V CSK 198/06

Sygn. akt V CSK 198/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 października 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa "A." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

przeciwko P.D.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 6 października 2006 r.,

skargi kasacyjnej pozwanego

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 25 listopada 2005 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną.

2

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w K. nakazem zapłaty wydanym w dniu 23 czerwca 2004 r.

w postępowaniu nakazowym orzekł, że pozwany P.D. ma zapłacić powódce „A.”

Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością kwotę 150.412,34 zł wraz z umownymi

odsetkami w wysokości 0,1 % za każdy dzień opóźnienia od dnia 13 sierpnia

2002 r. oraz koszty postępowania w wysokości 5.895,20 zł. Po rozpoznaniu

zarzutów pozwanego Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 9 marca 2005 r. uchylił

nakaz zapłaty w części rozstrzygającej o odsetkach i zasądził od pozwanego na

rzecz powódki odsetki ustawowe od kwoty 150.412,34 zł od dnia 13 sierpnia

2002 r., oddalił dalej idące w tym zakresie żądanie, a w pozostałej części nakaz

zapłaty utrzymał w mocy. Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanego od

powyższego orzeczenia wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną, przyjmując za

podstawę tego rozstrzygnięcia następujące ustalenia faktyczne i ich ocenę

prawną.

W dniu 27 września 2001 r. strony zawarły umowę o dzieło, na podstawie

której powódka zobowiązała się wykonać na rzecz pozwanego,

za wynagrodzeniem, kompleksowy wystrój stacji paliw według wytycznych „O.”

SA. W załączniku do tej umowy ustalono zakres prac, termin uiszczenia zaliczki w

wysokości 225.618,50 zł oraz, że zapłata pozostałej części wynagrodzenia w

kwocie 150.412,34 zł nastąpi w ciągu 21 dni od daty odbioru wykonanych prac

przez przedstawiciela „O.” SA. Przedmiot umowy miał być wykonany w terminie

45 dni od daty otrzymania zaliczki i objęty siedmioletnią gwarancją (na części -

dziesięcioletnią). Pozwany wypłacił powódce zaliczkę. W dniu 4 lipca 2002 r.

sporządzony został protokół odbioru wystroju stacji przez przedstawicieli „O.” SA i

pozwanego. Prace odebrane zostały bez zastrzeżeń i od tej pory pozwany

prowadzi działalność pod patronatem wymienionego Koncernu. Za dostosowanie

wystroju stacji pozwany otrzymał od „O.” SA wynagrodzenie. Nie uregulował

jednak dochodzonej przez powódkę pozostałej części umówionego

wynagrodzenia.

3

Odmowa zapłaty tej należności nie znajduje uzasadnienia. Dzieło zostało

wykonane i odebrane przez pozwanego. Wady, jakimi było ono dotknięte, zostały

usunięte. Bezzasadne są więc zarzuty pozwanego wskazujące na nie wykonanie

przez powódkę umowy z uwagi na wadliwe wykonanie dzieła. Jedynie

w przypadku, gdy dzieło jest w ogóle nieprzydatne do umówionego użytku,

z powodu istotnych wad, możliwe jest uznanie, iż umowa nie została wykonana,

a w konsekwencji, że brak jest podstawy do zapłaty przyjmującemu zamówienie

wynagrodzenia. W rozpoznawanej sprawie jednak tak nie jest.

Pozwany nie wykazał, że wykonany przez powódkę wystrój stacji był niezdatny do

zwykłego użytku. Nie zgłosił też żadnego z roszczeń przysługujących

zamawiającemu w razie wadliwego wykonania dzieła (art. 637 k.c.). W tej sytuacji

bezprzedmiotowe było przeprowadzanie dowodu ze zgłoszonego przez

pozwanego dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu robót

ogólnobudowlanych w celu stwierdzenia, że przedmiot umowy nie został

wykonany w całości oraz rodzaju wad, jakimi był on dotknięty. Pozwany dopiero

w piśmie procesowym z dnia 3 listopada 2005 r. wskazał, że zawnioskowany

przez niego dowód z opinii biegłego zmierzał do wykazania wad czyniących dzieło

niezdatnym do prawidłowego użytku. Tak sformułowany wniosek dowodowy, jako

niedostatecznie sprecyzowany (w sposób pomijający znaczenie istotności

wskazywanych wad dzieła) i spóźniony, nie mógł być uwzględniony.

Zamierzonego skutku nie mógł też odnieść, podniesiony przez pozwanego

w zarzutach od nakazu zapłaty, zarzut potrącenia. Zarzut ten nie precyzował

wysokości wierzytelności przedstawionej do potrącenia, a nawet przesłanek do jej

określenia (skarżący nie wskazał, za jaki okres ma być naliczona kara umowna).

Nie został też on - jak wymaga tego przepis art. 493 § 2 k.p.c. - udowodniony

dokumentami wymienionymi w art. 485 k.p.c.

W konsekwencji Sąd Apelacyjny uznał, że skoro powódka wykonała

zamówione dzieło, oddała je pozwanemu i usunęła ujawnione wady, to zgłoszone

przez nią roszczenie o zapłatę nie uiszczonej części wynagrodzenia jest

usprawiedliwione.

4

Wyrok powyższy zaskarżył skargą kasacyjną pozwany. W ramach

pierwszej podstawy kasacyjnej podniósł zarzuty naruszenia art. 498 i art. 499 k.c.

przez ich nie zastosowanie i nie uwzględnienie skutecznie zgłoszonego zarzutu

potrącenia.

Drugą podstawę kasacyjną skarżący wypełnił zarzutami naruszenia:

- art. 493 § 1 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez uznanie, że pozwany nie

zgłosił zarzutu potrącenia w zarzutach od nakazu zapłaty, gdyż nie określił

kwotowo wysokości swojej wierzytelności z tytułu kar umownych podczas,

gdy przesłanki pozwalające określić wysokości tej wierzytelności zostały

dostatecznie wskazane, a zarzut potrącenia podniesiony został jako

ewentualny;

- art. 485 w zw. z art. 493 § 3 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez uznanie,

że zarzut potracenia nie został należycie udokumentowany, mimo że

znajduje on oparcie w § 9 umowy zawartej przez strony w dniu 27 września

2001 r. umowy, która legła u podstaw zaskarżonego wyroku;

- art. 227 i art. 217 w zw. z art. 391 k.p.c. przez wadliwe przyjęcie,

że wniosek pozwanego o dopuszczenia dowodu z opinii biegłego

z zakresu budownictwa był spóźniony i nie zmierzał do wykazania,

że wady dzieła były istotne.

Powołując się na tak ujęte podstawy kasacyjne pozwany wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji

i przekazania sprawy temu ostatniemu Sądowi do ponownego rozpoznania

oraz rozstrzygnięcia o kosztach procesu za wszystkie instancje.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podnosząc zarzut naruszenia art. 227 i art. 217 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.

skarżący wskazał na wadliwą - jego zdaniem - ocenę Sądu Apelacyjnego

odnoszącą się wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu robót

ogólnobudowlanych. Według skarżącego wniosek ten został zgłoszony

we właściwym czasie, tj. w zarzutach od nakazu zapłaty i zmierzał do wykazania,

5

że wady dzieła czynią je niezdatnym do umówionego użytku, a więc są wadami

istotnymi.

Niewątpliwie przytoczona argumentacja skarżącego nie jest pozbawiona

słuszności. Wnioskując w zarzutach od nakazu zapłaty o przeprowadzenie

dowodu z opinii biegłego pozwany wyraźnie wskazał, że wady dzieła

dyskwalifikują jego zdatność do prawidłowego użytku (k. 71). Nie można zatem

zgodzić się z oceną Sądu Apelacyjnego, że przedmiotowy wniosek dowodowy nie

zmierzał do wykazania istotności wad dzieła. Wady istotne to - według

utrwalonego stanowiska judykatury i doktryny - wady, które czynią dzieło

niezdatnym do zwykłego użytku, albo które sprzeciwiają się wyraźnej umowie.

Trafność zapatrywania skarżącego, zbieżnego z powyższym poglądem, nie

może jednak przesądzać o skuteczności podniesionego zarzutu. Zauważyć

bowiem należy, że Sąd Apelacyjny uznał przeprowadzenie zawnioskowanego

dowodu z opinii biegłego za zbędne. U podstaw tej oceny legło zapatrywanie,

że w procesie o zapłatę wynagrodzenia za wykonanie dzieła, w sytuacji, kiedy

zamawiający - tak, jak w rozpoznawanej sprawie pozwany - nie korzysta

z uprawnień przysługujących mu w razie wadliwego wykonania dzieła (art. 637

k.c.), bezprzedmiotowe jest dowodzenie istnienia i charakteru tych wad. Innymi

słowy Sąd Apelacyjny stanął na stanowisku, że przytoczone przez stronę

pozwaną okoliczności mające stanowić przedmiot dowodu pozbawione są

w sprawie istotnego znaczenia (art. 227 k.p.c.). Wskazał przy tym, że powódka

wykonała dzieło i zostało ono odebrane przez pozwanego. Co więcej,

w załączniku do umowy z dnia 27 września 2001 r. strony wyraźnie uzgodniły, że

dochodzona niniejszym pozwem część wynagrodzenia zostanie uregulowana

przez pozwanego w terminie 21 dni od daty odbioru wykonanych prac przez

przedstawiciela „O.” SA, a więc niezależnie od tego, czy zostanie sporządzony

protokół odbioru tych prac pomiędzy stronami. Roszczenie o zapłatę nie

uregulowanej części wynagrodzenia jest więc usprawiedliwione (art. 642 k.c.).

Skarżący podjął krytykę stanowiska Sądu Apelacyjnego wyrażonego

niejako ubocznie przy ocenie wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii

biegłego. Pominął natomiast wskazaną wyżej zasadniczą przesłankę tej oceny.

6

Uniemożliwia to Sądowi Najwyższemu dokonanie kontroli prawidłowości

zapatrywania, które zadecydowało o uznaniu zbędności przeprowadzenia

przedmiotowego dowodu (art. 39813

§ 1 k.p.c.). Wprawdzie skarżący podniósł też,

że dopiero stwierdzenie przez biegłego charakteru wad dzieła umożliwiłoby mu

skorzystanie z uprawnień przewidzianych w art. 637 k. c., jednakże pogląd ten nie

ma znaczenia dla oceny zasadności roztrząsanego zarzutu. Celem dowodu

z opinii biegłego nie jest poszukiwanie faktów mogących stanowić podstawę

ewentualnych roszczeń, lecz naświetlenie i wyjaśnienie - z punktu widzenia

posiadanych przez biegłego wiadomości specjalnych - okoliczności sprawy,

niezbędne do właściwej oceny faktów i rozstrzygnięcia sporu.

Za chybione uznać również należy podniesione przez skarżącego zarzuty

naruszenia przepisów art. 493 § 1 w zw. z art. 391 § 1, art. 485 w zw. z art. 493

§ 3 i art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 498 i art. 499 k.c.

Zgodnie z treścią art. 499 i art. 498 § 2 k.p.c. potrącenia dokonuje się

przez złożenie oświadczenia drugiej stronie, a obie wierzytelności umarzają się

nawzajem do wysokości wierzytelności niższej. Do wywołania skutku potrącenia

nieodzowne jest skonkretyzowanie wierzytelności potrącającego, a więc m.in.

określenie kwoty pieniężnej, w jakiej ta wierzytelność się wyraża (por. wyrok SN

z dnia 30 maja 1968 r., II PR 202/68, nie publ.; wyrok SN z dnia 4 lutego 2000 r.,

II CKN 730/98, nie publ.; wyrok SN z dnia 27 sierpnia 1970 r., II CR 377/70,

nie publ.).

Pozwany składając oświadczenie o potrąceniu w zarzutach od nakazu

zapłaty i zgłaszając w tym zakresie stosowny zarzut procesowy nie

skonkretyzował swojej wierzytelności we wskazany wyżej sposób. Powołał się

natomiast na dokonanie potrącenia „z tytułu kar umownych w wysokości 0,1 % od

wartości niewykonanego świadczenia za każdy dzień zwłoki do dnia wykonania

przedmiotu umowy". Słusznie zatem Sąd Apelacyjny uznał, iż świetle tak

sformułowanego oświadczenia o potrąceniu połączony z nim zarzut procesowy

potrącenia nie może być uznany za podniesiony skutecznie.

Kwestionując stanowisko Sądu Apelacyjnego skarżący odwołał się do

poglądu Sądu Najwyższego wyrażonego w ostatnim z przywołanych wyżej

7

orzeczeń, wedle którego wymaganie skonkretyzowania wierzytelności

przedstawionej do potrącenia może być uznane za spełnione także wtedy, gdy

wskazane zostały przynajmniej przesłanki pozwalające ściśle określić wysokość

tej wierzytelności. Nie wchodząc w ocenę trafności powyższego zapatrywania

stwierdzić należy, że również na jego gruncie nie można uznać zasadności

zarzutu skarżącego. Wszakże skarżący nie wskazał wszystkich przesłanek

niezbędnych do kwotowego uściślenia wierzytelności objętej zarzutem potrącenie

(nie wskazał w jakim zakresie, tj. za jaki okres zamierza dochodzić kar

umownych ). Wbrew odmiennemu zapatrywaniu skarżącego, nie ma też podstaw

do różnicowania przesłanek oceny skuteczności tzw. ewentualnego zarzutu

potrącenia, tj. podniesionego na wypadek, gdyby objęta żądaniem pozwu

wierzytelność, kwestionowana przez pozwanego, została uznana przez sąd

za uzasadnioną.

Brak skonkretyzowania wierzytelności przedstawionej do potrącenia

stanowi wystarczającą przesłankę dyskwalifikacji podniesionego zarzutu

potrącenia bez potrzeby analizowania, czy wierzytelność ta została wykazana

w sposób przewidziany w art. 493 § 3 k.p.c. Udowodnienie istnienia

wierzytelności bez jej dostatecznego zindywidualizowania w ogóle nie wchodzi

w rachubę.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy uznając skargę kasacyjną

za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw na podstawie art. 39814

k.p.c. orzekł,

jak w sentencji.