I CSK 190/06

Sygn. akt I CSK 190/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 października 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa E. M.

przeciwko E. M.

o eksmisję,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 27 października 2006 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego

w W. z dnia 11 stycznia 2006 r.,

oddala skargę kasacyjną.

2

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 20 czerwca 2005 r. oddalił powództwo E. M.

wniesione przeciwko pozwanemu E. M. o jego eksmisję z nieruchomości położonej

w W. przy ul. D. 42. Sąd ten ustalił, że strony są byłym małżeństwem. Rozwód

między nimi został orzeczony w 1999 r. Mimo tego strony zamieszkują nadal

wspólnie, w nieruchomości położonej w W. przy ul. D. 42, która stanowi składnik

majątku dorobkowego. Między stronami toczy się postępowanie o podział tego

majątku. Stosunki między nimi są złe. Dochodzi do konfliktów i kłótni

powodujących interwencje policji. W konfliktach tych uczestniczą obie strony.

W ocenie Sądu Rejonowego żądanie eksmisji pozwanego należało rozpoznać

w oparciu o przepis art. 58 § 2 k.r.o., który wprawdzie reguluje wprost zasady

orzekania o eksmisji w procesie rozwodowym, jednakże może stanowić podstawę

orzeczenia eksmisji także byłego małżonka. Zebrany w sprawie materiał dowodowy

nie dawał jednak podstawy do oceny, że zachowanie pozwanego ma charakter

rażąco naganny i uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie stron. Przemawiało to za

oddaleniem powództwa.

Sąd Okręgowy po rozpoznaniu apelacji powódki, oddalił ją wyrokiem z dnia

11 stycznia 2006 r. Sąd drugiej instancji przyjął, że art. 58 § 2 k.r.o. może stanowić

podstawę orzeczenia eksmisji jedynie w procesie rozwodowym. Nie mógł on zatem

uzasadniać uwzględnienia wniesionego powództwa. Zaskarżony wyrok oddalający

powództwo, mimo innego uzasadnienia, odpowiadał zatem prawu i apelację

powódki należało oddalić.

Skarga kasacyjna powódki została oparta o obie podstawy określone w art.

3981

§ 1 k.p.c. W ramach podstawy naruszenia prawa materialnego powódka

zarzuciła obrazę art. 58 § 2 k.r.o. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie.

W ramach zaś podstawy naruszenia przepisów postępowania mającego istotny

wpływ na wynik sprawy, podniosła zarzut obrazy art. 378 § 1 k.p.c., art. 387 § 1

k.p.c., art. 391 w zw. z art. 328 § 2 k.p.c., art. 382 k.p.c., art. 385 k.p.c. oraz art. 391

k.p.c. w zw. z art. 217 § 1 i 233 § 1 k.p.c. W oparciu o te zarzuty skarżąca wniosła

o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu

3

Rejonowego z dnia 20 czerwca 2005 r. i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania sądowi pierwszej instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wobec treści zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej, w pierwszym

rzędzie wymagała rozważenia kwestia, czy art. 58 § 2 k.r.o. mógł stanowić

podstawę żądania pozwu. Jedynie bowiem w tym przypadku wymagałoby także

oceny, czy zostały naruszone przepisy postępowania dotyczące ustalenia podstawy

faktycznej sporu umożliwiającej prawidłowe zastosowanie tego przepisu.

Sąd drugiej instancji stwierdzając, że art. 58 § 2 k.r.o. stanowi podstawę do

orzeczenia eksmisji jedynie w procesie rozwodowym odwołał się do tego rodzaju

poglądu wyrażonego przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 20 września 1990 r.

(III CZP 53/90, OSNC 1991/4/43). W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy

podkreślił, że wskazany wyżej przepis ma charakter wyjątkowy w stosunku do

przedmiotu żądania, jakim jest rozwiązanie małżeństwa przez rozwód. Zgodnie

z ogólnymi zasadami przepis o charakterze wyjątkowym musi być wykładany ściśle.

Sąd Najwyższy zwrócił także uwagę, że przedstawione mu do rozstrzygnięcia

pytanie prawne dotyczyło sprawy, w której powód domagał się eksmisji

z mieszkania spółdzielczego. W postępowaniu o podział majątku obejmującego to

prawo, powinno zapaść rozstrzygnięcie, któremu z byłych małżonków powinno

przypaść spółdzielcze prawo do lokalu. Takiego rozstrzygnięcia nie powinno

zastępować wystąpienie z żądaniem orzeczenia eksmisji.

Stanowisko to zostało zakwestionowane w skardze kasacyjnej powódki

poprzez twierdzenie, że za dopuszczalnością stosowania art. 58 § 2 k.r.o.

w procesie o eksmisję, także w stosunkach pomiędzy byłymi małżonkami,

opowiadał się Sąd Najwyższy we wcześniejszych orzeczeniach (uchwałach z dnia

18 lipca 1984 r., III CZP 42/84, OSNC 1985/2-3/25 i 27 listopada 1985 r., III CZP

62/85, OSNC 1986/10/150), a za zasadnością tej oceny przemawia prymat zasady

ochrony dóbr osobistych nad dobrami majątkowymi, którą wyraża art. 58 § 2 k.r.o.

oraz „podwójna natura" tego przepisu - procesowa i materialnoprawna. Należy

zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej, że wymiar procesowy art. 58 § 2 k.r.o.

dotyczy możliwości orzekania przez sąd o eksmisji jednego z małżonków w wyroku

4

rozwodowym, a jego charakter materialnoprawny wyraża się w określeniu

w sposób szczególny podstawy do orzeczenia eksmisji. Można też podzielić

ocenę, że treść art. 58 § 2 k.r.o. określa podstawę do orzeczenia eksmisji

z uwzględnieniem relacji o charakterze wykraczającym poza stosunki majątkowe

między małżonkami, związanych z faktem samego wspólnego ich zamieszkiwania,

i odgrywają one na tle tego przepisu większą rolę, niż charakter przysługujących

małżonkom praw do lokalu, w którym wspólnie zamieszkują. Nie można jednak

z tych ocen wywodzić wprost wniosku, że podstawę do orzeczenia eksmisji byłego

małżonka stanowi również art. 58 § 2 k.r.o. Określając zakres kognicji sądu

rozwodowego i podstawę do orzekania w zakresie stosunków między małżonkami

ustawodawca musiał uwzględnić szczególny rodzaj więzi istniejących

w stosunkach między małżonkami. Wynika on ze splotu relacji o charakterze

osobistym i majątkowym, w tym zasad odnoszących się do współwłasności łącznej

majątku wspólnego małżonków. Wzgląd na interes rodziny i potrzebę udzielenia

ochrony małżonkowi, któremu druga strona uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie

swoim rażąco nagannym postępowaniem, może wówczas przemawiać za

ograniczeniem prawa majątkowego uprawniającego drugiego z małżonków do

korzystania z mieszkania, przy zastosowaniu art. 58 § 2 k.r.o. Ten rodzaj więzi

między małżonkami ustaje w przypadku rozwiązania małżeństwa przez rozwód.

Należy też podkreślić, że regulacja z art. 58 § 2 k.r.o. dotycząca orzekania

o eksmisji jednego z małżonków ma niewątpliwie charakter regulacji szczególnej,

gdyż problematyka odnosząca się do eksmisji została uregulowana szerzej niż tylko

w stosunkach między małżonkami. Podkreśla to jednoznacznie także samo

brzmienie tego przepisu poprzez stwierdzenie, że możliwość orzeczenia eksmisji

na jego podstawie zachodzi „wyjątkowo" Zasadą jest zaś, że przepisy szczególne

normujące określone stosunki - właśnie na zasadzie wyjątku, nie powinny być

interpretowane w sposób rozszerzający. Rozwiązania szczególne, odnoszące się

do określonych przez ustawodawcę sytuacji, nie powinny być zatem przenoszone

w drodze analogii do oceny innych stosunków, uregulowanych już w oparciu

o przepisy ogólne. Istnieją zaś tego rodzaju przepisy, które pozwalają dochodzić

eksmisji rozwiedzionego małżonka bez stosowania art. 58 § 2 k.r.o. Problem

dalszego wspólnego zamieszkiwania stron w rozstrzyganej sprawie może być

5

uregulowany poprzez dokonanie podziału ich majątku wspólnego. Przyznanie

nieruchomości jednej ze stron pozbawi drugą stronę tytułu prawnego do dalszego

korzystania z niej, co powoduje skutek podobny jak orzeczenie eksmisji. Należy

zgodzić się zaś z poglądem, że domaganie się eksmisji jednego z małżonków po

orzeczeniu rozwodu nie powinno zastępować w swoich skutkach rozstrzygnięcia

dotyczącego podziału majątku dorobkowego. Dopuszczenie takiej możliwości

mogłoby powodować także brak spójności orzeczeń sądowych w różnych

rodzajach postępowań. Nie można bowiem wykluczyć, że w sprawie o podział

majątku dorobkowego mieszkanie przypadałoby np. rozwiedzionemu małżonkowi,

który miałby obowiązek jego opuszczenia na podstawie wyroku eksmisyjnego

nakazującego wydanie go osobie, która równocześnie nie ma już tytułu prawnego

do korzystania z tego mieszkania w wyniku dokonanego podziału majątku

dorobkowego.

Biorąc powyższe pod uwagę należało przyjąć, że Sąd drugiej instancji ocenił

prawidłowo, iż art. 58 § 2 w rozstrzyganej sprawie nie znajdował zastosowania,

a zawarty w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia tego przepisu był

nieuzasadniony. Jego prawidłowe zastosowanie przez Sąd drugiej instancji

uzasadniało odstąpienie od rozpoznawania tych zarzutów apelacji, które dotyczyły

ustaleń faktycznych i oceny dowodów dotyczących sposobu zachowania

pozwanego, w kontekście możliwości uznania je za rażąco naganne

i uniemożliwiające wspólne zamieszkiwanie z powódką, jako przesłanek do

zastosowania art. 58 § 2 k.r.o. Z tego względu bezzasadne były również zarzuty

skargi kasacyjnej podniesione w ramach podstawy naruszenia przepisów

postępowania.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną na

podstawie art. 39814

k.p.c.

jc