I CSK 154/06

Sygn. akt I CSK 154/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 października 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Hubert Wrzeszcz

SSN Marian Kocon

Protokolant Ewa Krentzel

w sprawie z powództwa Syndyka Masy Upadłości „I.” Spółki z o.o.

przeciwko „E.” Spółce z o.o.

o ustalenie bezskuteczności przelewu wierzytelności,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 12 października 2006 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 20 grudnia 2005 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony powodowej na

rzecz pozwanej 2700 (dwa tysiące siedemset) zł zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 9 lutego 2005 r. oddalił powództwo I.

SP. z o.o. w upadłości skierowane przeciwko E. Sp. z o.o. o ustalenie

bezskuteczności przelewu wierzytelności pieniężnej w kwocie 178.645,39 zł.

należnej powódce wobec Miasta W., dokonanego w dniu 15 maja 2003 r. na rzecz

pozwanej. Podstawą tego rozstrzygnięcia były następujące ustalenia:

W dniu 15 maja 2003 r. powódka zawarła z pozwaną umowę na wykonanie

ślusarki aluminiowej do sali gimnastycznej. Jako zabezpieczenie płatności

wynagrodzenia strony zawarły tego samego dnia umowę, na podstawie której

powódka dokonała cesji na rzecz pozwanej swojej wierzytelności przysługującej jej

wobec inwestora – Miasta W. Cesja dotyczyła kwoty 146.430,65 zł., powiększonej o

podatek VAT.

W dniu 23 czerwca 2003 r. powódka złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości, który

został uwzględniony postanowieniem Sądu Rejonowego w W. z dnia 30 września

2003 r.

Sąd Okręgowy uznał, że w tej sytuacji w ogóle nie mógł znaleźć zastosowania art.

54 § 2 prawa upadłościowego, na którym opierało się żądanie pozwu, ponieważ

w dacie dokonywania cesji nie istniał jeszcze żaden dług powódki wobec

pozwanej, gdyż ta nie wykonała jeszcze ślusarki, do czego zobowiązała się

w umowie z dnia 15 maja 2003 r. W tej sytuacji Sąd Okręgowy nie badał

pozostałych przesłanek bezskuteczności zabezpieczenia, o jakich mowa

w powołanym przepisie prawa upadłościowego, uznając to za bezcelowe, wobec

braku przesłanki podstawowej w postaci istnienia zabezpieczanego długu, i z tej

przyczyny oddalił powództwo.

Apelacja powódki od tego orzeczenia została oddalona wyrokiem Sądu

Apelacyjnego z dnia 20 grudnia 2005 r. Sąd ten, odmiennie od Sądu I – ej Instancji,

uznał, że w chwili dokonywania zabezpieczenia dług istniał, gdyż został zaciągnięty

w momencie podpisania umowy między stronami w dniu 15 maja 2003 r. na

3

wykonanie ślusarki aluminiowej do sali gimnastycznej, budowanej przez powódkę

na zlecenie inwestora – Miasta W. Był to jednocześnie dług niepłatny (jeszcze

niewymagalny), a zatem, wbrew ocenie Sądu Okręgowego, był to dług o którym

mowa w art. 54 § 2 prawa upadłościowego. Jednakże zgodnie z tym przepisem

przesłanką uznania, że zabezpieczenie takiego długu było bezskuteczne, jest

pozytywna wiedza kontrahenta o istnieniu podstaw do ogłoszenia upadłości osoby

żądającej ustalenia tejże bezskuteczności zabezpieczenia. Ciężar dowodu wiedzy

strony pozwanej o istnieniu podstaw do ogłoszenia upadłości spoczywał na

powódce, bowiem to ona wywodziła z tego faktu skutki prawne (art. 6 k.c.).

Powódka nie wykazała istnienia tych okoliczności, a zgłoszony dowód z zeznań

świadków, który miał to potwierdzić, był spóźniony (art. 47912

§ 1 k.p.c.), zatem

powództwo zostało trafnie oddalone przez Sąd Okręgowy, chociaż z innych

przyczyn prawnych, niż te, które wskazał ten Sąd.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyła skargą kasacyjną powódka, zarzucając

naruszenie art. 54 prawa upadłościowego oraz mające wpływ na wynik sprawy

uchybienie art. 47912

k.p.c. i na tych podstawach wnosiła o uchylenie orzeczeń

Sądów obu instancji i uwzględnienie powództwa, ewentualnie o przekazanie

sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 54 § 2 prawa upadłościowego bezskuteczne jest

zabezpieczenie długu jeszcze niepłatnego, dokonane przez upadłego w ciągu

dwóch miesięcy przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości. Jednak ten, kto

otrzymał zabezpieczenie, może w drodze powództwa lub zarzutu żądać uznania

tych czynności za skuteczne, jeżeli w czasie ich dokonywania nie wiedział

o istnieniu podstawy ogłoszenia upadłości.

Skarżąca, powołując się na tak ujętą formułę tego przepisu, wskazuje, że mowa

jest w nim wyraźnie o tym „kto otrzymał zabezpieczenie”, czyli o wierzycielu, a więc,

jej zdaniem, to on, czyli pozwana, a nie jak przyjął Sąd Apelacyjny, powódka,

powinna wykazać, że nie wiedziała o istnieniu podstaw do ogłoszenia upadłości

dłużnika w chwili udzielania przez niego zabezpieczenia. Uszło jednak uwagi

skarżącej, że taki jest rozkład ciężaru dowodu, jeżeli z roszczeniem o uznanie, że

4

zabezpieczenie jest skuteczne, wystąpiłby wierzyciel, czyli pozwana. Tymczasem

w sprawie sytuacja jest odwrotna: powodem jest dłużnik, który wnosi o ustalenie

bezskuteczności udzielonego przez siebie wierzycielowi zabezpieczenia. W takim

układzie procesowym, bezpośrednio w przepisie nieuregulowanym, trzeba

przyznać rację Sądowi Apelacyjnemu, iż to na skarżącej spoczywał ciężar

udowodnienia, że pozwana wiedziała o istnieniu podstaw do ogłoszenia upadłości

udzielającego zabezpieczenia dłużnika. Należy jednak podkreślić, że kwestia

rozłożenia ciężaru dowodu w niniejszym procesie ma w istocie znaczenie

drugorzędne. Pierwszoplanowym zagadnieniem jest to, czy przepis art. 54 § 2

prawa upadłościowego ma zastosowanie tylko wtedy, kiedy dług niepłatny istniał

już w momencie udzielania zabezpieczenia, czy też także w sytuacji, która miała

miejsce w rozpoznawanej sprawie, kiedy zabezpieczenia udzielano równocześnie

z zaciągnięciem długu. W orzecznictwie zajmowano się tym problemem m.in.

w wyrokach S.N. z dnia 20 marca 2002 r. V CKN 888/00, (OSNC 2003, nr 3, poz.

39) oraz z dnia 7 lipca 2006 r. I CSK 136/06, nie publ., wyrażając pogląd, że

przepis ten miał zastosowanie tylko do takiego zabezpieczenia, które dotyczyło

długu istniejącego już wcześniej, a nie do sytuacji zaciągania zobowiązania przez

przyszłego upadłego z jednoczesnym ustanowieniem w okresie ochronnym

zabezpieczenia tego zobowiązania. Stanowisko to zyskało aprobatę

w piśmiennictwie i Sąd Najwyższy w składzie orzekającym również je podziela.

Prowadzi to do wniosku, że powództwo było chybione co do samej zasady prawnej,

zatem oddalenie jego przez Sąd Okręgowy, a następnie apelacji przez Sąd

Apelacyjny odpowiadało w rezultacie prawu, choć przesłanki prawne tych

rozstrzygnięć powinny być inne od wskazanych w uzasadnieniu skarżonego

orzeczenia.

Dlatego skarga kasacyjna podlegała oddaleniu (art. 39814

k.p.c.).