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 lipca 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Zakładu Opieki Zdrowotnej Ministerstwa […]

przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 6 lipca 2006 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 4 marca 2005 r., sygn. akt [....],

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 27 września 2004 r. oddalił powództwo

o zapłatę 601 511,20 zł. wniesione przez Zakład Opieki Zdrowotnej Ministerstwa

przeciwko Narodowemu Funduszowi. Sąd ten ustalił, że stronę powodową z

branżową kasą chorych, której następcą prawnym jest pozwany Fundusz, łączyły

dwie umowy dotyczące udzielania świadczeń zdrowotnych zawarte na okres od 1

stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2003 r. Na 2001 r. kwotę należności dla powoda za

wykonywanie świadczeń zdrowotnych ustalono na 9 598 935, 80 zł., przy czym

kwota ta w wyniku trzech kolejnych aneksów została podwyższona. Było to

związane z zakontraktowaniem wyższej ilości refundowanych świadczeń

zdrowotnych. W dniu 26 lutego 2001 r. strona powodowa wystąpiła do branżowej

kasy chorych o renegocjację umowy o finansowanie świadczeń zdrowotnych z

uwagi na wzrost obciążeń finansowanych z tytułu podwyżki wynagrodzeń dla

pracowników wprowadzonej na podstawie znowelizowanej ustawy z dnia 16

grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przeciętnych wynagrodzeń

u przedsiębiorców (tzw. „ustawy 203”), ale spotkała się z odmową, motywowaną

brakiem środków finansowych umożliwiających zmianę zawartych kontraktów.

Strona powodowa w wyniku realizacji „ustawy 203” wypłaciła swoim pracownikom

podwyżki wynagrodzeń w wysokości kwoty dochodzonej pozwem. Jej wynik

finansowy na pierwszy kwartał 2004 r. wykazywał stratę ponad 10 000 000 zł. Sąd

Okręgowy oceniając roszczenie strony powodowej w aspekcie powołanych przez

nią jego podstaw prawnych, a to art. 357 1 k.c., art. 471 k.c. i art. 415 k.c., uznał,

że strona powodowa nie ponosi odpowiedzialności na podstawie tych przepisów.

Sąd Apelacyjny po rozpoznaniu apelacji strony powodowej oddalił ją

wyrokiem z dnia 4 marca 2005 r. Sąd drugiej instancji podzielił w całości ustalenia

faktyczne dokonane przez Sąd Okręgowy i przyjął je za własne. Podzielił także

ocenę prawną Sądu pierwszej instancji, co do braku podstaw prawnych dla

odpowiedzialności strony pozwanej za skutki realizacji „ustawy 203” i uznał za

bezzasadne zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego zawarte w apelacji.

Dodatkowo, nawiązując do treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia

18 grudnia 2002 r. (K 43/01), w którym wyrażono pogląd o współodpowiedzialności

3

systemu finansów publicznych za skutki realizacji art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia

1994 r., Sąd Apelacyjny stwierdził, że nie oznacza to ani wprost, ani wyłącznie

odpowiedzialności Narodowego Funduszu Zdrowia. W konsekwencji należało

przyjąć, że zaskarżony wyrok nie naruszał zatem również tego przepisu w związku

z art. 190 ust. 1 Konstytucji.

Skarga Kasacyjna strony powodowej została oparta o podstawę naruszenia

prawa materialnego (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.). W jej ramach zostały zawarte

zarzuty naruszenia art. 405 k.c., 415 k.c., 471 k.c., 56 k.c. oraz art. 4a ustawy

z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania wynagrodzeń

u przedsiębiorców i art. 190 ust. 1 Konstytucji. W oparciu o te zarzuty skarżący

wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku, bądź jego zmianę poprzez uwzględnienie

powództwa w całości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Większość zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej strony powodowej

była nieuzasadniona. Sąd Apelacyjny ocenił prawidłowo, że strona pozwana,

odmawiając przekazania dodatkowych środków finansowych przeznaczonych na

pokrycie wydatków związanych z podwyżkami wynagrodzeń wynikających

z realizacji obowiązków nałożonych na zakłady opieki zdrowotnej na mocy tzw.

„ustawy 203”, nie dopuściła się czynu niedozwolonego w rozumieniu art. 415 k.c.

Przepis ten nie został zatem naruszony w wyniku jego niezastosowania. Podobnie

nie można uznać również zasadności zarzutu naruszenia art. 471 k.c.

rozpatrywanego wyłącznie w płaszczyźnie nienależytego wykonania umowy,

poprzez odmowę renegocjacji cen świadczeń zdrowotnych przez stronę pozwaną,

jak podniesiono w skardze kasacyjnej. Z nie kwestionowanych w skardze

kasacyjnej ustaleń faktycznych wynika, że strony zawarły umowę dotyczącą

udzielania świadczeń zdrowotnych przez stronę powodową, w której określiły

między innymi rodzaj tych świadczeń oraz należność za ich wykonanie. Umowa ta

w tym zakresie była zmieniana na podstawie zawieranych do niej aneksów,

a uzgodnione w umowie kwoty strona powodowa otrzymała. Brak jest zatem

podstaw, by przyjąć, że strona pozwana ponosi odpowiedzialność za niewłaściwe

wykonanie umowy łączącej ją ze stroną powodową. Strona powodowa w skardze

4

kasacyjnej nie uzasadniła bliżej, w czym upatruje naruszenia art. 405 k.c. Przepis

ten został przytoczony w kontekście twierdzeń odnoszących się do uzyskania przez

system finansów publicznych w latach 2001 i 2002 dodatkowych środków

finansowych, rozdysponowanych następnie na rzecz podmiotów finansujących

zakłady opieki zdrowotnej w ramach systemu ubezpieczeń zdrowotnych. Tego

rodzaju fakt nie oznacza jednak, że strona pozwana, nie zwiększając limitu środków

na zakontraktowane usługi zdrowotne, mimo konieczności wzrostu wydatków na

fundusz płac, uzyskała bez podstawy prawnej korzyść majątkową kosztem

wydatków poniesionych przez stronę powodową na sfinansowanie podwyżek

wynagrodzeń jej pracowników. Dodatkowe środki finansowe, którymi dysponowała

branżowa kasa chorych zostały przeznaczone na pokrycie kosztów świadczeń

medycznych w szerszym niż początkowo uzgodniony zakresie i wszystkie te środki

zostały przekazane zakładom opieki zdrowotnej. Nie mogły zatem stanowić

przedmiotu wzbogacenia w rozumieniu art. 405 k.c. Toteż ten przepis nie został

naruszony w wyniku jego niezastosowania. Sąd drugiej instancji stwierdził

wyraźnie, że uwzględnił treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który uznał za

zgodny z Konstytucją art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym

systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców.

Nie mógł zostać zatem naruszony art. 190 ust. 1 Konstytucji w wyniku odmowy jego

zastosowania.

Skarżący zarzucił natomiast trafnie, że Sąd Apelacyjny bezzasadnie uznał, iż

powołany wyżej art. 4a ustawy z 16.12.1994 r. nie może stanowić podstawy

odpowiedzialności strony za skutki jego realizacji przez stronę powodową. Na taką

funkcję tego przepisu wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia

17 marca 2005 r. (III CK 405/04), podkreślając, że należy w nim upatrywać

podstawy prawnej dla roszczeń samodzielnych publicznych zakładów opieki

zdrowotnej wobec kas chorych, a później Narodowego Funduszu Ochrony Zdrowia

- jako właściwych podmiotów systemu finansów publicznych odpowiedzialnych za

pokrycie wydatków poniesionych na podwyżki wynagrodzeń pracowników

w zakresie, w jakim w danych okolicznościach nie można było wymagać ich

sfinansowania ze środków tych zakładów. Zasady finansowania świadczeń

zdrowotnych wynikały niewątpliwie z treści umów zawieranych przez zakłady opieki

5

zdrowotnej z kasami chorych. Obowiązkiem kas chorych było zatem co do zasady

przekazywanie takiej ilości środków finansowych, które wynikały z należytego

wykonywania tych umów. Należy jednak mieć na uwadze, że treść stosunku

umownego może zostać ukształtowana odpowiednio nie tylko w wyniku woli stron

umowy, ale również w wyniku obowiązywania określonych przepisów. Z treści art.

56 wynika, że czynność prawna wywołuje nie tylko skutki w niej wyrażone, lecz

również te, które wynikają z zasad współżycia społecznego i z ustalonych

zwyczajów. Wykonanie przez zakład opieki zdrowotnej obowiązków wynikających

z obowiązywania art. 4a ustawy z 16.12.1994 r. mogło modyfikować treść umowy

z kasą chorych w zakresie wysokości wynagrodzenia za świadczenie usług

zdrowotnych. Wymaga też podkreślenia, że za dopuszczalnością uznania

powołanego wyżej przepisu, jako podstawy powództwa opowiedział się Sąd

Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów z dnia 30 marca 2006 r. (III CZP 130/05).

Wobec zasadności zarzutu naruszenia przez Sąd drugiej instancji art. 4a

ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu

przeciętnych wynagrodzeń poprzez odmowę jego zastosowania skarga kasacyjna

podlegała uwzględnieniu i zaskarżony wyrok należało uchylić na podstawie art.

39815

§ 1 k.p.c.