IV CSK 169/07

Sygn. akt IV CSK 169/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 października 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Maria Grzelka (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa J.F. i L.F.

przeciwko "J." SA

o nakazanie i zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 11 października 2007 r.,

skargi kasacyjnej powodów

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 6 grudnia 2006 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Powodowie J. i L. małżonkowie F. domagali się nakazania pozwanemu „J.”

S.A., aby usunął z nieruchomości powodów wszelkie urządzenia związane

z ruchem przedsiębiorstwa pozwanego, służące do eksploatacji towarowej kolei

linowej oraz zasądzenia na ich rzecz kwoty 118.517,- złotych tytułem

odszkodowania, względnie wynagrodzenia, za korzystanie bez tytułu prawnego

z ich nieruchomości.

Wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2004 r. Sąd Okręgowy w B. – rozpoznając

sprawę ponownie, po uchyleniu przez Sąd Apelacyjny w części ponad zasądzoną

kwotę 28.544,87 zł pierwszego wydanego w sprawie wyroku – uwzględnił

powództwo o nakazanie oraz zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów

solidarnie kwotę 52.353,13 zł płatną do dnia 10 maja 2004 r. z odsetkami

ustawowymi w razie opóźnienia, zaś w pozostałej części powództwo oddalił. Sąd

Okręgowy uznał że pozwany korzystał z nieruchomości powodów bez tytułu

prawnego i w złej wierze oraz że nie mógł skutecznie powołać się na nabycie w

drodze zasiedzenia przez swego poprzednika – Skarb Państwa, służebności

gruntowej, która odpowiadałaby sprawowanemu przez pozwanego władztwu.

Wyrok ten zaskarżyły obie strony. Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2005

r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób, że zasądził od pozwanego na

rzecz powodów solidarnie dalszą kwotę 40.000,- zł z odsetkami ustawowymi od

dnia 30 kwietnia 2004 r. i oddalił apelację powodów w pozostałej części, natomiast

apelację pozwanego oddalił w całości. Sąd Apelacyjny podzielił pogląd Sądu

pierwszej instancji, że zarzut pozwanego co do zasiedzenia przez Skarb Państwa

służebności gruntowej korzystania z kolei linowej umocowanej na gruncie powodów

nie zasługiwał na uwzględnienie, ponieważ korzystanie w ten sposób z

nieruchomości powodów ma na celu wygodę pozwanego, nie wpływa natomiast na

zwiększenie użyteczności nieruchomości władnącej i to tym bardziej, że pozwany

może zapewnić transport surowca z kopalni drogą naziemną, a równocześnie

okresu władania nieruchomością powodów przez Skarb Państwa nie można

3

zaliczyć do posiadania w rozumieniu art. 172 k.c. W skardze kasacyjnej od tego

wyroku pozwany zarzucił m.in. naruszenie art. 285 § 2 w zw. z art. 292 k.c. przez

błędne przyjęcie, że usprawnienie procesu produkcyjnego nie jest równoznaczne

ze zwiększeniem użyteczności nieruchomości władnącej oraz naruszenie art. 172

k.c. przez uznanie, że okresu władania nieruchomością powodów przez Skarb

Państwa – Przedsiębiorstwo Państwowe „J.” nie można zaliczyć do posiadania

stanowiącego przesłankę zasiedzenia. Ponadto, skarżący zarzucił m.in.

naruszenie art. 5 w zw. z art. 140 k.c. przez przyjęcie, że w sprawie o naruszenie

prawa własności nie jest dopuszczalne zastosowanie konstrukcji nadużycia prawa i

odwołanie się do zasad współżycia społecznego. Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia

31 maja 2006 r. uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego w części zmieniającej i w części

oddalającej apelację pozwanego i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy stwierdził, że mająca

podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy kwestia

charakteru władztwa, jakie nad nieruchomością powodów sprawował poprzednik

prawny pozwanego, tj. Skarb Państwa, podlegała odmiennej ocenie aniżeli ta, którą

wyraził Sąd Apelacyjny. Według oceny Sądu Najwyższego, w ustalonym stanie

faktycznym, przystąpienie do korzystania przez Przedsiębiorstwo Państwowe „J.” z

nieruchomości stanowiącej obecnie własność powodów, polegające na

czynnościach faktycznych wzniesienia na gruncie trwałych i widocznych urządzeń,

nastąpiło w sferze wykonywania przez Państwo zadań gospodarczych. W

konsekwencji – wykonywane następnie władztwo miało charakter samoistnego

posiadania w rozumieniu prawa cywilnego, co – przy modyfikacji, stosownie do art.

292 k.c. zd. drugie – mogło doprowadzić do zasiedzenia służebności gruntowej z

tym jedynie zastrzeżeniem, że nabycie prawa nastąpiłoby do jednolitego funduszu

własności państwowej. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 5 k.c., Sąd

Najwyższy stwierdził, że w sytuacji, gdy obrona skarżącego przeniosła spór na

płaszczyznę zasiedzenia służebności gruntowej, zaś skarżący nie wskazał jakie

zasady współżycia społecznego doznałyby w rozpoznawanej sprawie naruszenia

ten zarzut nie był uzasadniony.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny

zmienił wyrok Sądu Okręgowego w B. z dnia 30 kwietnia 2004 r. w ten sposób, że

4

uwzględniając apelację pozwanego, powództwo oddalił i oddalił apelację

powodów. Mając na względzie stanowisko Sądu Najwyższego odnośnie do

możności nabycia przez Skarb Państwa jako samoistnego posiadacza w złej wierze

służebności gruntowej korzystania z gruntu powodów w zakresie, w jakim

czyniłaby to osoba, której przysługuje służebność, Sąd Apelacyjny rozważał, czy w

stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy zostały spełnione pozostałe wymogi

przewidziane w art. 292 i art. 285 k.c., warunkujące zasiedzenie służebności

gruntowej, takie jak zwiększenie użyteczności nieruchomości władnącej, istnienie

trwałego i widocznego urządzenia oraz upływ wymaganego okresu trwania

spokojnego korzystania za urządzenia. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, wymienione

warunki zostały spełnione co skutkowało przyjęciem, że z dniem 1 stycznia 1985 r.

Skarb Państwa nabył przez zasiedzenie służebność gruntową na nieruchomości

powodów w postaci prawa korzystania z nieruchomości służebnej w celu transportu

napowietrzną koleją linową urobku z kopalni do zakładu produkcyjnego. Miał tu Sąd

Apelacyjny na względzie, bezsporną okoliczność wybudowania urządzeń

napowietrznej kolejki linowej przez poprzednika prawnego pozwanego –

Przedsiębiorstwo Państwowe J. w 1961 r. oraz fakt nieprzerwanego korzystania

przez tegoż z kolejki zgodnie z przeznaczeniem, jak również przepisy art. 172 § 2

k.c. w brzmieniu obowiązującym w dniu 1 stycznia 1985 r. oraz art. XLI § 2

przepisów wprowadzających kodeks cywilny. W związku z tym, że Skarb Państwa

oddał nieruchomości władnące pozwanemu w użytkowanie wieczyste, zaś nabyta

wcześniej służebność stanowi część składową nieruchomości stanowiącej

własność Skarbu Państwa (art. 50 k.c.), pozwany mógł skutecznie powołać się na

uprawnienie do korzystania z kolejki linowej, co żądania powodów czyniło

bezpodstawnymi. Odnosząc się do podnoszonego przez powodów zarzutu nabycia

przez nich nieruchomości w stanie wolnym od obciążeń, co wynikało z treści ksiąg

wieczystych, Sąd Apelacyjny stwierdził, że rękojmia wiary publicznej ksiąg

wieczystych nie chroni nabywcy przed skutkami biegnącego w czasie zasiedzenia,

a poza tym – rękojmia nie działa przeciwko służebnościom drogi koniecznej (art. 7

pkt 4 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece – Dz.U. nr 19,

poz. 147 ze zm.).

5

Oceniając, że korzystanie przez pozwanego z kolejki napowietrznej,

transportującej urobek z terenu kopalni pozwanego do zakładu produkcyjnego

pozwanego, zwiększa użyteczność nieruchomości władnących w rozumieniu art.

285 § 2 k.c., Sąd Apelacyjny przytoczył następujące argumenty: „Użyte w przepisie

sformułowanie „zwiększenie użyteczności” zdaje się wskazywać, że chodzi

o zwiększenie gospodarczej użyteczności nieruchomości, a zatem jej gospodarczej

atrakcyjności. Przepis mówi więc o korzyściach natury gospodarczej, a nie tylko

estetycznej, czy określanej jako wygoda właściciela nieruchomości władnącej.

Wobec tego o zwiększeniu użyteczności nieruchomości władnącej można mówić,

jeżeli służebność gruntowa będzie czyniła zadość pewnej trwałej i obiektywnej

potrzebie nieruchomości władnącej ułatwiając korzystanie z tej nieruchomość

zgodnie z jej społeczno - gospodarczym przeznaczeniem (-). Przenosząc te

rozważania na grunt tej sprawy nie można nie dostrzegać że napowietrzna kolejka

linowa łączy w gospodarczy sposób dwie nieruchomości, których wieczystym

użytkownikiem jest strona pozwana. Jedną z nich jest nieruchomość stanowiąca

teren kopalni (nieruchomość opisana w księdze wieczystej nr […] Sądu

Rejonowego w Inowrocławiu) i druga to nieruchomość zabudowana zakładem

przetwórczym (nieruchomość opisana w księdze wieczystej nr […] tego Sądu).

Istnienie owej kolejki linowej i realizowana przez nią funkcja gospodarcza

odgrywają istotne znaczenie dla oceny gospodarczej atrakcyjności, obu

nieruchomości. Gdy chodzi o nieruchomość, na której funkcjonuje kopalnia, to

niewątpliwie funkcjonowanie kolejki transportującej urobek, inaczej niż to ocenił Sąd

Okręgowy, nie ma na celu zwiększenie wygody właściciela nieruchomości, tylko

realizuje pewien zamysł i cel gospodarczy, którym jest jak najłatwiejszy i najtańszy

transport urobku do zakładu przetwórczego. Osiąganie tego celu obu

nieruchomościom przynosi wymierne korzyści gospodarcze i zwiększa ich

atrakcyjność, a zatem także gospodarczą użyteczność. Ułatwienie transportu

urobku z kopalni dla każdej z nieruchomości pozwanego ma więc istotne znaczenie

gospodarcze. Prowadzi przecież do potanienia kosztów funkcjonowania

nieruchomości stanowiącej kopalnię i tej zabudowanej zakładem przetwórczym.

Zatem niewątpliwie decyduje o ich atrakcyjności gospodarczej i użyteczności”.

Ponadto, Sąd Apelacyjny powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia

6

17 stycznia 2003 r. III CZP 798/02 (OSNC 2003, nr 11, poz. 142) w której

wyrażony został pogląd, że okoliczność, iż nieruchomość władnąca wchodzi

w skład przedsiębiorstwa energetycznego nie wyklucza możliwości zrealizowania

przez umowę o ustanowieniu służebności gruntowej celu określonego w art. 285 §

2 k.c., ponieważ przedsiębiorstwo stanowi zorganizowany zespół składników, zaś

zwiększenie jego użyteczności, jako całości, pośrednio obejmuje wszystkie jego

składniki, w tym - także nieruchomości wchodzące w jego skład.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku powodowie zarzucili

naruszenie przepisów postępowania - art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez

nierozważenie twierdzeń i zarzutów powodów i zaniechanie wskazania dowodów,

na podstawie których Sąd Apelacyjny ustalił, że na jednej z nieruchomości

pozwanego znajduje się kopalnia kamienia wapiennego oraz naruszenie art. 365

§ 1 i art. 523 k.p.c. przez nie uwzględnienie mocy wiążącej prawomocnego

orzeczenia w sprawie Sądu Rejonowego w I., wydanego w sprawie z udziałem

Skarbu Państwa, mocą którego wniosek pozwanego o stwierdzenie nabycia przez

zasiedzenie służebności gruntowej obciążającej nieruchomości powodów został

oddalony. Ponadto, skarżący w ramach drugiej podstawy skargi kasacyjnej zarzucili

naruszenie art. 39820

zd. pierwsze k.p.c. przez przyjęcie, że Sąd Najwyższy w

swoim wyroku zawarł „wytyczne”, którymi Sąd Apelacyjny był związany w sposób

rzutujący na sposób rozstrzygnięcia sprawy.

Powodowie zarzucili w skardze kasacyjnej także naruszenie prawa

materialnego art. 285, art. 285 § 2 k.c. w zw. z art. 292 i art. 172 k.c., art. 8 i art.

175 pr. rzeczowego, art. 49 k.c. oraz art. 5 w zw. z art. 7 ustawy o księgach

wieczystych i hipotece przez błędne przyjęcie, że treścią służebności gruntowej

w rozpoznawanej sprawie jest zwiększenie użyteczności nieruchomości

pozwanego, podczas gdy - zdaniem skarżących – można by mówić jedynie

o korzyściach dotyczących przedsiębiorstwa pozwanego, dla których to korzyści

nie zostało przewidziane w Kodeksie cywilnym ustanowienie – a zatem, także

zasiedzenie – służebności tak, jak to miało miejsce pod rządami prawa rzeczowego

z 1946 roku, ani za przyjęciem określonej analogii nie przemawiał interes społeczny

w zmienionych warunkach ustrojowych. Ponadto, skarżący zarzucili, że skoro

Skarb Państwa nabył służebność gruntową z dniem 1 stycznia 1985 r., to wobec

7

braku odpowiedniego wpisu w księdze wieczystej nr […] dotyczącej nabytej przez

powodów w 1987 roku działki nr 12/2 - oraz pozostawiania powodów w dobrej

wierze, nabyli oni własność bez obciążeń. Skarżący wnosili o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania

były bezzasadne. Wprawdzie rację mają skarżący, że oczywiście błędnie Sąd

Apelacyjny przyjął, iż na jednej z nieruchomości pozwanego znajduje się kopalnia,

podczas gdy bezsporne na tej nieruchomości pozwany jedynie gromadzi urobek

dostarczony z zewnątrz, to jednak nie zmienia to oceny, że uzasadnienie

zaskarżonego wyroku sporządzone zostało w sposób pozwalający na

zorientowanie się w przyczynach natury faktycznej i prawnej, które legły u podstaw

rozstrzygnięcia. Wymaga bowiem podkreślenia, że art. 328 § 2 k.p.c. odnosi się do

sporządzenia uzasadnienia, a więc do czynności, która podejmowana jest po

powzięciu przez sąd decyzji. Jako taka czynność ta z natury rzeczy nie może mieć

wpływu na wynik sprawy, w związku z czym zasadniczo, w świetle art. 3983

§ 1 pkt

2 k.p.c., zarzut naruszenia art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. nie może być

podstawą skargi kasacyjnej. Tylko wyjątkowo, gdy z uzasadnienia zaskarżonego

orzeczenia nie sposób odczytać, jaki stan faktyczny lub prawny został przez sąd

uwzględniony, w orzecznictwie Sądu Najwyższego dopuszczono możliwość

skutecznego powołania się w skardze kasacyjnej na naruszenie wymienionych

przepisów (por. wyroki SN z dnia 4 stycznia 2007 r. V CSK 364/06 - nie publ.,

z dnia 17 marca 2006 r. I CSK 63/05 - nie publ., z dnia 28 lutego 2006 r. III CSK

149/05 – nie publ., z dnia 24 lutego 2006 r. II CSK 136/05 - nie publ., z dnia

26 stycznia 2006 r. V CK 405/04 – nie publ. zamieszczone w LEX pod numerami

odpowiednio 238975, 179971, 182956, 200973, 195422). Taka sytuacja

w rozpoznawanej sprawie nie miała miejsca

Również nie można się zgodzić, że Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku

czuł się związany stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w wyroku z dnia

31 stycznia 2006 r. w tym sensie, iżby uznał za przesądzoną na niekorzyść

8

powodów kwestię nabycia przez Skarb Państwa służebności gruntowej korzystania

z kolejki linowej na i nad nieruchomością powodów. Sąd Najwyższy w swoim

orzeczeniu, poza prawną oceną kwestii władania przez Przedsiębiorstwo

Państwowe J. nieruchomością powodów i zanegowaniem, żeby ze względu na brak

wymaganego statusu posiadacza Skarb Państwa nie mógł zasiedzieć

przedmiotowej służebności, nie rozważał pozostałych przesłanek warunkujących

zastosowanie art. 292 w zw. z art. 285 § 2 i art. 172 k.c. Te przesłanki Sąd

Apelacyjny rozważał samodzielnie bez nawiązania do treści wyroku Sądu

Najwyższego; omawiany zarzut skarżących był więc bezprzedmiotowy.

Co do orzeczenia Sądu Okręgowego w B. z dnia 23 września 1999 r.

wydanego w sprawie [...] Sądu Rejonowego w I., z wniosku pozwanego, z udziałem

m.in. Skarbu Państwa, o stwierdzenie zasiedzenia służebności gruntowej

korzystania z kolejki linowej to – wbrew stanowisku skarżących – Sąd Apelacyjny

nie był nim związany w świetle art. 365 § 1 i art. 523 k.p.c. w sposób wykluczający

przyjęcie przesłankowo w sprawie niniejszej, że Skarb Państwa zasiedział

przedmiotową służebność. Jak wynika z uzasadnienia tego orzeczenia, Sąd

Okręgowy, zmieniając postanowienie Sądu Rejonowego w I. i oddalając wniosek

„J.” SA o zasiedzenie, rozstrzygnął kwestię zasiedzenia wyłącznie w stosunku do

wymienionych Zakładów, natomiast – pomimo że uczestnik Skarb Państwa wnosił

o stwierdzenie zasiedzenia na swoją rzecz – nie tylko nie oddalił wniosku Skarbu

Państwa, ale wręcz stwierdził, że na rzecz Skarbu Państwa stwierdzenie mogłoby

nastąpić. Skutki powyższego orzeczenia, jako dotyczące tylko pozwanego a nie

Skarbu Państwa, uwzględnił już Sąd Najwyższy w rozpoznawanej sprawie

w uzasadnieniu wyroku z dnia 31 maja 2006 r.

Zasadnie natomiast powodowie zarzucili w skardze kasacyjnej naruszenie

prawa materialnego - art. 5 i 7 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.

Jakkolwiek trzeba się zgodzić z Sądem Apelacyjnym, że rękojmia wiary publicznej

ksiąg wieczystych nie dotyczy biegu zasiedzenia, to jednak uszło uwagi Sądu, że

działkę nr 12/2, połączoną następnie z działką nr 14/6 w jedną nieruchomość objętą

księgą wieczystą nr [...] Sądu Rejonowego w I., powodowie nabyli umową

sprzedaży w marcu 1987 roku. W tym czasie - według oceny Sądu Apelacyjnego –

Skarbowi Państwa od ponad 2 lat przysługiwała służebność gruntowa korzystania

9

na powierzchni 56 m2

z działki nr 12/2. Prawo to jednakże nie było ujawnione

w księdze wieczystej obrazującej w dniu nabycia stan prawny w/w nieruchomości.

Zgodnie z art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, powodowie nabyli więc

własność działki nr 12/2 w stanie wolnym od obciążenia przedmiotowym

ograniczonym prawem rzeczowym i pozwany w tym zakresie nie mógł skutecznie

bronić się zarzutem przysługiwania następnie jemu, jako użytkownikowi

wieczystemu nieruchomości Skarbu Państwa, przedmiotowego prawa.

Okoliczność, że w 1987 zasiedzenie służebności gruntowej na rzecz Skarbu

Państwa nie zostało stwierdzone, a zatem, brak było formalnej podstawy do jego

ujawnienia w księdze wieczystej, nie zmienia powyższej oceny. Zasiedzenie

następuje z mocy samego prawa a jego skutki rozciągają się na moment upływu

wymaganego terminu, po spełnieniu pozostałych przesłanek, niezależnie od tego

kiedy, w wyniku badania przez sąd, zasiedzenie zostało stwierdzone. Przyczyny,

z powodu których w rozpoznawanej sprawie nie doszło przed 1987 rokiem do

skorzystania przez Skarb Państwa z możliwości ujawnienia w księdze wieczystej

jego prawa do korzystania z kolejki linowej, obciążały Skarb Państwa,

a w konsekwencji pozwanego. Tak jak pozwany może po upływie ponad 20 lat

powoływać się obecnie na zasiedzenie służebności, które nastąpiło w dniu

1 stycznia 1985 r., tak powodowie mogli obecnie twierdzić, że działkę nr 12/2 nabyli

na własność bez obciążenia przedmiotowym ograniczonym prawem rzeczowym.

Skuteczność tego rodzaju twierdzenia byłaby wyłączona tylko w razie wykazania

przez pozwanego, że powodowie przy nabywaniu działki nr 12/2 byli w złej wierze

(art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Tej kwestii jednak Sąd

Apelacyjny nie badał. W żadnym razie natomiast powodów nie dotyczy art. 7 pkt 4

w/w ustawy, przewidujący wyłączenie dobrodziejstwa rękojmi wiary publicznej ksiąg

wieczystych w odniesieniu do służebności drogi koniecznej. Pomijając już, że

służebność gruntowa korzystania z kolejki napowietrznej nie jest służebnością drogi

koniecznej, ewentualne odpowiednie stosowanie wymienionego przepisu nie

znajduje w rozpoznawanej sprawie usprawiedliwienia, ani w obiektywnej

niemożności zorganizowania przez pozwanego innego sposobu łączności

pomiędzy dwiema jego nieruchomościami, ani w konieczności utrzymywania

dotychczasowego połączenia ze względu na ważny społeczny interes, któremu

10

powodowie jako właściciele nieruchomości nie mogliby przeciwstawić własnego

interesu. Świadomość powodów, że na nabywanym gruncie oraz w przestrzeni

ponad tym gruntem funkcjonuje kolejka linowa, transportująca wagonikami urobek

z kamieniołomu, sama w sobie nie mogłaby przekreślać ich praw, miałaby

natomiast istotne znaczenie w kwestii złej wiary powodów w rozumieniu art. 6 ust.

2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, ewentualnie także przy ocenie

powództwa w świetle zasad współżycia społecznego (art. 5 k.c.), gdyby

naruszenie przez powodów konkretnych reguł godziwego postępowania przy

korzystaniu ze swych praw pozwany wykazał.

Uznając za zasadny zarzut skargi kasacyjnej co do naruszenia

w zaskarżonym wyroku przepisów art. 5 i 7 ustawy o księgach wieczystych

i hipotece oraz dostrzegając, że stanowisko Sądu Apelacyjnego odnośnie do

kwestii nabycia przez powodów działki nr 12/2 bez obciążenia może rzutować na

pogląd Sądu Apelacyjnego także co do działki nr 14/6 i usytuowanego nad nią

fragmentu kolejki liniowej, Sąd Najwyższy uchylił powyższy wyrok w całości i sprawę

przekazał Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania (art. 39815

§ 1 k.p.c.).

Pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia prawa materialnego

nie były zasadne.

Sąd Apelacyjny nie stosował, ani nie miał potrzeby stosowania art. 49 k.c.

i art. 8 oraz 175 Prawa rzeczowego z 1946 roku, w związku z czym nie mógł tym

przepisom uchybić przez ich błędną wykładnię.

Odnośnie do art. 285 § 2 k.c. – Sąd Najwyższy podziela ocenę wyrażoną

w zaskarżonym wyroku oraz przytoczone argumenty, że w okolicznościach

niniejszej sprawy korzystanie przez pozwanego z kolejki linowej zwiększa

użyteczność obydwu połączonych w ten sposób nieruchomości pozostających

w użytkowaniu wieczystym pozwanego. Dodać można, że – wbrew poglądowi

skarżących – użyteczność nieruchomości w rozumieniu art. 285 § 2 k.c. nie może

być odnoszona tylko do substancji gruntu, ani nie musi wykazywać cechy

niezmienności, ale może i powinna być postrzegana przede wszystkim przez

pryzmat, zgodnej z gospodarczym przeznaczeniem, funkcji jaką nieruchomość

aktualnie spełnia oraz środków służących zrealizowaniu tej funkcji. Dostatecznie

11

przekonuje o tym treść art. 294 i 295 k.c., w których to przepisach przewidziano

możliwość zniesienia służebności gruntowej. Ustawodawca dopuścił zmianę tych

stosunków, na bazie których służebność gruntowa została ustanowiona oraz

wskazał, że służebność gruntowa może istnieć choć do prawidłowego korzystania

z nieruchomości władnącej nie jest niezbędna.

Powyższe pozwala upatrywać zwiększenia użyteczności nieruchomości

władnącej w rozumieniu art. 285 § 2 k.c. również w określonej organizacji

gospodarczego sposobu korzystania z nieruchomości, który poddaje się takim

ocenom jak: tańszy, szybszy mniej uciążliwy, dogodniejszy.

Co do art. 285 § 1, art. 292 i art. 172 k.c. – skarga kasacyjna nie wskazuje

w czym wyraża się zarzucana błędna wykładnia w związku z czym powyższe

zarzuty podlegały odrzuceniu a limine.

Bezpodstawność części zarzutów nie wpływa na ocenę skargi kasacyjnej,

jako usprawiedliwionej z innych, wcześniej przedstawionych względów.