II CSK 108/06

Sygn. akt II CSK 108/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 października 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

SSN Tadeusz Żyznowski

w sprawie z powództwa Gminy Miasto Ł.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej "Ł."

o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 4 października 2006 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Okręgowego w Ł.

z dnia 24 listopada 2005 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w Ł. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia

o kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w Ł. wyrokiem z dnia 31 maja 2005 r. oddalił powództwo

Gminy Miasta Ł., skierowane przeciwko Spółdzielni mieszkaniowej „ Ł.” o

uzgodnienie treści księgi wieczystej o nr [...] z rzeczywistym stanem prawnym. Sąd

ten ustalił, że decyzją Wydziału Gospodarki Komunalnej, Przestrzennej, Ochrony

Środowiska Urzędu Powiatowego w Ł. z dnia 22 kwietnia 1974 r. na rzecz

Spółdzielni Mieszkaniowej „Ł.” zostało ustanowione prawo użytkowania

wieczystego nieruchomości położonej w Ł. przy ul. B. Na części tej nieruchomości

pozwana spółdzielnia zrealizowała zadanie inwestycyjne obejmujące budowę

osiedla mieszkaniowego. W 1979 r. strona pozwana przystąpiła do budowy

kotłowni. Obowiązki inwestora zastępczego przy realizacji tej inwestycji pełnił

Zakład „I.” Budowa kotłowni była finansowana z kredytu udzielonego stronie

pozwanej przez Narodowy Bank Polski. Odbiór i przekazanie kotłowni nastąpiło w

dniu 21 grudnia 1979 r. Inwestor zastępczy przekazał wybudowaną kotłownię w

dniu 1 stycznia 1980 r. Przedsiębiorstwu Energetyki Cieplnej. Decyzją

komunalizacyjną wojewody z dnia 13 grudnia 1993 r. mienie należące do

Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej. zostało nieodpłatnie przekazane Gminie

Miejskiej w Ł. W protokole inwetaryzacyjnym oraz załącznikach stanowiących część

tej decyzji został wymieniony między innymi budynek kotłowni. Strona pozwana

w 1998 r. ujawniła w księdze wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Ł.

przysługującą jej, odrębną od gruntu własność budynku kotłowni. Sąd Rejonowy

ocenił, że strona pozwana, która wzniosła budynek kotłowni, stała się jego

właścicielem i brak było podstaw, by wpis w księdze wieczystej, dotyczący

przysługującego jej prawa własności, uznać za niezgodny z rzeczywistym stanem

prawnym.

Sąd Okręgowy w Ł., po rozpoznaniu apelacji strony powodowej, oddalił ją

wyrokiem z dnia 24 listopada 2005 r. Podzielając ustalenia faktyczne sądu

pierwszej instancji wskazujące, że to strona pozwana wybudowała budynek

kotłowni na gruncie przekazanym jej w użytkowanie wieczyste, Sąd Okręgowy

przyjął, że w tej sytuacji strona pozwana stała się jego właścicielem. Sąd drugiej

instancji wyraził również pogląd, że bez znaczenia jest, kto spłacił kredyt

3

zaciągnięty na budowę kotłowni, bo nie zmienia to faktu, że budowa była

finansowana z funduszy pozwanej spółdzielni. Także okoliczność, że strona

pozwana nigdy nie użytkowała budynku kotłowni nie ma żadnego znaczenia dla

oceny, kto jest jej właścicielem. Brak było także podstaw by przyjąć, że przekazanie

kotłowni po jej wybudowaniu przedsiębiorstwu zajmującemu się produkcją energii

cieplnej było związane z przeniesieniem na rzecz Skarbu Państwa własności

kotłowni.

Skarga kasacyjna strony powodowej została oparta o obie podstawy

określone w art. 3983

§ 1 k.p.c. W ramach podstawy naruszenia prawa

materialnego skarżąca zarzuciła obrazę art. 49 k.c., art. 2 i 7 Konstytucji w zw.

z art. 244 k.p.c. oraz § 1 pkt.1 lit. a Zarządzenia Ministra Finansów z dnia

17 stycznia 1972 r. w sprawie umarzania kredytów bankowych udzielonych

spółdzielniom budownictwa mieszkaniowego (M.P. Nr 7, poz. 47). W ramach zaś

podstawy naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik

sprawy skarżąca zarzuciła obrazę art. 244 k.p.c. w zw. z art. 234 k.p.c., art. 252

k.p.c., art. 177 § 1 pkt 3 i § 2 k.p.c., art. 2 k.p.c. w zw. z art. 177 Konstytucji oraz art.

184 Konstytucji. W oparciu o te zarzuty wniosła o uchylenie wyroku Sądu

Okręgowego w Ł. oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego w Ł. i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji,

ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Ł.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Pisemne motywy zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu

Okręgowego, poza wytknięciem apelującemu niezrozumiałości zarzutu dokonania

błędnych ustaleń faktycznych, zostały ograniczone do rozważań prowadzących do

stwierdzenia, że to strona pozwana stała się właścicielem kotłowni, gdyż kotłownię

tę wzniosła jako inwestor, na gruncie oddanym jej w użytkowanie wieczyste. Sąd

drugiej instancji wyraził przy tym pogląd, że zaistniałe później okoliczności

związane ze spłatą kredytu bankowego zaciągniętego na budowę kotłowni

i wykorzystywaniem kotłowni, nie miały żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia

sprawy. Zostały one pominięte przy rozpoznawaniu apelacji strony powodowej.

4

Skarga kasacyjna kwestionująca to stanowisko jest uzasadniona. W sprawie

o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym istotne jest

ustalenie, czy stan prawny objęty wpisem w księdze wieczystej odpowiada

rzeczywistemu stanowi prawnemu, co wymaga ustalenia tego stanu w momencie

rozstrzygania o żądaniu pozwu, zgodnie z ogólną regułą wynikającą z treści art.

316 § 1 k.p.c., a nie ustalenia stanu prawa w chwili jego powstania, na czym

poprzestał Sąd Okręgowy.

W rozstrzyganej sprawie bezsporne jest, że po wybudowaniu kotłowni

została wydana decyzja administracyjna dotycząca komunalizacji mienia

Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej. Wymienione w tej decyzji środki trwałe

objęte komunalizacją i przekazane Gminie Miasta Ł., obejmowały również budynek

kotłowni będący przedmiotem postępowania w sprawie o uzgodnienie wpisu

w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Rolą Sądu było zatem

dokonanie oceny, jakiego rodzaju skutki należy wiązać z wydaniem tej decyzji, przy

uwzględnieniu eksponowanego w skardze kasacyjnej odrębności trybu

administracyjnego i sądowego oraz zasady związania Sądu prawomocną decyzją

administracyjną. Akty administracyjne mogą niewątpliwie wywierać skutki w sferze

prawa cywilnego, a pominięcie przez Sąd decyzji administracyjnej rodzącej tego

rodzaju skutki, wymaga stwierdzenia ku temu podstaw, czego nie dokonał Sąd

drugiej instancji. Dlatego też zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące pominięcia przez

Sąd Okręgowy istnienia decyzji komunalizacyjnej, jak i oceny jej znaczenia były

uzasadnione.

W skardze kasacyjnej podniesiono również trafnie, że Sąd pominął

bezzasadnie także ocenę skutków przekazania wybudowanej kotłowni

przedsiębiorstwu trudniącemu się produkcją energii cieplnej, dla prawa własności

tego obiektu. Stwierdzenie Sadu Okręgowego, że fakt, iż strona pozwana nigdy nie

użytkowała budynku kotłowni nie ma żadnego znaczenia dla kwestii jej własności

nie zostało poprzedzone jakąkolwiek oceną przepisów Zarządzenia Ministra

Finansów z dnia 17 stycznia 1972 r. w sprawie umarzania kredytów bankowych

udzielonych spółdzielniom budownictwa mieszkaniowego. Sąd Okręgowy nie

ocenił, jakie skutki należy wiązać z użytym w tych przepisach stwierdzeniem

o umorzeniu zaciągniętych przez spółdzielnie kredytów bankowych zaciągniętych

5

na budowę kotłowni „przekazanych nieodpłatnie właściwym jednostkom

państwowym”. Zaniechał także oceny, czy budynek kotłowni wraz z jego

urządzeniami służącymi do produkcji energii cieplnej nie wchodził w skład

przedsiębiorstwa produkującego energię cieplną, któremu został przekazany (art.

49 k.c.).

Z przyczyn wyżej wskazanych skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu

i zaskarżony wyrok należało uchylić na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. Brak było

natomiast podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego, co do uchylenia także

wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania

temu sądowi.