I CSK 276/06

Sygn. akt I CSK 276/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 1 grudnia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Gerard Bieniek (przewodniczący)

SSN Stanisław Dąbrowski (sprawozdawca)

SSN Kazimierz Zawada

w sprawie z powództwa "P." S.A. w W.

przeciwko Gminie Miejskiej D.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 1 grudnia 2006 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 6 kwietnia 2006 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Strona powodowa P. S.A. w W. domagała się orzeczenia nakazem zapłaty,

by pozwana Gmina D. zapłaciła jej kwotę 653.382,14 zł tytułem wynagrodzenia za

roboty budowlane, polegające na wykonaniu międzygminnego wysypiska odpadów

komunalnych w D. przez K. Spółkę z o.o. w W. na podstawie umowy z dnia 31

października 1996 r. Swoją legitymację uzasadniała powódka umową cesji

wierzytelności obejmującą wynagrodzenie należne K. Sp. z o.o., zawartą z

Bankiem […] S.A. w W. w dniu 31 maja 2000 r. Bank zaś nabył tę wierzytelność od

K. Sp. z o.o. na podstawie umowy cesji.

Od wydanego zgodnie z pozwem nakazu zapłaty w postępowaniu

upominawczym pozwana złożyła sprzeciw wnosząc o oddalenie powództwa

i zgłaszając zarzut potrącenia do wysokości kwoty dochodzonej pozwem, swojej

wierzytelności z tytułu nienależytego wykonania umowy.

Sąd Okręgowy w K. ustalił następujące okoliczności faktyczne: zakres robót

budowlanych obejmował wykonanie: czaszy wysypiska, zbiornika odcieku

i brodzika dezynfekcyjnego, fundamentu wagi samochodowej, zbiornika

przeciwpożarowego, budynku administracyjno-socjalnego, instalacji wodno-

kanalizacyjnej i szamba, dróg i placów wewnętrznych, zagospodarowania działki,

drogi dojazdowej, ogrodzenia i bramy.

Wartość robót objętych umową określono na kwotę 2.082.817 zł plus

podatek VAT. Budowa realizowana była w oparciu o dokumentację opracowaną

przez Biuro Projektowe A. Sp. Cywilną w Ł.

Podzielając opinię biegłego Sąd Okręgowy ustalił, że wysypisko zostało

wykonane niezgodnie z dokumentacją techniczną, a zakres robót objęty umową

o roboty budowlane nie został wykonany w całości. Roboty ziemne, związane

z wykonaniem czaszy wysypiska wykonano niezgodnie z dokumentacją techniczną,

bowiem czasza wysypiska została przesunięta około 1 m na północ i około 0,5 m

na zachód w stosunku do projektu.

3

Komora składowiska, projektowana jako nadpoziomowa, o płytkim wykopie

obwałowanym nasypem oporowym ziemnym, którego korona powinna mieć

szerokość 6 m, została wykonana jako nasyp o wysokości korony od 2 m do 3,5 m,

również ukształtowanie dna czaszy zostało wykonane niezgodnie z projektem.

Wskutek tego zmniejszyła się pojemność wysypiska z projektowanej 53.956 m3

.

Nie wykonano dodatkowej izolacji czaszy z geowłókniny. Nie wykonano,

jak przewidywał projekt, warstwy wyrównawczej piaskowo-cementowej, oraz nie

przekazano inwestorowi atestów na zbiorniki. Nie wykonano fundamentu wagi

samochodowej i budynku wagi samochodowej. Wykonane nasypy ziemne,

a w szczególności skarpy nie zostały prawidłowo zagęszczone, a skarpy zbiornika

wyłożono nieodpowiednimi płytami. Projekt zakładał ponadto odprowadzenie wód

opadowych do zbiornika, czego nie wykonano, a zbiornik został wykonany

z wadami i usterkami. Niezgodnie z projektem posadowiono budynek

administracyjno-socjalny, nie wyposażony w podgrzewacz grzany wody.

Nie wykonano również bezodpływowego zbiornika na ścieki, zaś kanalizację

sanitarną odprowadzono „w pole”, kończąc studzienką kanalizacyjną, wykonaną

poza terenem działki inwestora. Kanalizację wykonano w ograniczonym zakresie,

bez szamba i rowu chłonnego. Wykonano tylko część drogi i nie utwardzono placu

manewrowego. Wykonane ogrodzenie odbiegało od projektu zarówno co do trasy,

którą zmieniono, jak i też co do materiału, zastosowano bowiem siatkę

ocynkowaną, a nie powlekaną , wykonano jedną bramę zamiast dwóch.

Sąd Okręgowy ustalił, że wartość robót niewykonanych oraz wad i usterek

wynosi 603.011 zł, wobec czego roszczenie strony powodowej jest zasadne co do

kwoty 25.799,41 zł, którą wyrokiem z dnia 30 grudnia 2004 r. zasądził od pozwanej

na rzecz powódki, oddalając.

W ocenie Sądu Okręgowego twierdzenie powódki, że inwestycje

zrealizowano na podstawie projektu zamiennego, a biegły ją oceniał w oparciu

o projekt pierwotny, nie zostało, udowodnione przez stronę powodową, która nie

przedstawiła stosownej, innej umowy o roboty budowlane, względnie aneksu

do umowy, ani też innej decyzji administracyjnej zezwalającej na budowę

niż decyzja z dnia 26 maja 1997 r.

4

Powołując się na przepisy art. 648 § 1 i 2 oraz art. 649 k.c. Sąd Okręgowy

przyjął, że wykonawca obowiązany był do wykonania wysypiska w zakresie

określonym w umowie z dnia 31 października 1996 r. i zgodnie z projektem

stanowiącym część składową umowy, a skoro roboty wykonał w sposób wadliwy

lub sprzeczny z umową, pozwana na podstawie art. 637 k.c. miała prawo do

obniżenia wynagrodzenia w stosunku do wszystkich wad, nawet w odniesieniu do

tych których przy odbiorze nie zgłosiła, a ujawnione zostały później, pod

warunkiem zachowania trzyletniego terminu z art. 568 k.c. Ponieważ zgodnie z art.

513 § 1 k.c. dłużnikowi przysługują przeciwko nabywcy wierzytelności wszelkie

zarzuty, które wniósł przeciwko zbywcy w chwili powzięcia wiadomości o przelewie,

a z § 2 tego artykułu wynika, że dłużnik może z przelaną wierzytelnością potrącić

wierzytelność, która mu przysługuje względem zbywcy, chociażby stała się

wymagalna dopiero po otrzymaniu przez dłużnika zawiadomienia o przelewie,

pozwana miała prawo zgłosić w stosunku do powódki jako cesjonariusza zarzut

potrącenia wierzytelności, jaką miała w stosunku do zbywcy, a której źródło

stanowiło niewykonanie szeregu prac lub wykonanie w rozmiarze mniejszym niż

umówiony, oraz wykonanie robót z wodami lub usterkami.

Sąd Okręgowy nie podzielił zarzutu pozwanej co do możliwości potrącenia

przez nią również kwoty stanowiącej wartość utraconych korzyści z powodu

zmniejszonej pojemności wysypiska, bowiem na dzień orzekania, szkody pozwana

jeszcze nie poniosła. Za bezzasadny uznał również Sąd Okręgowy zarzut

odstąpienia pozwanej od umowy, skoro wysypisko jest wykorzystywane zgodnie

z przeznaczeniem.

Od powyższego wyroku obie strony wniosły apelacje. Sąd Apelacyjny

wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2006 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób,

że zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 627.582,72 zł z ustawowymi

odsetkami oddalił apelację strony powodowej w pozostałej części i apelację

pozwaną w całości i orzekł o kosztach procesu.

W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy z przekroczeniem zasad

swobodnej oceny dowodów przyjął, że wysypisko śmieci wykonane zostało

z wadami w stosunku do projektu technicznego, nie uwzględniając faktu,

5

że wykonano je w oparciu o dokumentację zamienną. Nawet gdyby wykonawca nie

dysponował projektem zamiennym, to wady należałoby zakwalifikować jako jawne,

a ponieważ zamawiający mimo istnienia wad jawnych odebrał bez zastrzeżeń

zadanie inwestycyjne, to tym samym utracił uprawnienia z tytułu rękojmi (art. 557

§ 2 w zw. z art. 656 § 1 i art. 638 k.c.).

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyła skargą kasacyjną strona pozwana

zarzucając naruszenie prawa materialnego: art. 638 k.c. i art. 637 § 2 k.c.

w związku z art. 656 § 1 k.c. i art. 471 k.c. oraz art. 647 k.c., art. 566 § 1 k.c., art.

471 k.c., art. 656 § 1 k.c. w związku z art. 638 k.c. oraz art. 557 § 2 k.c., art. 647

k.c., art. 557 § 2 k.c., art. 5 k.c. W skardze kasacyjnej zarzucono także naruszenie

przez Sąd Apelacyjny przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik

sprawy: art. 233 § 1 k.p.c., art. 316 § 1 k.p.c., art. 167 k.p.c. i art. 168 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów

postępowania nie są trafne. Zarzuty naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art.

382 k.p.c. oraz art. 6 k.c. i naruszenia art. 316 § 1 k.p.c. w związku z art. 233 § 1

k.p.c. oraz art. 382 k.p.c., a także naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art.

382 k.p.c. oraz art. 328 § 2 k.p.c. dotyczą ustalenia faktów i oceny dowodów, więc

wobec treści art. 3983

§ 3 k.p.c. nie mogą być skuteczną podstawą skargi

kasacyjnej. Zarzut naruszenia art. 167 k.p.c. i art. 168 § 1 k.p.c. w związku z art.

373 k.p.c. nie jest przekonywujący. Okoliczność, że nie w każdym przypadku

przeszkody dotyczące strony czy też jej pełnomocnika stanowią w świetle art. 168

k.p.c. zdarzenie uniemożliwiające stronie zachowanie terminu procesowego nie

oznacza, że w konkretnej sytuacji przywrócenie terminu stronie powodowej do

złożenia apelacji było wadliwe. W każdym razie wadliwości przywrócenia terminu

skarżąca nie wykazała.

Mimo powyższego skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie ze względu

na zasadność zarzutów naruszenia prawa materialnego. Sąd Apelacyjny błędnie

absolutyzuje rolę protokołu odbioru zadania inwestycyjnego. Można zgodzić się

z poglądem, że podpisanie przez inwestora protokołu odbioru stanowi swego

rodzaju pokwitowanie spełnienia świadczenia ze strony wykonawcy, co uzasadnia

6

domniemanie faktyczne, że oddany obiekt wykonany został zgodnie z umową, ale

jest to domniemanie, które można obalić przez wykazanie, że umowa nie została

wykonana lub wykonana nienależycie. W żadnym razie nie można zgodzić się

z tezą, że sporządzenie protokołu odbioru pozbawia inwestora roszczeń

w stosunku do wykonawcy związanych z wykonaniem robót niezgodnie z umową

i nakłada na inwestora obowiązek zapłaty pełnego wynagrodzenia niezależnie od

tego czy ustalony w umowie zakres robót został wykonany oraz czy roboty zostały

wykonane należycie.

W konkretnej sprawie należało przede wszystkim ustalić treść umowy

o roboty budowlane, która wiązała pozwaną z K. Spółką z o. o. Niejasne są

rozważania Sądu dotyczące dokumentacji zamiennej. Rozważania te sugerują,

że strony w trakcie wykonywania zadania inwestycyjnego zmieniły pierwotną

umowę z dnia 31 października 1996 r. Jednakże brak jednoznacznych ustaleń

co do zmiany umowy i zakresu zmian. Bez ustalenia treści umowy i porównania

umownego zakresu i sposobu wykonania inwestycji z rzeczywistym wykonaniem

stwierdzenia Sądu Apelacyjnego co do tego, że wady obiektu są wadami jawnymi

mają charakter tylko hipotetyczny. Zasadny jest więc zarzut skargi kasacyjnej co do

naruszenia art. 557 § 2 k.c. w związku z art. 638 k.c. i art. 656 § 1 k.c. przez

przyjęcie wygaśnięcia uprawnień pozwanej z tytułu rękojmi na skutek odbioru robót

z wadami jawnymi.

Pozwana zgłaszając zarzut potrącenia wskazywała na wierzytelność

przysługującą jej z tytułu nienależytego wykonania umowy przez wykonawcę. W tej

sytuacji nawet jeżeliby pozwanej nie przysługiwały roszczenia z tytułu rękojmi,

to należało rozważyć odpowiedzialność odszkodowawczą wykonawcy na zasadach

ogólnych. Wyłączenie bowiem odpowiedzialności z tytułu rękojmi nie pozbawia

roszczeń przysługujących z tytułu nienależytego wykonania zobowiązania.

Za zasadny należy uznać podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut,

że pogląd, iż odbiór obiektu z wadami jawnymi wyłączył wszelkie uprawnienia

pozwanej co do naprawienia szkody za nienależyte wykonanie zobowiązania

narusza art. 471 k.c.

7

Z powyższych względów na mocy art. 39815

k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak

w sentencji wyroku.