III CSK 149/06

Sygn. akt III CSK 149/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 września 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

SSN Zbigniew Strus

w sprawie z powództwa "P." sp. z o.o.

przeciwko "S." B.M.S. s.j.

o zapłatę,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym

w dniu 14 września 2006 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 8 grudnia 2005 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony pozwanej na rzecz

strony powodowej kwotę 1800 zł (jeden tysiąc osiemset) tytułem

zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w L. wyrokiem z dnia 27 czerwca 2005 r. uchylił nakaz

zapłaty wydany w dniu 21 lutego 2005 r. w postępowaniu nakazowym i oddalił

powództwo o zapłatę wniesione przez „ P.” spółkę z ograniczoną

odpowiedzialnością przeciwko „S.” B.M.S. spółce jawnej. Sąd ten ustalił, że w dniu

12 października 2004 r. pomiędzy stroną powodową a „P.” spółką z ograniczoną

odpowiedzialnością została zawarta umowa faktoringowa, zgodnie z którą strona

powodowa zobowiązała się do nabywania wierzytelności przysługujących tej

spółce, wobec jej kontrahentów. Nabycie wierzytelności następowało z chwilą

złożenia odpowiedniego wniosku w siedzibie faktora. O zawarciu tej umowy strona

pozwana została zawiadomiona pismem z dnia 25 października 2004 r. W dniu

29 grudnia 2004 r. strona powodowa otrzymała wniosek o nabycie wierzytelności

wynikających z faktur [...]. Do wniosku dołączono podpisane przez stronę pozwaną

potwierdzenie istnienia wierzytelności objętych tymi fakturami. W tym samym dniu,

w którym wystawiono faktury dochodziło do rozwiązania umów sprzedaży, z uwagi

na brak możliwości wydania towaru kupującemu. W następstwie rozwiązania umów

wydawano stronie pozwanej faktury korygujące. Wobec rozwiązania umów

niemożliwe było nabycie przez stronę powodową wierzytelności stwierdzonych

fakturami wystawionymi przy ich zawarciu. Zarzut strony powodowej o

niedopuszczalności rozwiązania umowy zawartej przez cedenta i stronę pozwaną

nie mógł być kierowany skutecznie wobec dłużnika przelanej wierzytelności. Nadto

należało mieć na uwadze, że umowa sprzedaży nie została faktycznie wykonana,

gdyż nie doszło do wydania towaru stronie pozwanej, co mogła podnosić w formie

zarzutu, wobec treści art. 513 § 1 k.c. Przemawiało to za uchyleniem wydanego

nakazu zapłaty i oddaleniem powództwa.

Sąd Apelacyjny po rozpoznaniu apelacji strony powodowej zmienił zaskarżony

wyrok w ten sposób, że nakaz zapłaty z dnia 21 lutego 2005 r. utrzymał w mocy.

Sąd drugiej instancji dokonał własnych i częściowo odmiennych ustaleń

faktycznych. Przyjął w nich, że wniosek o nabycie wierzytelności z dnia 29 grudnia

2004 r. nie dotyczył faktury [...]. W tym zakresie wniosek o nabycie wierzytelności

3

został złożony 7 stycznia 2005 r. Wnioski o nabycie wierzytelności z dnia 29

grudnia 2004 r. i 7 stycznia 2005 r. były przesyłane faksem i w tych samych dniach

wpływały do strony powodowej. Miało to miejsce przed wystawieniem przez

sprzedającego faktur korygujących dla strony pozwanej. W ocenie Sądu

Apelacyjnego strona pozwana miała pełną świadomość skutków dokonanego

przelewu wierzytelności , skoro pismem z dnia 25 października 2004 r. została

zawiadomiona o zawarciu umowy factoringowej, a na fakturach wystawianych

przez sprzedającego również była zamieszczana adnotacja o przelewie. Po

dokonaniu przelewu dalsze czynności pomiędzy sprzedającym, a stroną pozwaną

były bezskuteczne wobec faktora i pozostawały bez wpływu na zakres

odpowiedzialności dłużnika wobec niego. Z tego względu stanowisko Sądu

Okręgowego, co do skutecznego rozwiązania umowy sprzedaży zawartej między

faktorantem a stroną pozwaną było wadliwe. Nie było też uzasadnione odmawianie

jakiegokolwiek znaczenia składanym przez stronę pozwaną oświadczeniom

potwierdzającym istnienie i bezsporność przelewanych wierzytelności.

Oświadczenia te stanowiły uznanie długu. W rozpoznawanej sprawie zbędne było

zdaniem Sądu Apelacyjnego rozważanie zarzutu strony pozwanej dotyczącego

braku wydania towaru. Zarzut ten nie został bowiem podniesiony w zarzutach

od nakazu zapłaty.

Skarga kasacyjna strony pozwanej została oparta o podstawę naruszenia

prawa materialnego (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.). Skarżący zarzucił w niej naruszenie

art. 60 k.c., art. 353 § 1 k.c., art. 512 i 513 § 1 k.p.c. W oparciu o te zarzuty wniósł

o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie apelacji strony powodowej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wobec nie kwestionowanych w skardze kasacyjnej ustaleń faktycznych

stanowiących podstawę zaskarżonego wyroku, istota sporu sprowadza się do

oceny, czy strona pozwana została zwolniona od odpowiedzialności za przelaną na

rzecz strony powodowej wierzytelność, w wyniku rozwiązania umowy stanowiącej

podstawę dokonanego przelewu, już po dokonaniu przelewu. Wyrażone w skardze

kasacyjnej stanowisko dotyczące naruszenie przez Sąd drugiej instancji art. 512

i 513 § 1 k.c. oraz art. 353 § 1 k.c. jest wynikiem poglądu skarżącego,

4

że wierzytelność przelana na rzecz strony powodowej miała charakter

wierzytelności przyszłej, gdyż nie doszło do zawarcia umowy sprzedaży pomiędzy

„P.” sp. z o.o. a pozwaną spółką „S.”, z uwagi na nie wydanie towaru kupującemu.

Pogląd ten jest nieuzasadniony, bowiem umowa sprzedaży dla swojej skuteczności

nie wymaga wydania przedmiotu sprzedaży kupującemu. Z chwilą jej zawarcia

sprzedający („P.”) nabył wierzytelność o zapłatę ceny, zaś strona powodowa

roszczenie o wydanie nabytych towarów. Z uwagi na wynikający z wystawionych

stronie pozwanej faktur termin zapłaty za sprzedane wyroby tytoniowe,

wierzytelność sprzedawcy w momencie wystawienia faktur nie była jedynie

wymagalna, co nie oznacza w żadnym razie, że miała charakter wierzytelności

przyszłej, jak twierdzi skarżący. Prawidłowa była zatem ocena Sądu drugiej

instancji, że przelew wierzytelności stwierdzonych fakturami wskazanymi przez

stronę powodową doprowadził do nabycia przez nią tych wierzytelności i strona

powodowa uzyskała ochronę przelanych wierzytelności na podstawie art. 512 k.c.,

która wykluczała możliwość rozwiązania umowy sprzedaży przez samego

faktoranta, bez zgody strony powodowej, jako nabywcy wierzytelności. Ustalenia

faktyczne dokonane przez ten Sąd wskazują jednoznacznie, że sprzedający już

w momencie zawierania umowy sprzedaży zawiadomił stronę pozwaną

o dokonanym przelewie wierzytelności. Świadczy o tym treść wydanych mu faktur.

O umowie faktoringowej łączącej stronę powodową ze sprzedawcą, strona

pozwana wiedziała zaś jeszcze przed sporządzeniem tych faktur. Wobec

stwierdzenia, że doszło do skutecznego przelania wierzytelności wynikających

z tych faktur, bezprzedmiotowe jest dokonywanie oceny, czy oświadczenie strony

pozwanej dotyczące potwierdzenia istnienia przelanej wierzytelności stanowiło

uznanie długu wobec strony powodowej i miało również wpływ na powstanie jej

zobowiązania wobec nabywcy wierzytelności. Z treści umowy faktoringowej

wynikało, że nabycie przelewanej wierzytelności przez faktora następowało z chwilą

złożenia wniosku o nabycie wierzytelności w siedzibie faktora. Sąd drugiej instancji

ustalił, że miało to miejsce przed wystawieniem faktur korygujących, które miały

potwierdzać rozwiązanie umowy.

Nie budzi wątpliwości, że strona pozwana wobec nabywcy wierzytelności

mogła podnosić zarzuty, które przysługiwały jej przeciwko zbywcy, w chwili

5

powzięcia wiadomości o przelewie (art. 513 § 1 k.c.). Mogła między innymi

podnosić, że nie został jej wydany zakupiony towar. W uzasadnieniu skargi

kasacyjnej skarżący stwierdził, że strona pozwana miała z tego względu prawo do

powstrzymania się ze spełnieniem swojego świadczenia na podstawie art. 488 § 2

k.c. Dla możliwości oceny zasadności tego stanowiska należało jednak uwzględnić,

że pozew w sprawie został złożony w postępowaniu nakazowym, w którym zapadł

nakaz zapłaty uwzględniający powództwo. Zgodnie z brzmieniem art. 493 § 1 k.p.c.

strona pozwana w zarzutach od nakazu zapłaty powinna przedstawić wszystkie

zarzuty przeciwko żądaniu pozwu, okoliczności faktyczne i dowody na ich

potwierdzenie pod rygorem ich utraty w dalszym toku postępowania. W zarzutach

od nakazu zapłaty strona pozwana ograniczyła się zaś wyłącznie do zarzutu,

że umowa sprzedaży, z której wynikała przelana wierzytelność uległa rozwiązaniu.

Sąd Apelacyjny przyjął zatem zasadnie, że brak było podstaw do rozpoznawania

w toku dalszego postępowania zarzutów strony pozwanej związanych z jej

twierdzeniem, że nie otrzymała zakupionego towaru.

Z przyczyn wyżej wskazanych skarga kasacyjna była pozbawiona

uzasadnionych podstaw i podlegała oddaleniu na podstawie art. 39814

k.p.c.