III CSK 181/06

Sygn. akt III CSK 181/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 listopada 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Iwona Koper

SSN Krzysztof Pietrzykowski

w sprawie z powództwa Szpitala Neuropsychiatrycznego Samodzielnego

Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej […]

przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia

o zapłatę,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym

w dniu 24 listopada 2006 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 29 września 2005 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Zaskarżonym przez powoda Szpital Neuropsychiatryczny SPZOZ wyrokiem

z dnia 29 września 2005 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda od wyroku

Sądu Okręgowego w L. z dnia 28 kwietnia 2005 r., w którym to Sąd ten oddalił

powództwo o zapłatę przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia. W sprawie tej

poczyniono następujące ustalenia.

Powód realizując obowiązek wynikający z ustawy z dnia 22 grudnia 2000 r.

o zmianie ustawy o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych

wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw i ustawy

o zakładach opieki zdrowotnej (tzw. „ustawy 203"), z tytułu wzrostu wynagrodzeń

wypłacił zatrudnionemu personelowi w 2002 r. kwotę 595 884,86 zł. Z tego tytułu za

lata 2001 i 2002 zobowiązany był także do wypłaty kwoty 3 691 475,00 zł.

Powód nie dostał od pozwanego żadnych środków bezpośrednio

przeznaczonych na pokrycie jego zobowiązań powstałych w związku z wejściem

w życie „ustawy 203"; natomiast w roku 2001 r. wartość kontraktu między powodem

a pozwanym wzrosła w stosunku do roku 2000 o 1 633 642 zł (8,9%), a w roku

2002 w stosunku do roku 2001 o kwotę 2 471 860,04 zł (12,4%).

Dnia 15 września 2004 r. powód wezwał pisemnie Oddział Wojewódzki

Narodowego Funduszu Zdrowia (następcę prawnego Kas Chorych) do zapłaty

kwoty 2 143 679,93 zł, stanowiącej połowę jego zobowiązań wynikających

z „ustawy 203”. Żądana suma składała się z kwoty 297 942,43 zł - 50% podwyżki

wypłaconej pielęgniarkom w roku 2002 oraz kwoty 1 845 737,50 zł - 50%

niewypłaconych należności pracowników z tytułu „ustawy 203" za lata 2001 i 2002.

Powołując się na wyrok TK z 18 grudnia 2002 r. (K 43/01), pozwany

twierdził, że art. 4a ustawy z 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie

kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz

o zmianie niektórych ustaw tworzy współodpowiedzialność systemu finansów

publicznych za jego wykonanie i wywodził dalej, że istnieje zobowiązanie solidarne

między powodem (jako pracodawcą) a pozwanym (systemem finansów

publicznych).

3

Powód wskazał, że podstawą roszczenia jest art. 376 § 1 k.c., a ponieważ

nie zostało określone, w jakich częściach dłużnicy mają partycypować w realizacji

zobowiązań wynikających z art. 4a wspomnianej ustawy, powód, który spełnił

świadczenie, żąda zwrotu w częściach równych. Pozwany odmówił zapłaty. Sąd I

instancji wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2005 r. oddalił powództwo.

Oddalając apelację powoda Sąd Apelacyjny uznał, że w okolicznościach

sprawy, nie sposób skutecznie wywodzić odpowiedzialności pozwanego za

zobowiązania powoda wynikające z „ustawy 203" z art. 4a ustawy z 16 grudnia

1994 r. w związku z art. 518 k.c. Powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego

(IV CK 541/04 i III CK 405/04), Sąd II instancji podkreślił, że odpowiedzialność taka

musiałaby wiązać się ze stwierdzeniem istnienia w kasach chorych dodatkowych

środków, koniecznością ustalenia sposobu ich rozdysponowania, wreszcie

z odmową kasy renegocjowania umowy.

W rozpoznawanej sprawie powód nie wykazał, że poprzednik prawny

pozwanego nie rozdysponował choćby części środków finansowych pomiędzy

świadczeniodawców, z którymi był związany. Inaczej mówiąc, nie wykazał, by choć

część środków finansowych pochodzących ze środków publicznych będących

w dyspozycji poprzednika pozwanego nie została przekazana świadczeniodawcom,

w tym i powodowi.

Nie wykazanie przez powoda, że poprzednik prawny pozwanego Funduszu

owe dodatkowo otrzymane środki zatrzymał (nie przekazał je świadczeniodawcom -

w tym powodowi) przez co wzbogacił się, sprawia, iż nie ma podstaw do

uwzględnienia powództwa na podstawie art. 405 k.c. lub art. 68 ust. 2 Konstytucji

RP.

W skardze kasacyjnej powód zarzucił naruszenie prawa materialnego :1) art.

4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania

przyrostu przeciętnych wynagrodzeń przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych

ustaw przez przyjęcie, że przepis ten nie stanowi podstawy współodpowiedzialności

pozwanego za zobowiązania wobec pracowników samodzielnych publicznych

zakładów opieki zdrowotnej wynikające z tego przepisu; 2) nie zastosowanie art.

405 k.c. wobec bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego; 3) art. 2 Konstytucji

4

Rzeczpospolitej Polskiej z którego wynika zasada zaufania do państwa

i stanowionego prawa; 4) art. 68 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

dotyczącego zasad finansowania świadczeń zdrowotnych ze środków publicznych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zarzut naruszenia art. 405 k.c., podniesiony w skardze kasacyjnej nie

zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 6 lutego 1997 r.

o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153 ze zm.), która

określała stosunki prawne pomiędzy poprzednikiem prawnym pozwanego Kasą

Chorych a powodem, w czasie gdy powstało roszczenie powoda dochodzone

w pozwie, Kasa Chorych była zobowiązana do przekazania wszystkich uzyskanych

środków zakładom opieki zdrowotnej na podstawie umów zawartych z nim. W tej

sytuacji bez wykazania przez powoda, że bezprawnie zatrzymała ona część

środków, którymi dysponowała w latach 2001 i 2002 i że stało się to jego kosztem,

art. 405 k.c. nie może być podstawą uznania jego roszczeń za uzasadnione.

Nie zasługuje również na uwzględnienie podniesiony w kasacji zarzut, że

zaskarżony wyrok narusza art. 68 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.). Przepis ten, na co

słusznie zwrócono uwagę w skardze kasacyjnej, przyznaje obywatelom niezależnie

od ich sytuacji materialnej równy dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej

finansowanej ze środków publicznych. Jest on jednak przede wszystkim

skierowany do władzy publicznej, która ma obowiązek podejmowania działań

zmierzających do zapewnienie każdemu obywatelowi przyznanego mu

w Konstytucji prawa. Skarżący nie zwrócił natomiast uwagi na to, że z powołanego

przepisu wynika wyraźnie, iż warunki i zakres udzielania świadczeń opieki

zdrowotnej określa ustawa. Już z tego powodu nie można podzielić poglądu

wyrażonego w skardze kasacyjnej, że bezpośrednio z art. 68 ust. 2 Konstytucji

wynika obowiązek kasy chorych (obecnie Narodowego Funduszu Zdrowia) do

sfinansowania roszczenia samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej

o zwrot kosztów udzielonych świadczeń opieki zdrowotnej. Wbrew też przyjętemu

przez siebie założeniu skarżący opiera swoje roszczenie przede wszystkim na

przepisie ustawy podnosząc, że zaskarżony wyrok narusza art. 4a ustawy z dnia

5

16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych

wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1995 r.

Nr 1 poz. 2 ze zm.). Ten, podniesiony także w skardze kasacyjnej zarzut, uznać

należy za uzasadniony.

Warunki i zakres udzielania świadczeń opieki zdrowotnej, w czasie gdy

powstało roszczenie powoda, określała wspomniana wyżej ustawa z dnia 6 lutego

1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153 ze

zm.). Na jej podstawie, powód jako publiczny samodzielny zakład opieki zdrowotnej

mógł otrzymać od kasy chorych (obecnie Narodowy Fundusz Zdrowia) środki na

sfinansowanie udzielonych przez siebie świadczeń zdrowotnych tylko w ramach

łączącego go z kasą stosunku zobowiązaniowego, którego źródłem była umowa

(art. 53 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym). Treść tej umowy

została określona przede wszystkim w powołanym wyżej art. 53 ust. 4.

Nie ulega wątpliwości, że koszt wynagrodzenia personelu medycznego

zatrudnianego przez powoda stanowi element kosztów jakie publiczny samodzielny

zakład opieki zdrowotnej ponosi w związku ze świadczeniem usług zdrowotnych.

Koszt ten kasa chorych miała obowiązek sfinansować w ramach łączącego ją

z powodem stosunku prawnego powstałego z umów zawartych przez strony, które

określały udzielanie świadczeń zdrowotnych w 2001 r. Wejście w życie art. 4a

ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. spowodowało jednak, że do stosunku

zobowiązaniowego łączącego powoda z kasą chorych wszedł obowiązek

sfinansowania przez kasę kosztów podwyższonego ustawowo wynagrodzenia

personelu medycznego. Przepis ten zobowiązał bowiem powoda jako publiczny

samodzielny zakład opieki zdrowotnej, zatrudniający powyżej 50 pracowników, do

podwyższenia wynagrodzenia, o kwotę wynikającą z ustawy. Jak wynika z ustaleń

poczynionych przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie syg. K 43/01 OTK-A

2002/796 kasy chorych otrzymały, zwiększone w stosunku do pierwotnie

planowanych, środki, które miały przeznaczyć na pokrycie dodatkowych kosztów

świadczenia usług zdrowotnych związanych z ustawowo nałożonym obowiązkiem

podwyższenia wynagrodzenia personelu medycznego.

6

W tej sytuacji należy uznać, że chociaż wprost nie wynika to z art. 4a ustawy

z dnia 16 grudnia 1994 r., to przepis ten zgodnie z wykładnią systemową

i celowościową musi być traktowany jako podstawa roszczenia publicznych

samodzielnych zakładów opieki zdrowotnej o sfinansowanie przez kasę chorych

dodatkowych kosztów jakie zakłady te poniosły przy świadczeniu usług

zdrowotnych w związku z koniecznością wypłaty podwyższonego wynagrodzenia.

Obowiązek wynikający z tego przepisu, w związku z art. 56 k.c., stał się elementem

treści stosunku zobowiązaniowego łączącego pozwaną kasę chorych z powodem,

którego źródłem były umowy o świadczenie usług zdrowotnych w roku 2001 i 2002.

Przyjmując taki pogląd należy uznać, że powodowi przysługiwało wobec kasy

chorych roszczenie o zapłatę równowartości podwyższone wynagrodzenia jego

pracowników, które wypłacił im w 2001 i 2002 r. Należy jednak ustalić, czy

wskazywana w pozwie kwota odpowiada rzeczywiście kosztom podwyższonego

wynagrodzenia, które powód zobowiązany był sfinansować zgodnie z art. 4a

ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. oraz czy w ramach posiadanych w tym czasie

środków na finansowanie świadczeń zdrowotnych, powód gospodarując nimi

prawidłowo nie był w stanie sam, przynajmniej w części sfinansować te podwyżki.

Jeżeli okaże się, że kasa chorych nie przekazała należnych powodowi kwot, to

może on zgodnie z art. 481 k.c. żądać zasądzenia na jego rzecz należnej mu kwoty

wraz z odsetkami za czas opóźnienia. Gdyby zaś powód wykazał, że nie

przekazanie przez kasę chorych w terminie należnych mu kwot było spowodowane

okolicznościami, za które ona ponosi odpowiedzialność oraz, iż w związku z tym

poniósł szkodę może nadto dochodzić jej naprawienia zgodnie z art. 481 § 3 k.c.

(podobnie Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 30 marca 2006 r. II CZP

130/05)

Mając na uwadze, że zarzuty podniesione w kasacji okazały się w części

usprawiedliwione Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c., orzekł jak

w sentencji.