V CSK 205/06

Sygn. akt V CSK 205/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 października 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Strus

Protokolant Izabella Janke

w sprawie z powództwa "K." S.A.

przeciwko A.Ż.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 19 października 2006 r.,

skargi kasacyjnej pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną i zasądza od pozwanego na rzecz

powódki kwotę 1.800 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w J. nakazem zapłaty wydanym w dniu 22 grudnia 2004 r. w

postępowaniu nakazowym orzekł, że pozwany A.Ż. ma zapłacić powódce „K.”

Spółce Akcyjnej kwotę 100.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 24 stycznia

2003 r. i kosztami postępowania.

Po rozpoznaniu zarzutów pozwanego Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia

10 maja 2005 r. utrzymał w mocy nakaz zapłaty, przyjmując za podstawę tego

rozstrzygnięcia następujące ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną.

W dniu 29 grudnia 1997 r. powódka zawarła z W.Ż. właścicielką „P.” umowę

ramową. Na podstawie tej umowy powódka zobowiązała się dokonywać sprzedaży

swoich wyrobów gotowych W.Ż. w okresie do 28 czerwca 1998 r. Kupującą

reprezentował, jako jej pełnomocnik, pozwany A.Ż. Celem zabezpieczenia płatności

należności sprzedającego, wynikających z powyższej umowy, pozwany w dniu 5

lutego 1998 r. na zlecenie powódki wystawił własny weksel in blanco na sumę

100.000 zł. Nakazem zapłaty z dnia 6 marca 2000 r. Sąd Rejonowy w W.

zobowiązał W.Ż. do zapłaty „K.” Spółce Akcyjnej kwoty 489.125,58 zł z ustawowymi

odsetkami. Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego

w B. z dnia 20 października 2000 r. Powódka pismem z dnia 9 stycznia 2003 r.

wezwała pozwanego, jako wystawcę weksla własnego, do zapłaty kwoty 100.000

zł. Pozwany odmówił spełnienia tego żądania podnosząc zarzut przedawnienia

roszczeń, wynikających ze stosunku podstawowego łączącego powódkę z W.Ż., a

w konsekwencji roszczenia z weksla in blanco.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał roszczenie powódki

za usprawiedliwione. Stwierdził, że weksel wystawiony przez pozwanego

uzupełniony został prawidłowo, w sposób spełniający wszystkie wymagania

określone w art. 101 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe (Dz.U. Nr

37, poz. 282 ze zm.; dalej: „Pr. weksl.”). Stanął na stanowisku, że roszczenie

wynikające z tego weksla podlegają – stosownie do dyspozycji art. 70 zd. pierwsze

Pr. weksl. - trzyletniemu terminowi przedawnienia, liczonemu od dnia płatności

3

weksla. W sytuacji zatem, gdy termin płatności weksla został wyznaczony na dzień

22 stycznia 2004 r., to o przedawnieniu roszczeń z tego weksla nie może być

mowy. Sąd Okręgowy wskazał też, że abstrakcyjny charakter zobowiązania

wekslowego sprawia, iż wynikające z niego roszczenia podlegają przedawnieniu

niezależnie od przedawnienia roszczeń ze stosunku podstawowego. W konkretnym

stanie faktycznym również i te roszczenia nie uległy jeszcze przedawnieniu, jako że

zostały stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu w dniu 20 października 2000

r. (art. 125 § 1 k.c.). Pozwany nie poręczał weksla wystawionego przez W.Ż., lecz

wystawił weksel własny. Jego odpowiedzialność nie jest więc ukształtowana na

zasadzie in solidum. Skoro w dacie wypełnienia weksla zobowiązanie ze stosunku

podstawowego nadal istniało i było wymagalne, to pozwany, jako gwarant, ponosi

odpowiedzialność za jego wykonanie.

Sąd Apelacyjny wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną oddalił apelację

pozwanego od orzeczenia Sądu Okręgowego. Sąd Apelacyjny aprobując w całej

rozciągłości ustalenia i wnioski Sądu pierwszej instancji podkreślił, że pozwany nie

może skutecznie podnieść zarzutu przedawnienia roszczeń wynikających z umowy,

której nie był stroną. Pozwanego łączyła z powódką umowa nienazwana zbliżona

cechami do umowy gwarancji. Wprawdzie strony nie sporządziły na piśmie

deklaracji wekslowej, lecz weksel bezspornie został wystawiony przez pozwanego

na zabezpieczenie płatności za wyroby sprzedane W.Ż. W toku procesu pozwany

nie wykazywał, by umówił się z powódką, że nie może ona uzupełnić weksla po

upływie terminu przedawnienia zabezpieczonych roszczeń. Roszczenia te zresztą

nie uległy przedawnieniu.

W skardze kasacyjnej opartej na podstawie określonej w art. 3983

§ 1 pkt 1

k.p.c. pozwany zarzucił Sądowi Apelacyjnemu naruszenie:

- art. 10 Pr. weksl. przez uznanie, że weksel in blanco wystawiony przez

pozwanego w celu zabezpieczenia wierzytelności z umowy sprzedaży

zawartej między powódką a W.Ż. ma charakter typowego zobowiązania

abstrakcyjnego, a nie kauzalnego;

- art. 117 w zw. z art. 556 k.c. oraz art. 125 k.c. przez przyjęcie,

że dochodzone przez powódkę roszczenia nie uległy przedawnieniu

4

względem pozwanego oraz, że wskutek wydania przez Sąd Okręgowy w B.

w dniu 20 października 2000 r. wyroku w sprawie pomiędzy W.Ż. a „K.”

przerwaniu uległ bieg terminu przedawnienia roszczenia wynikającego

ze zobowiązania wekslowego;

- art. 104 Pr. weksl. oraz art. 366 i art. 372 k.c. poprzez oparcie

odpowiedzialności pozwanego na przepisach prawa wekslowego

z wyłączeniem zasad odpowiedzialności in solidum (w tym odpowiednio

przepisów kodeksu cywilnego o odpowiedzialności solidarnej).

Powołując się na tak ujętą podstawę kasacyjną, pozwany wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i jego zmianę przez oddalenie powództwa w całości, bądź

też o uchylenie tego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Z przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku wiążących ustaleń

faktycznych wynika, że pozwany wystawił w dniu 5 lutego 1988 r. weksel in blanco

w celu zabezpieczenia wierzytelności, przypadających powódce na podstawie

umowy, jaką zawarła ona w dniu 29 grudnia 1997 r. z żoną pozwanego W.Ż.

Ustalenia te wskazują zatem jednoznacznie na to, iż istniał tzw. stosunek

podstawowy kreujący roszczenia, dla zabezpieczenia których pozwany zaciągnął

zobowiązanie wekslowe, tyle tylko, że stosunek ten łączył remitenta (powódkę)

nie z wystawcą weksla (pozwanym), ale z osobą trzecią (W.Ż.). Obowiązujące

prawo nie sprzeciwia się dopuszczalności wystawienia weksla dla zabezpieczenia

długu osoby trzeciej. Praktyka taka nie jest kwestionowana zarówno w doktrynie,

jak i w orzecznictwie (por. uzasadnienia wyroków Sądu Najwyższego: z dnia 17

czerwca 1999 r., I CKN 51/96, OSNC 2000/2/27 oraz z dnia 25 marca 2004 r., II

CK 103/03, Pr. Bankowe 2005/5/6). Nie jest zatem uprawniony zarzut skarżącego

wskazujący na naruszenie przez Sąd Apelacyjny art. 10 Pr. weksl. poprzez nie

dostrzeżenie związku zaciągniętego przez pozwanego zobowiązania wekslowego

ze wskazanym wyżej stosunkiem podstawowym. Sąd Apelacyjny stwierdził

wszakże wyraźnie, że wystawiony przez pozwanego weksel miał zabezpieczyć

5

(gwarantować) wierzytelności powódki z tytułu sprzedaży jej wyrobów W.Ż.

Dostrzeżenie wskazanej relacji pomiędzy zobowiązaniem ze stosunku

podstawowego a zobowiązaniem z weksla in blanco znalazło swój wyraz w

przeprowadzeniu przez Sąd Apelacyjny badania podniesionego przez pozwanego

zarzutu uzupełnienia weksla po upływie terminu przedawnienia zabezpieczonego

nim roszczenia jako zarzutu uzupełnienia weksla niezgodnie z zawartym

porozumieniem. Zasadność przeprowadzenie oceny wzmiankowanego zarzutu w

takiej płaszczyźnie podyktowana jest właśnie – według dominującego w

judykaturze stanowiska – ścisłą więzią występująca pomiędzy zobowiązaniem

wynikającym z weksla in blanco, a zobowiązaniem z którego wynika

zabezpieczone roszczenie (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 14

października 1971 r., II CR 277/71, OSP 1972/7/139; z dnia 19 listopada 2004 r., V

CK 228/04, OSP 2005/11/130; z dnia 24 listopada 2005 r., IV CK 236/05, nie publ.;

z dnia 30 listopada 2005 r., III CK 274/05, nie publ.; z dnia 15 lutego 2006 r., IV

CSK 15/05, nie publ.; z dnia 14 lipca 2006 r. II CSK 75/06).

Za chybiony uznać należy, podniesiony przez skarżącego, zarzut naruszenia

art. 117 w zw. z art. 556 oraz art. 125 k.c. (art. 556 k.c. – jak to wynika

z uzasadnienia tego zarzutu - przywołany został zamiast art. 554 k.c. wskutek

oczywistej omyłki pisarskiej).

Wbrew twierdzeniom skarżącego, Sąd Apelacyjny wcale nie uznał,

że dochodzone przez pozwanego w niniejszym postępowaniu wobec pozwanego

roszczenie nie uległo przedawnieniu w oparciu o wymienione przepisy. Przyjął

natomiast, że W.Ż. oraz pozwany pozostają dłużnikami powódki z różnych tytułów

prawnych, przy czym ten ostatni - z tytułu zobowiązania wekslowego. Wskazał też

wyraźnie, że żądanie pozwu obejmuje roszczenie wekslowe przeciwko wystawcy

weksla własnego, a to podlega przedawnieniu w terminie określonym w art. 70 zd.

pierwsze Pr. weksl. Do oceny zarzutu przedawnienia roszczenia powódki

względem pozwanego Sąd Apelacyjny nie stosował zatem przytoczonych przez

skarżącego przepisów kodeksu cywilnego. Przez pryzmat tych unormowań

rozważył natomiast, czy na przeszkodzie do uwzględnienia powództwa nie stoi

uzupełnienie weksla w sposób sprzeczny z porozumieniem wekslowym (po

upływie terminu przedawnienia roszczeń ze stosunku podstawowego).

6

Skarżący w sposób zupełnie dowolny przypisał też Sądowi Apelacyjnemu

zapatrywanie, według którego stwierdzenie prawomocnym orzeczeniem sądu

roszczeń powódki wobec W.Ż. wynikających ze stosunku podstawowego miało

spowodować przerwanie biegu terminu przedawnienia roszczenia wekslowego

przysługującego powódce względem pozwanego. Sąd Apelacyjny stwierdził

wyraźnie, że roszczenia te podlegają przedawnieniu według różnych reżimów

prawnych. Roszczenia ze stosunku podstawowego zabezpieczone wekslem in

blanco do chwili jego uzupełnienia, z uwagi na treść art. 125 k.c., nie uległy

przedawnieniu. Powódka była więc uprawniona do uzupełnienia weksla

wystawionego przez pozwanego. Dopiero od wskazanego w uzupełnionym

blankiecie dnia płatności weksla rozpoczął swój bieg termin przedawnienia

roszczenia wekslowego (art. 70 zd. pierwsze Pr. weksl.). Przerwanie biegu terminu

tego przedawnienia wskutek okoliczności wskazanych przez skarżącego w ogóle

nie wchodziło w rachubę. W tym kontekście niezrozumiałe są zawarte

w uzasadnieniu skargi kasacyjnej twierdzenia, według których Sąd Apelacyjny

rozciągnął skutki wydłużenia biegu terminu przedawnienia wobec W.Ż. na

pozwanego (w następstwie stwierdzenia przysługujących powódce względem tej

dłużniczki roszczeń prawomocnym wyrokiem sądu), jak też wskazujące na

bezzasadność powództwa z uwagi na „przedawnienia roszczenia ze stosunku

podstawowego wobec pozwanego … w dniu 18 czerwca 2001 r.” Tym samym za

oczywiście bezzasadne uznać należy nawiązujące do tych twierdzeń zarzuty

naruszenia art. 104 Pr. weksl. oraz art. 366 i art. 372 k.c.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c.

orzekł, jak w sentencji.