III CSK 152/05

Sygn. akt III CSK 152/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 sierpnia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Zbigniew Strus

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie z powództwa Centrum Rehabilitacji […]

przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 4 sierpnia 2006 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 19 kwietnia 2005 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny oddalił apelację powodowego Centrum Rehabilitacji od

wyroku oddalającego powództwo o zasądzenie od Narodowego Funduszu

Zdrowia kwoty 453 100,17 zł, stanowiącej należność, którą strona powodowa

wypłaciła swym pracownikom na podstawie art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r.

o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u

przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1995 r. Nr 1, poz. 2 ze

zm. - dalej jako „ustawa z dnia 16 grudnia 1994 r."), wprowadzonego ustawą z dnia

22 grudnia 2000 r. o zmianie ustawy o negocjacyjnym systemie kształtowania

przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych

ustaw i ustawy o zakładach opieki zdrowotnej (Dz. U. z 2001 r. Nr 4, poz. 45 - dalej

jako: „ustawa nowelizacyjna z dnia 22 grudnia 2000 r.").

W rozpoznawanej sprawie dokonane zostały następujące ustalenia:

Strony łączyła umowa z dnia 29 grudnia 1999 r. w zakresie świadczenia

przez stronę powodową usług medycznych lecznictwa zamkniętego do końca

2001 r. W styczniu i sierpniu 2001 r. strony zawarły aneksy do wspomnianej

umowy, na podstawie których - jak ustalił Sąd Apelacyjny - przyjęto „nowe kwoty

z tytułu wartości świadczeń”. Strony łączyła także umowa z dnia 10 grudnia 2000 r.

dotycząca ambulatoryjnej opieki specjalistycznej, do której wprowadzone zostały

w 2001 r. aneksy określające wysokość kwot na realizację świadczeń zdrowotnych

wykonanych ponad limit. W dniu 6 kwietnia 2001 r. strona powodowa wezwała

pozwanego do uwzględnienia skutków ustawy nowelizacyjnej z dnia 22 grudnia

2000 r. W aneksie z dnia 31 stycznia 2002 r. do umowy z dnia 29 grudnia 1999 r.

strony dokonały ostatecznego rozliczenia należności z tytułu realizacji świadczeń

przysługujących za okres do 31 grudnia 2001 r. W aneksie z dnia 19 kwietnia

2002 r. strony złożyły zgodne oświadczenia, że wszelkie roszczenia strony

powodowej wobec poprzednika prawnego strony pozwanej za powyższy okres

zostały rozliczone.

3

Sąd Apelacyjny podkreślając, że regulacja zawarta w art. 4a ustawy z dnia

16 grudnia 1994 r. jest „prawem z lukami o treści nieracjonalnej (skoro koszty

faktycznie przerzucono na tych, którzy nie dysponowali środkami)” uznał -

odmiennie niż Sąd Okręgowy - że usprawiedliwia to tezę o istnieniu

nadzwyczajnych okoliczności w rozumieniu art. 3571

k.c. Roszczenie z art. 3571

k.c., aby mogło być przedmiotem rozważań, to umowa łącząca strony nie może

zostać wykonana, a ustalenia w tym zakresie pozwalają na stwierdzenie, że umowy

łączące strony zostały wykonane. Złożone przez stronę powodową oświadczenia

w 2002 r. o wykonaniu przez stronę pozwaną obowiązków wynikających z umów

łączących strony, to w istocie pokwitowanie, potwierdzające brak zobowiązań

poprzednika strony pozwanej wobec strony powodowej - złożone, co podkreślił Sąd

Apelacyjny, w warunkach świadomości powoda o stanowisku strony pozwanej

w sprawie regulacji świadczeń z ustawy nowelizacyjnej z dnia 22 grudnia 2000 r.

(k. 74 - 75 akt).

Sąd Apelacyjny akceptując wyrok oddalający powództwo wskazał ponadto,

że odmowa renegocjacji umów przez stronę pozwaną nie stanowi samodzielnej

podstawy dla przypisania pozwanej kontraktowej odpowiedzialności

odszkodowawczej. Kwitując wykonanie umowy za rok 2001 powód oświadczył, że

w zakresie możliwym do osiągnięcia jego interesy wierzycielskie wobec pozwanego

zostały zaspokojone. Zdarzenie to miało miejsce po odmowie dalszych renegocjacji

umów, twierdzenie zatem, że mimo wykonania umowy pozwany wyrządził szkodę

jest „sprzeczne z wcześniejszym oświadczeniem wiedzy powoda”.

Już tylko na marginesie swych rozważań Sąd Apelacyjny wskazał, że

przyczyna ewentualnego uszczerbku po stronie powodowej leży w nierzetelnej

legislacji, a za skutki takiej legislacji odpowiedzialność ponosi władza publiczna.

Sąd Apelacyjny zaznaczył, że „jakkolwiek pozwana i jej poprzednik prawny

stanowili swoistą emanację Państwa w stosunkach z placówkami zdrowia, to ich

odpowiedzialność wobec osób trzecich łączy się z ich działalnością, a nie

działalnością Państwa w sferze tworzenia prawa (art. 40 k.c.)”. Strona pozwana

działała w granicach prawa i brak jest podstaw - jak podkreślił Sąd Apelacyjny - do

uznania, by to pozwany działał bezprawnie nie zabezpieczając środków dla

realizacji postanowień ustawy nowelizacyjnej z dnia 22 grudnia 2000 r.

4

Skarga kasacyjna strony powodowej oparta została na podstawie naruszenia

prawa materialnego, tj.: art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r., wprowadzonego

ustawą nowelizacyjną z dnia 22 grudnia 2000 r. oraz art. 471 i 56 k.c. przez błędną

ich wykładnię prowadzącą do uznania, że nie mogą stanowić podstawy roszczenia

strony powodowej w stosunku do strony pozwanej o zwrot kosztów zwiększonego

wynagrodzenia pracowników; art. 3571

, art. 405 w zw. z art. 414 k.c., a także art.

415 k.c. - przez ich nie zastosowanie. Strona skarżąca wnosiła o „uchylenie

zaskarżonego wyroku", ewentualnie o jego zmianę przez uwzględnienie powództwa

w całości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie z powodu naruszenia

przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia

1994 r. W ocenie Sądu Apelacyjnego przepis ten, jako „dotknięty lukami o treści

nieracjonalnej", stworzył wprawdzie stan nadzwyczajnej okoliczności w rozumieniu

art. 3571

k.c., ale wobec wykonania umów łączących strony, art. 3571

k.c., nie mógł

mieć zastosowania. Dokonując takiej interpretacji Sąd Apelacyjny w istocie uznał,

że art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. nie stanowi samodzielnej podstawy

dochodzonych roszczeń przeciwko stronie pozwanej. Sąd Apelacyjny rozważając -

jak sam zaznaczył - tylko marginesowo kwestię możliwości uznania art. 4a ustawy

z dnia 16 grudnia 1994 r. jako samodzielnej podstawy odpowiedzialności

odszkodowawczej za szkodę wyrządzoną stronie pozwanej, uznał, że przepis ten

może stanowić podstawę roszczenia odszkodowawczego, ale przeciwko Skarbowi

Państwa, nie zaś przeciwko stronie pozwanej. Z przedstawioną interpretacją nie

można się zgodzić. Ponadto przepis art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. ma

podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia zaistniałego sporu, nie powinien więc

zostać potraktowany marginesowo przez Sąd Apelacyjny. W orzecznictwie Sądu

Najwyższego przepis ten był rozpatrywany zarówno jako podstawa prawna

dochodzenia przez samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej zwrotu

równowartości podwyżki wynagrodzeń pracowniczych przeciwko Narodowemu

Funduszowi Zdrowia, jako następcy prawnego Kas Chorych, jak również jako

podstawa prawna roszczenia odszkodowawczego przeciwko Skarbowi Państwa

z tytułu zaniechania legislacyjnego (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

5

24 września 2003 r. I CK 143/03, OSNC 2004, nr 11, poz. 179 oraz wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 17 marca 2005 r. III CK 405/04, OSNC 2006, nr 2, poz. 36).

Wobec braku jednolitości oceny we wskazanym zakresie Sąd Najwyższy podjął

w składzie siedmiu sędziów uchwałę z dnia 30 marca 2006 r., III CZP 130/05

(dotychczas niepubl.), w której uznał, że art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r.

stanowi - w związku z art. 56 k.c. - podstawę roszczenia samodzielnego

publicznego zakładu opieki zdrowotnej w stosunku do Kasy Chorych (Narodowego

Funduszu Zdrowia) o zwrot kosztów zwiększonego wynagrodzenia pracowników,

jeżeli zakład ten, mimo prawidłowego gospodarowania środkami uzyskanymi na

podstawie umowy o udzielenie świadczeń zdrowotnych, nie mógł tych kosztów

pokryć w całości lub w części. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu tej uchwały wskazał

- w ślad za orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego (wyrok z dnia 18 grudnia

2002 r., K 43/01, OTK-A 2002, nr 10, poz. 229 oraz postanowienie z dnia 5 kwietnia

2005 r., K 43/01, OTK-A 2005, nr 4, poz. 43 oraz wyrokiem Sądu Najwyższego

z dnia 17 marca 2005 r., III CK 405/04, OSNC 2006, nr 2, poz. 36) - że

uregulowanie zawarte w art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. tworzy,

w odniesieniu do konstytucyjnych obowiązków władzy publicznej w zakresie

ochrony zdrowia, współodpowiedzialność systemu finansów publicznych za jego

wykonanie. Kasy Chorych (obecnie NFZ), będące podmiotami finansów

publicznych, powinny więc w zakresie swych funkcji wykonywać postanowienia

ustawy nowelizującej z dnia 22 grudnia 2000 r.

Przedstawiona interpretacja art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r.

w powiązaniu z art. 56 k.c., zgodnie z którym czynność prawna wywołuje nie tylko

skutki w niej wyrażone, lecz także te, które wynikają między innymi z ustawy,

prowadzi to do wniosku, że zawarte na lata 2001 i 2002 r. umowy o udzielanie

ubezpieczonym świadczeń zdrowotnych stanowią podstawę roszczeń

samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej wobec Narodowego

Funduszu Zdrowia jako następcy prawnego Kas Chorych o zapłatę kwot

niezbędnych do pokrycia kosztów związanych z realizacją obowiązku wynikającego

z art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r.

Na taki kierunek wykładni art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r.

z oczywistych względów nie może rzutować - wbrew temu co podniesione zostało

6

w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku - możliwość dochodzenia przez samodzielne

zakłady opieki zdrowotnej roszczeń z tytułu odpowiedzialności odszkodowawczej

od władzy publicznej za szkodę powstałą wskutek istotnych niedostatków

uregulowania zawartego w tym przepisie. Tego rodzaju ewentualność, jako służąca

rozwiązywaniu sytuacji patologicznych, nie może zastąpić mechanizmu rozliczeń

między zakładami opieki zdrowotnej a NFZ-em (por. wyrok SN z dnia 24 września

2003 r., I CK 143/03, OSNC 2004, nr 11, poz. 179, a zwłaszcza wyrok SN z dnia

17 marca 2005 r., III CK 405/04, OSNC 2006, nr 2, poz.36).

Uznać zatem należy - przeciwnie niż to wywiódł Sąd Apelacyjny - że przepis

art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. umożliwia samodzielnym zakładom opieki

zdrowotnej dochodzenie zapłaty od NFZ, nie zaś od Skarbu Państwa kwot

niezbędnych na pokrycie kosztów związanych z realizacją obowiązku

przewidzianego w tym przepisie. Kwoty te z reguły stanowić będą tylko część

należnego umownego świadczenia pieniężnego. Nie można jednak wykluczyć,

zgodnie z art. 481 § 3 k.c., domagania się również naprawienia szkody doznanej

przez samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej wskutek zwłoki kontrahenta,

tj. nie otrzymania należnej kwoty w terminie z przyczyn, za które Kasa Chorych

(Narodowy Fundusz Zdrowia) ponosi odpowiedzialność (art. 476 w związku z art.

471 in fine i art. 472 k.c.).

Dopiero przy prawidłowej wykładni art.4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r.

możliwa jest prawidłowa ocena oświadczeń woli strony powodowej, którym Sąd

Apelacyjny przypisał znaczenie „pokwitowania”. Dla właściwej oceny roszczenia

strony powodowej rozważenia wymaga kwestia, czy powód prawidłowo

gospodarował środkami uzyskanymi na podstawie umów o udzielanie świadczeń

zdrowotnych. Tylko bowiem w przypadku stwierdzenia, że gospodarowanie tymi

środkami było prawidłowe, a mimo to powód nie mógł pokryć kosztów podwyżek

wynagrodzeń w całości lub w części, istnieją podstawy do uwzględnienia w całości

lub w części roszczeń z tytułu kosztów poniesionych na wspomniane podwyżki

wynagrodzeń (zob. także wyroki SN z dnia 10 maja 2006 r. wydane w sprawach

oznaczonych sygnaturami akt III CK 196/05 i III CK 280/05).

7

Z przytoczonych względów, uznając skargę kasacyjna za uzasadnioną

należało orzec, jak wyżej (art. 39815

§ 1 k.p.c.).