II CSK 71/06

Sygn. akt II CSK 71/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 lipca 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Helena Ciepła (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

Protokolant Anna Banasiuk

w sprawie z powództwa M.O.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej "S."

o uchylenie uchwały,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 14 lipca 2006 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 13 września 2005 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Powód – M.O. wystąpił przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej „S." z

powództwem o ustalenie nieważności uchwały rady nadzorczej pozwanej z dnia 30

września 1996 r. Pozwana wniosła o oddalenie powództwa wskazując, że powód

nie wyczerpał przewidzianego w ustawie z dnia 16 września 1982 r. Prawo

spółdzielcze (jedn. tekst Dz.U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zm.) trybu odwołania

się od uchwały wykluczającej go ze spółdzielni. Wyrokiem z dnia 10 listopada 2004

r. Sąd Okręgowy w G. oddalił powództwo wskazując, że powód nie wykazał aby

miał obiektywny interes prawny w ustaleniu nieważności uchwały rady nadzorczej

pozwanej Spółdzielni.

Oddalając apelację wniesioną przez powoda Sąd Apelacyjny podkreślił, że

powód wytaczając powództwo oparte na art. 189 k.p.c. powinien wskazać istnienie

interesu prawnego. Na nim też ciąży obowiązek przytoczenia oraz udowodnienia

okoliczności uzasadniających istnienie takiego interesu. Stwierdzenie braku

interesu prawnego powoda uzasadnia oddalenie powództwa. W niniejszej sprawie,

jak słusznie ustalił Sąd I instancji, powód domagając się ustalenia nieważności

uchwały rady nadzorczej pozwanej spółdzielni, wykluczającej go z rejestru

członków spółdzielni, nie wykazał istnienia interesu prawnego w wytoczeniu

powództwa opartego na art. 189 k.p.c. Za utrwalony w orzecznictwie i doktrynie, na

tle ustawy Prawo spółdzielcze, w brzmieniu obowiązującym w czasie

podejmowania uchwały rady nadzorczej pozwanej o wykluczeniu powoda ze

Spółdzielni, można uznać pogląd, że dany podmiot nie ma interesu prawnego,

o którym mowa w art. 189 k.p.c., jeżeli może na innej drodze osiągnąć w pełni

ochronę swych praw. W rozpoznawanej sprawie z taką sytuacja mamy zaś do

czynienia.

Przepis art. 24 § 4 Prawa spółdzielczego (w brzmieniu obowiązującym

w czasie podejmowania uchwały o wykluczeniu powoda), stanowił, że jeżeli

zgodnie ze statutem o wykluczeniu członka decydowała rada nadzorcza, to członek

taki mógł odwołać się od jej uchwały do walnego zgromadzenia. Ponadto

wykluczony członek na podstawie art. 42 Prawa spółdzielczego mógł dochodzić na

3

drodze sądowej swych praw po wyczerpaniu postępowania

wewnątrzspółdzielczego lub po bezskutecznym upływie terminów ustalonych

w statucie do podjęcia uchwały przez organ odwoławczy.

Skoro powód nie odwołał się od uchwały rady nadzorczej o jego wykluczeniu

do walnego zgromadzenia, tym samym zamknął sobie drogę do ewentualnego

zaskarżenia uchwały w trybie art. 42 Prawa spółdzielczego.

Nie można zaakceptować stanowiska, że nieskorzystanie z drogi ochrony

praw przewidzianej w Prawie spółdzielczym otworzyło powodowi drogę do

wytoczenia powództwa o ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c. Przewidziany

prawem spółdzielczym mechanizm uchylania uchwał organów spółdzielczych

niezgodnych z prawem jest bowiem uregulowaniem szczególnym w stosunku do

art. 189 k.p.c. Takie uregulowanie przyjęte przez ustawodawcę ma na celu

zabezpieczenie prawidłowego funkcjonowania spółdzielni i wprowadzenie

określonej stabilności w jej działaniu: Sąd Apelacyjny podkreślił również,

że ponieważ przesłanką oddalenia powództwa jest brak interesu prawnego, to nie

ma podstaw do dalszego merytorycznego badania sprawy i rozpoznawania

podnoszonego w apelacji powoda zarzutu naruszenia art. 58 § 2 k.c.

W skardze kasacyjnej powód zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. art.

189 k.p.c. polegającą na stwierdzeniu nieistnienia po stronie powoda interesu

prawnego dopuszczającego wytoczenie powództwa o ustalenie oraz błędną

wykładnię art. 58 § 1 i 2 k.c. polegającą na jego pominięcie i w konsekwencji

zaniechanie orzeczenia co do istoty sprawy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na tle ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (jedn. tekst

Dz.U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym do dnia

22 lipca 2005 r. za utrwalony można było uznać pogląd, że w razie gdy członek

spółdzielni nie zaskarżył uchwały o wykluczeniu go ze spółdzielni w sposób

i terminie przewidzianym w ustawie Prawo spółdzielcze oraz opartym na niej

statucie, to nie przysługiwało mu powództwo o ustalenie z art. 189 k.p.c. Uznawano

bowiem, że interes członka może być zaspokojony wyłącznie w postępowaniu

wewnątrzspółdzielczym, a po jego wyczerpaniu, w trybie art. 42 Prawa

4

spółdzielczego (wyrok SN z dnia 11 października 1985 r., II CR 302/85, OSNC

1986/10/155, wyrok SN z dnia 8 kwietnia 1997 r. I CKN 33/97, OSNC 1997/10/148,

uchwała SN z dnia 9 lutego 2005 r., III CZP 81/04, OSNC 2005/12/204).

W dniu 22 lipca 2005 r. weszła jednak w życie istotna nowelizacja art. 24 i 42

Prawa spółdzielczego (ustawa z dnia 3 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy

o spółdzielniach mieszkaniowych oraz niektórych ustaw, Dz.U. Nr 122, poz. 1024).

Zgodnie ze znowelizowanym art. 24 § 6 ustawy Prawo spółdzielcze, jeżeli organem

właściwym w sprawie wykluczenia albo wykreślenia członka ze spółdzielni jest rada

nadzorcza może on zaskarżyć tę uchwałę do sądu w terminie sześciu tygodni od

dnia doręczenia członkowi uchwały; przepisy art. 42 stosuje się odpowiednio. Na tle

powołanego przepisu nie ulega wątpliwości, że członek może także uchwałę rady

nadzorczej zaskarżyć do sądu oraz, że do oceny zaskarżenia takiej uchwały należy

stosować art. 42 Prawa spółdzielczego.

Z kolei gdy chodzi o nowe brzmienie art. 42 Prawa spółdzielczego, to na

podkreślenie zasługuje, że w art. 42 § 2 ustawodawca wyraźnie stwierdza,

iż uchwała sprzeczna z ustawą jest nieważna. Takie sformułowanie wyraźnie

sugeruje, że ustawodawca uchwały walnego zgromadzenia, a także w przypadku

wskazanym w art. 24 § 6, uchwały rady nadzorczej traktuje tak jak czynności

cywilnoprawne, czyli gdy chodzi o skutki sprzeczności takich uchwał z ustawą,

stosować należy art. 58 k.c., a w konsekwencji także art. 189 k.p.c. Uchwałę

sprzeczną z ustawą, art. 42 Prawa spółdzielczego wyraźnie też odróżnia od

uchwały sprzecznej z postanowieniami statutu bądź dobrymi obyczajami lub

godzących w interesy spółdzielni albo mającej na celu pokrzywdzenie członka.

Tylko dla takich uchwał przewidziane jest specjalne powództwo o ich uchylenie,

które może być wytoczone jedynie przez podmioty wskazane w art. 42 § 3

w terminie określonym w art. 42 § 6.

Znowelizowany art. 42 Prawa spółdzielczego wskazuje wyraźnie, że termin

sześciotygodniowy do wystąpienia przez członka z powództwem o uchylenie

uchwały rady nadzorczej wykluczającej go ze spółdzielni, nie dotyczy uchwały

sprzecznej z ustawą. Jeżeli uchwała rady nadzorczej będzie sprzeczna z ustawą

jest ona, zgodnie z art. 42 § 2 Prawa spółdzielczego, który stosuje się odpowiednio

5

do takich uchwał, nieważna. Oznacza to, że każdy kto ma w tym interes prawny

może, w każdym czasie żądać ustalenia, w trybie powództwa opartego na art. 189

k.p.c., iż nie wywiera ona skutków prawnych, co w okolicznościach rozpoznawanej

sprawy oznacza ustalenia, że powód jest dalej członkiem pozwanej Spółdzielni.

Nowa regulacja prawa spółdzielczego, znacznie zmieniająca sytuację

członka spółdzielni wobec którego podjęto uchwałę o jego wykluczeniu ze

spółdzielni, obowiązywała już w czasie orzekania w sprawie przez Sąd Apelacyjny.

Sąd ten oddalił apelację, gdyż uznał, że powodowi nie przysługuje interes prawny

w domaganiu się ustalenia w trybie art. 189 k.p.c., że uchwała rady nadzorczej nie

wywiera skutków prawnych. Takie stanowisko nie znajduje podstawy prawnej, gdyż

wykluczony ze spółdzielni członek jest niewątpliwie osobą, która ma interes prawny

w stwierdzeniu, czy jest on dalej jej członkiem. Skoro zaś ustawa Prawo

spółdzielcze dopuszcza aby uchwała rady nadzorczej o wykluczeniu członka ze

spółdzielni mogła być kwestionowana w trybie art. 189 k.p.c. przez każdego

w dowolnym czasie kto ma w tym interes prawny, to oddalenie powództwa

i oddalenie apelacji, z powołaniem się na brak po stronie powoda interesu

prawnego, nie znajduje usprawiedliwionych podstaw w świetle art. 24 § 6 i 42 § 2

Prawa spółdzielczego, w brzmieniu obowiązującym w chwili wyrokowania przez

Sąd Apelacyjny.

Mając na względzie powyższe Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39815

k.p.c., orzekł jak w sentencji.