II CSK 96/06

Sygn. akt II CSK 96/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 30 sierpnia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący)

SSN Maria Grzelka

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa E. L.

przeciwko A. B.

o ochronę dóbr osobistych,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 30 sierpnia 2006 r.,

skargi kasacyjnej pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 25 października 2005 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w pkt I ppkt 1 i 3 oraz w pkt III i oddala

apelację oraz zasądza od powódki na rzecz pozwanej kwotę

1.500 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania za drugą

instancję i postępowanie kasacyjne

2

Uzasadnienie

Powódka E. L. domagała się nakazania pozwanej A. B. zamieszczenia na

łamach Gazety Wyborczej oświadczenia następującej treści: „Przepraszam E. L. za

złożone w trakcie posiedzenia Rady Wojewódzkiej […] w dniu 24 sierpnia 2002 r.

nieprawdziwe informacje dotyczące jej osoby, związane z prowadzoną przez E. L.

działalnością we Wspólnocie Mieszkaniowej”. Żądała też zasądzenia na swoją

rzecz od pozwanej kwoty 3.000 zł tytułem zadośćuczynienia.

Pozwana wniosła o oddalenie powództwa zaprzeczając, aby swoją

wypowiedzią naruszyła dobra osobiste powódki.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 30 lipca 2004 r. oddalił powództwo i orzekł o

kosztach procesu. Sąd ten ustalił, że powódka i pozwana są członkami […]. W

2002 r. pozwana pełniła funkcję przewodniczącej Rady Miejskiej […], natomiast

powódka była radną Rady Miejskiej […]. W kolejnych wyborach powódka

zamierzała kandydować na radną do Sejmiku Wojewódzkiego z rekomendacji

stowarzyszenia […]. Zarząd miejski nie popierał kandydatury powódki do tej funkcji,

a nawet nie wiedział, że zostanie ona zgłoszona. Na posiedzeniu Rady

Wojewódzkiej […] w dniu 24 sierpnia 2002 r., na którym wyłaniano kandydatów na

radnych różnych szczebli samorządu z ramienia tej partii, posłanka R. S. zgłosiła

powódkę jako kandydatkę na radną do Sejmiku Wojewódzkiego. Pozwana

sprzeciwiła się tej kandydaturze informując zebranych, że do Rady Miejskiej […]

wpłynęła skarga dotycząca działalności powódki we wspólnocie mieszkaniowej

oraz że powódka ma jakieś niewyjaśnione sprawy związane z tą wspólnotą. W

głosowaniu kandydatura powódki nie uzyskała poparcia Rady Wojewódzkiej […].

W ocenie Sądu Okręgowego wypowiedź pozwanej nie naruszyła dóbr

osobistych powódki. Nie była ona obraźliwa w swej treści, ani nie nosiła cech

bezprawności. Zawierała natomiast informację, że do rady miejskiej […] wpłynęła

skarga członków Wspólnoty Mieszkaniowej przy ul. […] podnosząca zarzuty pod

adresem powódki pełniącej funkcję prezesa zarządu tej Wspólnoty. Informacja ta

nie została szeroko upubliczniona, lecz przedstawiono ją na zamkniętym

3

posiedzeniu partyjnym. Udzielający poparcia kandydatom do pełnienia funkcji

publicznych maja prawo znać fakty dotyczące tych osób, które mogą rzutować na

ich odbiór w opinii społecznej.

Na skutek apelacji powódki Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia

25 października 2005 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego i zobowiązał pozwaną do

złożenia pisemnego oświadczenia skierowanego do powódki o treści zgodnej

z żądaniem pozwu, oddalił powództwo oraz apelację w pozostałej części i orzekł

o kosztach procesu. Sąd Apelacyjny uznał, że wypowiedź pozwanej na konwencji

wyborczej […] w dniu 24 sierpnia 2002 r. naruszyła cześć powódki i była działaniem

bezprawnym. Zawierała ona stwierdzenia wskazujące na dopuszczenie się przez

powódkę malwersacji finansowych lub co najmniej doprowadzenie przez nią do

niejasnej sytuacji finansowej w związku z pełnieniem funkcji członka zarządu

wspólnoty mieszkaniowej. Formułowała zatem pod adresem powódki nie

sprawdzone zarzuty, dyskredytujące ją jako kandydatkę na radną. Żądanie złożenia

oświadczenia potrzebnego do usunięcia skutków naruszenia dobra osobistego jest

więc usprawiedliwione. Do osiągnięcia tego celu wystarczy złożenie pisemnego

oświadczenia przepraszającego samej powódce, jako że wypowiedź pozwanej

padła wobec zamkniętego gremium. Uwzględnienie żądania zasądzenia

zadośćuczynienia wykraczałoby poza granice usprawiedliwionej potrzeby

udzielenia powódce ochrony.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyła skargą kasacyjną pozwana opierając

ją na obu podstawach określonych w art. 3983

§ 1 k.p.c. W ramach pierwszej

podstawy zarzuciła naruszenie art. 23 i art. 24 k.c. przez ich błędną wykładnię

i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że sprzeciw pozwanej wobec

kandydatury powódki na radną do sejmiku samorządowego naruszył jej cześć, miał

charakter pomówienia i był bezprawny. Drugą podstawę kasacyjną skarżąca

wypełniła zarzutem naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. wyrażającego się dowolną

i wybiórczą ocena dowodów. W konkluzji domagała się zmiany zaskarżonego

wyroku i oddalenia apelacji powódki.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powódka wniosła o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4

W pierwszej kolejności rozważenia wymaga zarzut podniesiony przez

skarżącego w ramach drugiej podstawy kasacyjnej.

Zaskarżony wyrok wydany został przez Sąd drugiej instancji 25 października

2005 r., a więc po wejściu w życie ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie

ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy – prawo o ustroju sądów

powszechnych (Dz. U. Nr 13, poz. 98). Dlatego do rozpoznania skargi kasacyjnej

pozwanej mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania cywilnego

w brzmieniu obowiązującym od dnia 6 lutego 2005 r. (art. 3 powołanej ustawy).

Zgodnie z art. 3983

§ 1 k.p.c. podstawę skargi kasacyjnej może stanowić

naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe

zastosowanie oraz naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło

mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednakże przepis art. 3983

§ 3 k.p.c. stanowi,

że podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub

oceny dowodów. Skarga kasacyjna, według nowej regulacji, stała się

nadzwyczajnym środkiem odwoławczym służącym od prawomocnego orzeczenia

sądu drugiej instancji. W ramach tego środka Sąd Najwyższy kontroluje wyłącznie

stosowanie prawa, a nie ustalenia faktyczne. Przyjęcie przez ustawodawcę takiego

rozwiązania stanowi wyraz zharmonizowania podstaw kasacyjnych z charakterem

postępowania kasacyjnego i zakresem rozpoznania skargi, oznaczonym w art.

39813

§ 2 k.p.c., a także jednoznacznego określenia funkcji Sądu Najwyższego jako

sądu prawa, sprawującego nadzór nad działalnością sądów powszechnych

w zakresie orzekania (por. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia

23 września 2005 r., III CSK 13/05, OSNC 2006/4/76).

Wprawdzie art. 3983

§ 3 k.p.c. nie wymienia konkretnych przepisów, których

naruszenie w związku z ustalaniem faktów i przeprowadzaniem oceny dowodów nie

może być przedmiotem zarzutów wypełniających drugą podstawę kasacyjną, nie

ulega jednak wątpliwości, że obejmuje on art. 233 k.p.c. Wszakże ten właśnie

przepis odnosi się wprost do oceny dowodów wskazując, według jakich kryteriów

winna być ona przeprowadzana. Podniesiony przez skarżącego zarzut naruszenia

art. 233 k.p.c. usuwa się zatem spod kontroli kasacyjnej.

5

Przechodząc do oceny zarzutów podniesionych w ramach pierwszej

podstawy skargi kasacyjnej stwierdzić należy, że nie można im odmówić

słuszności.

W doktrynie i orzecznictwie zgodnie wskazuje się na dwie zasadnicze

przesłanki ochrony dóbr osobistych: naruszenie lub zagrożenie dobra osobistego

oraz bezprawność tego naruszenia lub zagrożenia. Rozstrzygając spór o udzielenie

takiej ochrony w pierwszej kolejności sąd winien zatem rozważyć, czy doszło do

naruszenia dobra osobistego, a dalszej kolejności - w przypadku pozytywnej

odpowiedzi na tak postawione pytanie - czy działanie pozwanego było bezprawne.

Ocena taka winna zostać przeprowadzona w płaszczyźnie przepisów art. 23

i art. 24 k.c.

Ustalone przez Sądy obu instancji treść oraz okoliczności wypowiedzi

pozwanej dotyczącej kandydatury powódki na radną sejmiku wojewódzkiego

i zasadniczo nie były przedmiotem kontrowersji. Sporna pozostawała natomiast

kwestia, czy powódka mogła w sposób usprawiedliwiony poczuć się tą wypowiedzią

na tyle dotkniętą, żeby uzasadniało to zgłoszone w pozwie żądanie udzielenie

ochrony dóbr osobistych. Sąd Apelacyjny - podzielając zarzuty apelacji

kwestionujące dokonaną przez Sąd pierwszej instancji ocenę wypowiedzi pozwanej

– uznał ostatecznie, że naruszyła ona cześć powódki. Z motywów przytoczonych

w uzasadnieniu tej konkluzji wynika, że zasadnicze znaczenie dla jej

wyprowadzenia miał fakt, iż po zgłoszeniu przez pozwaną zastrzeżeń wobec

kandydatury powódki nie zyskała ona aprobaty w głosowaniu. Sąd Apelacyjny

nawiązał przy tym do przeważającego w judykaturze i piśmiennictwie poglądu,

według którego dla oceny, czy doszło do naruszenia czci istotne jest nie tylko

odczucie samej osoby, do której adresowana jest określona wypowiedź, ale

również jej społeczny odbiór uwzględniający punkt widzenia ludzi myślących

rozsądnie i uczciwie. Nie kwestionując co do zasady słuszności tego zapatrywania

stwierdzić należy, iż nie zostało one właściwie odniesione do okoliczności

rozpoznawanej sprawy. Według przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku

wiążących ustaleń faktycznych wypowiedź pozwanej na konwencji wyborczej

ograniczyła się wyłącznie do poinformowania zebranych, że do Rady Miejskiej […]

wpłynęła skarga członków Wspólnoty Mieszkaniowej zawierająca zarzuty

6

dotyczące gospodarki finansowej zarządu sprawowanego m.in. przez powódkę.

Fakt złożenia takiej skargi istotnie miał miejsce. Pozwana przekazała o tym

informację uczestnikom zebrania bez żadnych własnych ocen i zarzutów wobec

powódki. W tych okolicznościach prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał, że

wystąpienie pozwanej nie naruszyło dóbr osobistych powódki. Zgłoszenie

sprzeciwu wobec kandydatury osoby aspirującej do pełnienia funkcji publicznej,

z powołaniem się na fakty wysuwania pod adresem tej osoby zarzutów

dotyczących jej dotychczasowej działalności społecznej, nie stanowi naruszenia

dóbr osobistych adresata tych krytycznych wypowiedzi. Ubiegający się o funkcję

publiczną musi liczyć się ze wzmożona krytyką swojej kandydatury. Podyktowane

jest to nie tylko względami rywalizacji, ale także potrzebą przejrzystości życia

publicznego. Sąd Apelacyjny dokonując odmiennej oceny wypowiedzi pozwanej

w istocie ograniczył się do lapidarnego stwierdzenia, że naruszyła ona cześć

powódki. Zgodzić się w tej sytuacji trzeba z podniesionymi w skardze kasacyjnej

zarzutami, iż kwalifikując w ten sposób zachowanie pozwanej Sąd Apelacyjny

dopuścił się błędu w subsumcji zastosowanych w sprawie przepisów art. 23 i art. 24

§ 1 k.p.c.

Z tych też względów Sąd Najwyższy uznając skargę kasacyjną za

usprawiedliwioną na podstawie art. 39816

k.p.c. orzekł, jak w sentencji.

jz