II CK 286/05

Sygn. akt II CK 286/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 września 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

Protokolant Maryla Czajkowska

w sprawie z powództwa M. D.

przeciwko Miastu Ł.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 8 września 2006 r.,

kasacji powódki

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 26 stycznia 2005 r.,

uchyla zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Okręgowego w Ł. z

dnia 11 października 2004 r., i przekazuje sprawę temu Sądowi

do ponownego rozpoznania, pozostawiając mu rozstrzygnięcie o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w Ł. wyrokiem z dnia 11 listopada 2004 r. oddalił powództwo

o zapłatę 159 840 zł z tytułu wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z

nieruchomości gruntowej.

Sąd ustalił, że Wojewoda Ł. decyzją z dnia 22 maja 2003 r. stwierdził, iż

pozwana Gmina Miasto Ł. nabyła z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r.

własność działek gruntowych nr 561/2 i 583/1 zajętych pod drogę gminną,

stanowiących część nieruchomości położonej w Ł. przy ul. B., dla której w Sądzie

Rejonowym w Ł. jest prowadzona księga wieczysta nr KW […]. Ponadto Wojewoda

[…] decyzją z dnia 7 lipca 2003 r. stwierdził, że pozwana nabyła z mocy prawa z

dniem 1 stycznia 1999 r. również własność zajętej pod drogę gminną

nieruchomości, położonej w Ł. przy ul. C., oznaczonej jako działka 561/1, która nie

ma urządzonej księgi wieczystej. Podstawę prawną wydania obu decyzji stanowił

art. 73 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające

ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133 , poz. 872 ze zm.;

dalej: ustawa).

Powódka, która była właścicielką wymienionych nieruchomości, otrzymała –

na podstawie art. 73 ustawy – odszkodowanie w łącznej wysokości 49 200 zł.

Sąd Okręgowy uznał, że nieprzedawnione roszczenie o zapłatę

wynagrodzenia z tytułu bezumownego korzystania z nieruchomości do czasu

nabycia ich własności przez pozwaną jest nieuzasadnione, ponieważ wypłacane

uprawnionym na podstawie art. 73 ustawy odszkodowanie – wbrew odmiennemu

stanowisku powódki – zaspakaja wszystkie ich roszczenia związane z utratą

własności nieruchomości zajętych pod drogi publiczne. Sąd pierwszej instancji

podkreślił, że taki pogląd wyraził też Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 czerwca

2001 r., II CKN 601/00 (OSNC z 2002 r., nr 2, poz. 27).

Sąd Apelacyjny zaskarżonym wyrokiem oddalił apelację powódki. Sąd

odwoławczy zauważył jednak, podzielając ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu

pierwszej instancji, że w judykaturze Sądu Najwyższego sporna w sprawie kwestia

nie jest rozstrzygana jednolicie.

3

W kasacji, opartej na pierwszej podstawie z art. 3931

pkt 1 k.p.c.,

pełnomocnik powódki zarzucił naruszenie art. 73 ust. 1 ustawy przez jego błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że przepis ten

wyłącza zastosowanie art. 224 i nast. k.c., art. 415 k.c. oraz przepisów

o bezpodstawnym wzbogaceniu. Powołując się na tę podstawę wniósł o uchylenie

obu wyroków i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej

instancji bądź „o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy

z uwzględnieniem powództwa jako zasadnego oraz rozstrzygnięcie o kosztach

procesu”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W orzecznictwie Sądu Najwyższego – co trafnie podniosła skarżąca – doszło

do rozbieżnych rozstrzygnięć dotyczących kwestii, czy odszkodowanie

przewidziane dla właścicieli nieruchomości zajętych pod drogi publiczne, które na

podstawie art. 73 ustawy stały się z dniem 1 stycznia 1999 r. własnością Skarbu

Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, wyłącza roszczenie

dotychczasowych właścicieli o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z tych

nieruchomości w okresie poprzedzającym przejście ich własności na Skarb

Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 czerwca 2001 r., II CKN 601/00 (OSNC

z 2002 r., nr 2, poz. 27) przyjął, że właściciele nieruchomości zajętych pod drogi

publiczne, które na postawie art. 73 ustawy stały się z dniem 1 stycznia 1999 r.

własnością Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, mogą jedynie

dochodzić odszkodowania przewidzianego w tym przepisie, zachowując wskazany

w nim tryb. W wyroku z dnia 8 lipca 2004 r., IV 520/03 (OSNC z 2005 r., nr 7-8,

poz. 130) Sąd Najwyższy uznał natomiast, że art. 73 ustawy nie wyłącza

prawa właściciela nieruchomości do żądania, na podstawie przepisów kodeksu

cywilnego, wynagrodzenia za wcześniejsze korzystanie z niej przez gminę bez

tytułu prawnego.

Ze względu na tę rozbieżność w orzecznictwie Sąd Najwyższy uznał, że przy

rozpoznawaniu kasacji powódki wyłoniło się zagadnienie prawne budzące

poważne wątpliwości i postanowieniem z dnia 14 grudnia 2005 r. przedstawił

4

je do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi tego sądu. Dnia 26 maja 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów podjął uchwałę III CZP 19/06, która

stanowi, że artykuł 73 ustawy – przewidujący odszkodowanie dla właścicieli

nieruchomości zajętych pod drogi publiczne, które stały się z mocy prawa

własnością Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego – nie wyłącza

roszczenia tych osób o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości

przed dniem 1 stycznia 1999 r.

Przytoczona uchwała jest – zgodnie z art. 39314

§ 2 k.p.c. w zw. z art. 3

ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz.U. Nr 13, poz. 98) – w rozpoznawanej

sprawie wiążąca. To przesądza o uznaniu, że kasacja powódki została oparta na

usprawiedliwionej podstawie. Sąd dokonał bowiem – jak trafnie zarzuciła skarżąca

– błędnej wykładni art. 73 ustawy polegającej na uznaniu, że przepis ten wyłącza

prawo właściciela nieruchomości zajętej pod drogę publiczną do żądania, na

podstawie przepisów kodeksu cywilnego, wynagrodzenia za bezumowne

korzystanie z niej przez gminę bez tytułu prawnego.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy – na podstawie art. 39313

§ 1

k.p.c. w zw. z art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz.U. Nr 13, poz. 98) –

orzekł, jak w sentencji wyroku.

jz