V CSK 267/06

Sygn. akt V CSK 267/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 listopada 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)

SSN Maria Grzelka (sprawozdawca)

SSN Kazimierz Zawada

Protokolant Ewa Zawisza

w sprawie z powództwa „B.” Sp. z o.o.

przeciwko T.P.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 17 listopada 2006 r.,

skargi kasacyjnej pozwanego

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 18 listopada 2005 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżony wyro

k w punktach I i III (pierwszym i trzecim) i w tym zakresie

przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Powód domagał się od pozwanych T.P. i L.N. odszkodowania w kwocie

50.000,- złotych, jako równowartości urządzenia do gięcia rur i profili zamkniętych o

numerze fabrycznym {...] produkcji włoskiej firmy BLM UCIMU. Twierdził, że jako

syndycy mas upadłości „U.” Spółki z o.o. i H.K. prowadzącego działalność

gospodarczą pod firmą „H.K.” pozwani wyrządzili mu szkodę przez nie wydanie

przedmiotowego urządzenia stanowiącego jego własność, mimo istnienia

prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 18 sierpnia 2000 r.

nakazującego H.K. i Spółce z o.o. „U.”, aby wydali powodowi w/w urządzenie, a

ponadto, przez niesumienne wykonanie obowiązków syndyków polegające na nie

zabezpieczeniu tego urządzenia i jego wydanie, względnie dopuszczenie do jego

zabrania, a następnie sprzedaży przez Bank S.A. Z powyższym żądaniem, jako

alternatywnym, rozszerzającym dotychczasowe powództwo, powód wystąpił

w piśmie procesowym z dnia 4 kwietnia 2003 r. złożonym w toczącej się pomiędzy

stronami sprawie [...]/02, w której domagał się wyłączenia z mas upadłości

wymienionego urządzenia i nakazania pozwanym jego wydania lub zasądzenia na

swoją rzecz świadczenia wzajemnego. Sąd Okręgowy w W. powyższe żądanie

uznał za samodzielne, odrębne powództwo, w związku z czym wymienione pismo

procesowe zarejestrował jako pozew w nowej sprawie o sygnaturze[...]/03. W

sprawie [....]/02 Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 2 lipca 2004 r. oddalił

powództwo wobec obydwu pozwanych Syndyków, którymi byli T.P. i L.N., a Sąd

Apelacyjny wyrokiem z dnia 2 lipca 2004 r. oddalił apelację powoda. Obydwa

orzekające w tej sprawie Sądy uznały, że bezzasadne było powoływanie się

powoda na wyrok Sądu Okręgowego w W. z dnia 18 sierpnia 2000 r., jako mający

usprawiedliwiać żądanie wydania przez pozwanych urządzenia do gięcia rur i profili

zamkniętych. Przyjęły, że – wbrew twierdzeniu powoda – z wyroku tego nie

wynikało prawo własności powoda, jak również, że realizacja wyroku nie należała

do pozwanych Syndyków, skoro urządzenie podlegające – zgodnie z wyrokiem –

wydaniu przez upadłych H.K. i Spółkę z o.o. „U.” nie zostało przez żadnego

z pozwanych uznane za należące do masy upadłości, ani objęte przez nich

w posiadanie.

3

W rozpoznawanej sprawie Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 12 kwietnia

2005 r. oddalił powództwo. Ustalił, że obydwaj pozwani po objęciu funkcji syndyków

mas upadłości Spółki z o.o. „U.” i H.K. we własnym zakresie i bez pomocy ze strony

upadłych podjęli działania zmierzające do wyjaśnienia co stanowi majątek

upadłych, oraz, że w trakcie tych działań ustalili, iż niektóre maszyny i urządzenia

znajdujące się w hali produkcyjnej w T., w tym – przedmiotowe urządzenie do

gięcia rur i profili zamkniętych – posiadały oznaczenia wskazujące na to, że są

przedmiotem przewłaszczenia na zabezpieczenie kredytu zaciągniętego przez H.K.

w 1993 roku w Banku […] S.A. Wobec tego, że z wyroku, na który powoływał się

powód, nie wynikało, żeby powód był właścicielem w/w urządzenia, a jednocześnie

z dokumentów Banku wynikało, że właścicielem urządzenia jest Bank, żaden z

pozwanych Syndyków nie włączył tego urządzenia do spisu inwentarzy

obejmujących masy upadłości ani nie był władny wydać urządzenia powodowi. Sąd

Okręgowy ustalił przy tym, że pozwany L.N. w sprawozdaniu dla sędziego

komisarza z dnia 26 lutego 2001 r. wskazał, że w hali produkcyjnej dzierżawionej

przez Spółkę z o.o. „U.” znajdują się zarówno urządzenia należące do tej Spółki, jak

i urządzenia przewłaszczone na rzecz Banku, a ponadto, że żaden z pozwanych

nie objął w posiadanie urządzenia, którego dotyczy spór; zostało ono na początku

2002 r. usunięte przez Bank a następnie sprzedane firmie P. za kwotę 36.000,-

złotych brutto. Zdaniem Sądu Okręgowego, wyrok nakazujący wydanie powodowi

w/w urządzenia nie mógł być realizowany przez Syndyków, skoro wszczęte na jego

podstawie postępowanie egzekucyjne przeciwko upadłemu zostało zawieszone na

mocy art. 63 Prawa upadłościowego, a powód nie zaskarżył czynności Komornika,

ani też nie wniósł o kontynuowanie postępowania egzekucyjnego przeciwko

upadłemu, ani nie wszczął postępowania o ustalenie prawa własności urządzenia

mimo, że był informowany przez Syndyków, że oprócz niego prawa do tej rzeczy

zgłasza Bank. Sąd Okręgowy zauważył, że przyjęciem, iż w/w urządzenie nie

należało do Spółki z o.o. „U.”, w momencie ogłoszenia jej upadłości, przemawia też

okoliczność, iż postanowieniem sędziego komisarza z dnia 11 kwietnia 2001 r.

oddalony został wniosek powoda o wyłączenie tej rzeczy z masy upadłości Spółki z

o.o. „U.”. Według oceny Sądu Okręgowego, stało się tak w związku z uznaniem, iż

4

wniosek był bezprzedmiotowy ponieważ wymienione urządzenie nigdy do masy

upadłości nie weszło.

W wyniku apelacji powoda Sąd Apelacyjny zaskarżonym wyrokiem zmienił

wyrok Sądu Okręgowego w stosunku do pozwanego T.P. i zasądził od tego

pozwanego na rzecz powoda kwotę 50.000,- złotych oraz koszty procesu,

natomiast oddalił apelację w pozostałym zakresie i zasądził od powoda na rzecz

pozwanego L.N. koszty procesu. Sąd Apelacyjny ustalił, że w dniu ogłoszenia

upadłości Spółki z o.o. „U.” urządzenie do gięcia rur i profili zamkniętych, którego

dotyczy spór, znalazło się w posiadaniu pozwanego T.P., skoro pozostało w hali

produkcyjnej dzierżawionej przez spółkę „U.” oraz, że w związku z tym, jak również

wobec istnienia prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 18 sierpnia

2000 r., nakazującego H.K. oraz spółce z o.o. „U.” wydanie na rzecz powoda

przedmiotowego urządzenia, pozwany T.P. miał obowiązek wydać to urządzenie

powodowi. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, pozwany T.P. nie był uprawniony do

przesądzenia, że roszczenie Banku, wywodzone z umowy przewłaszczenia,

wyprzedza roszczenie strony powodowej oparte na wyroku sądu zaopatrzonym w

klauzulę wykonalności. Stanowiłoby to naruszenie konstytucyjnej zasady zaufania

obywateli do demokratycznego państwa prawa i respektowania prawomocnych

orzeczeń sądu. Pozwany powinien był wykonać wymieniony wyrok a skoro tego nie

uczynił, wbrew ciążącemu na nim, z mocy art. 102 Prawa upadłościowego z 1934

r., obowiązku dołożenia należytej staranności przy wykonywaniu czynności

syndyka, to dopuścił się czynu niedozwolonego i wyrządzenia szkody wyrażającej

się w tym, że przedmiotowe urządzenie nie weszło w skład majątku powoda, lecz

zostało sprzedane osobie trzeciej. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, wysokość szkody

stanowiąca równowartość spornego urządzenia została ustalona przez Sąd

Rejonowy w W. postanowieniem z dnia 8 maja 2002 r. w sprawie [...]/02, wydanym

po sprawdzeniu przez Sąd wartości przedmiotu sporu. Jednocześnie Sąd

Apelacyjny uznał, że urządzenie, którego dotyczy spór, nie wchodziło do masy

upadłości oraz, że pozwani Syndycy zasadnie nie ujęli tego urządzenia w spisach

inwentarzy, gdyż z dokumentacji wynikało, że zostało ono przewłaszczone na rzecz

Banku.

5

W skardze kasacyjnej pozwany T.P. zarzucił powyższemu wyrokowi

naruszenie przepisów postępowania art. 382 w zw. z art. 233 § 1 i art. 236 oraz art.

128 w zw. z art. 140 k.p.c., a także art. 25 k.p.c. Ponadto, zarzucił naruszenie

prawa materialnego – art. 102 Prawa upadłościowego z 1934 r. w zw. z art. 415

k.c., art. 361 § 2 w zw. z art. 6 k.c. oraz art. 441 § 1 w zw. z art. 366 § 1 k.c. Wnosił

o uchylenie zaskarżonego wyroku w punktach 1 i 3 i przekazanie w tym zakresie

sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy uznał skargę kasacyjną za oczywiście uzasadnioną w części

dotyczącej naruszenia w zaskarżonym wyroku art. 6, 361 § 2 k.c. oraz art. 102

Prawa upadłościowego z 1934 r. (Dz. U. Nr 93, poz. 834 ze zm.). Przede wszystkim

zasadnicze zastrzeżenia budzi przyjęcie przez Sąd Apelacyjny wysokości szkody

powoda w kwocie równej wartości przedmiotu sporu ustalonej przez Sąd Rejonowy

w W. w sprawie, która – po przekazaniu jej według właściwości rzeczowej Sądowi

Okręgowemu w W. – oznaczona została sygnaturą [...]/02. Pomijając już, że

wartość przedmiotu sporu w sprawie o wyłączenie rzeczy z masy upadłości i

wydanie nie musi być tożsama z wartością przedmiotu sporu w sprawie o

odszkodowanie (art. 363 § 2 k.c., art. 316 § 1 k.p.c. w zw. z art. 19 k.p.c.) należy

zauważyć, że oznaczenie przedmiotu sporu jest czynnością procesową (art. 19

k.p.c.) natomiast szkoda, jej wysokość oraz odpowiednia suma pieniężna służąca

naprawieniu szkody należą do materialno-prawnych przesłanek odpowiedzialności

cywilnej, które powinien wykazać powód (art. 361 § 2, art. 363, art. 6 k.c. w zw. z

art. 232 k.p.c.). Wynik sprawdzenia przez sąd wartości przedmiotu sporu w sprawie

o wydanie rzeczy nie może stanowić podstawy ustalenia wysokości odszkodowania

za utratę rzeczy, jeśli wynik ten został uzyskany na podstawie samego tylko

oświadczenia powoda, względnie innych osób opierających się na oświadczeniu

powoda. W postanowieniu z dnia 8 maja 2002 r. (k – 55 akt [...]/02) sprawdzenie

wartości przedmiotu sporu wyrażało się w zasięgnięciu przez Sąd Rejonowy

informacji o wartości przedmiotu sporu wskazanej przez powoda w sprawie[...]/99

Sądu Okręgowego w W. W żądnym razie nie mogło to stanowić podstawy przyjęcia

przez Sąd Apelacyjny w rozpoznawanej sprawie wartości szkody. Wymaga

podkreślenia, że sam powód nie tylko nie wykazał, żeby jego szkoda przedstawiała

kwotę 50.000,- zł, ale w sprawie [...]/02 sprzeciwiał się przyjęciu wartości

6

przedmiotu sporu w kwocie wyższej niż 30.000,- złotych, natomiast w sprawie

niniejszej twierdził, że jego szkoda wynosi co najmniej 18.300,- złotych (k - 324).

Wadliwe przyjęcie wysokości szkody stanowiło wystarczającą podstawę do

uchylenia zaskarżonego wyroku w punktach 1 i 3 i przekazania w tym zakresie

sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Jednakże zasadny był także zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia

art. 102 Prawa upadłościowego z 1934 r. Powód opierał swoje żądanie

odszkodowawcze przede wszystkim na twierdzeniu, że Sąd Okręgowy w W.

prawomocnie orzekł o wydaniu przez H.K. i Spółkę z o.o. „U.” urządzenia, o

którym mowa w sprawie niniejszej i w sprawie [...]/02. W zakresie w jakim

nieuwzględnienie przez pozwanych powyższego wyroku jako podstawy wydania

przez nich powodowi przedmiotowego urządzenia w trybie art. 28 Prawa

upadłościowego z 1934 r. miało przesądzać co do zasady o odpowiedzialności

pozwanych na podstawie art. 102 Prawa upadłościowego kwestia, czy pozwani

mieli obowiązek wydania powodowi urządzenia na podstawie w/w wyroku

przedstawiała się jako prejudycjalna i tak też potraktował ją Sąd Apelacyjny w

zaskarżonym wyroku. Uszło jednak uwagi Sądu, że ta kwestia została już wcześniej

pomiędzy stronami prawomocnie rozstrzygnięta w sprawie [...]/02, w której żądanie

powoda dotyczące wydania przedmiotowego urządzenia na podstawie art. 28

Prawa upadłościowego zostało oddalone m.in. dlatego, że Sądy orzekające uznały

za bezpodstawne powoływanie się powoda na wyrok Sądu Okręgowego w W. z

dnia 18.VIII.2000 [....]/99. Wywołało to skutki z art. 365 § 1 k.p.c. w związku z czym

w rozpoznawanej sprawie Sąd Apelacyjny nie mógł w tej materii przesłankowo

orzekać inaczej. Można dodać, że nieuprawnione było także stanowisko Sądu

Apelacyjnego, iż pozwany T.P. był posiadaczem przedmiotowego urządzenia.

Posiadania nie wyczerpuje samo tylko władanie rzeczą. Wymagana jest

jednoczesna wola władania dla siebie (animus cum sibi habendi), której w

przypadku skarżącego Sąd Apelacyjny nie ustalił, zaś inne, niezaprzeczone w

zaskarżonym wyroku okoliczności (odmowa ujęcia przedmiotowego urządzenia w

spisie inwentarza składników masy upadłości Spółki z o.o. „U.”) wskazywałyby

wręcz, że takiej woli pozwany T.P. nie wyraził. Okoliczności faktyczne

rozpoznawanej sprawy, takie jak zawarcie przez upadłego z Bankiem umowy

7

przewłaszczenia odnośnie do urządzenia będącego przedmiotem sporu, a

następnie umowy sprzedaży tego urządzenia powodowi i wzięcie go od powoda w

leasing, niewywiązanie się upadłego (upadłych) z umowy o kredyt i umowy

leasingowej, legitymowanie się przez powoda prawomocnym wyrokiem

nakazującym wydanie urządzenia (nie wiadomo na jakiej podstawie; brak

uzasadnienia wyroku) niewątpliwie nasuwały określone zagadnienia prawne

związane z potrzebą wyjaśnienia praw i obowiązków powoda, Banku oraz

pozwanych w sytuacji, gdy do urządzenia, o które chodzi w sprawie, zgłaszały

pretensje dwa podmioty pozostające z upadłymi w stosunkach obligacyjnych a

Syndycy urządzenia tego nie objęli w ramach mas upadłości, a jednocześnie nie

wiadomo, czy podmioty te zgłosiły się do postępowania upadłościowego w

charakterze wierzycieli mas upadłości. Fragmentarycznie zagadnieniami tymi zajął

się w swoim wyroku Sąd Okręgowy, natomiast lektura uzasadnienia wyroku Sądu

Apelacyjnego a także skargi kasacyjnej nie pozwala na szersze rozważenie

określonych kwestii przez Sąd Najwyższy.

Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok

w części dotyczącej pozwanego T.P. i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania (art. 39815

§ 1 k.p.c.).

Nie były zasadne zarzuty skarżącego odnośnie do naruszenia

w zaskarżonym wyroku art. 233 § 1, 236, 128, 140 i 25 k.p.c. oraz art. 441 § 1

i 366 § 1 k.c. W świetle art. 3983

k.p.c. niedopuszczalne były zarzuty dotyczące

ustalenia faktów lub oceny dowodów, a taki charakter miały zarzuty skargi

kasacyjnej dotyczące art. 233, 236, 128 i 140 k.p.c. Na marginesie można

zauważyć, że w okolicznościach niniejszej sprawy zaniechanie formalnego

dopuszczenia dowodu ze sprawozdania autorstwa pozwanego L.N.

przeznaczonego dla sędziego komisarza, na którym oparł swoje ustalenia Sąd

Apelacyjny, w niczym nie mogło wpłynąć na wynik sprawy w stosunku do

skarżącego, skoro Sąd pierwszej instancji dowód z tego dokumentu przeprowadził

i dał temu wyraz w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 kwietnia 2005 r. Co do

stosunku solidarności, to – wbrew przekonaniu skarżącego - samo wskazanie przez

powoda na pozwanych jako zobowiązanych solidarnie nie przesądzało o uznaniu

ich solidarnej odpowiedzialności. W związku z tym, władny był Sąd Apelacyjny

8

ocenić, że każdy z pozwanych odpowiadał samodzielnie za własne działania lub

zaniechania, zaś ich równoczesne pozwanie spowodowało stan współuczestnictwa

formalnego, w ramach którego dopuszczalna była odmienna ocena zasadności

powództwa w stosunku do każdego z pozwanych. Można dodać, że oczywiście

błędne było stanowisko powoda co do solidarnej odpowiedzialności pozwanych za

niewydanie urządzenia w sytuacji, gdy każdy z pozwanych sprawował swoją

funkcję w odniesieniu do innej masy upadłości, zaś przedmiot sporu mógł

dotyczyć tylko jednej z mas upadłości względnie tylko jednego z Syndyków jako

ewentualnie odpowiedzialnego za niewydanie tej rzeczy powodowi.

Bezpodstawność pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej nie wpływa na

ocenę zaskarżonego jako podlegającego uchyleniu z innych, wcześniej

przedstawionych przyczyn. O kosztach Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art.

108 § 2 k.p.c.