I CNP 51/07

Sygn. akt I CNP 51/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 października 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Jan Górowski

SSN Krzysztof Pietrzykowski

w sprawie ze skargi Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego

w T. z dnia 14 września 2006 r., sygn. akt [...],

wydanego w sprawie

z powództwa Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej

przeciwko małoletniej A.B.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 19 października 2007 r.,

oddala skargę.

2

Uzasadnienie

Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa wniosła o stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w T. z dnia 14 września 2006 r.

oddalającego apelację skarżącej od wyroku Sądu Rejonowego w T. z dnia 26

kwietnia 2006 r.

W sprawie zakończonej skarżonym wyrokiem Kasa Oszczędnościowo-

Kredytowa domagała się od pozwanej A.B. zapłaty kwoty 4825,74 zł tytułem zwrotu

pożyczki zaciągniętej przez zmarłego ojca pozwanej, J.B. Żądanie zostało

oddalone, gdyż, jak przyjęły oba Sądy orzekające, powódka nie wykazała istnienia

legitymacji biernej po stronie pozwanej, tzn. nie wykazała, że pozwana nabyła

spadek po swoim ojcu, a tym samym obciążona jest obowiązkiem spłaty długów

spadkowych. Sąd drugiej instancji powołał się na treść art. 1025 § 2 k.c.

W skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa powołuje się na sprzeczność

wyroku z art. 1025 § 2 k.c., art. 925 w związku z art. 931 § 1 k.c., art. 1031 § 2 w

związku z art. 1015 k.c. oraz art. 234 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 231 w

związku z art. 391 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istota rozumowania skarżącej sprowadza się do tego, że Sąd Okręgowy

w sposób sprzeczny z obowiązującym prawem obciążył ją obowiązkiem

przedłożenia postanowienia stwierdzającego nabycie spadku przez pozwaną A.B.

pomijając inne dowody, że dziedziczenie przez nią po ojcu, J.B., miało miejsce. W

skardze wykazuje się, że Sąd stworzył domniemanie, iż osoba nie dysponująca

stwierdzeniem nabycia spadku nie jest spadkobiercą, jeżeli temu zaprzeczy.

Stanowisko to jest błędne i to w stopniu ocierającym się o oczywistą bezzasadność

wniesionej skargi.

Postanowienie stwierdzające nabycie spadku po określonym spadkodawcy

stwarza, w stosunku do wymienionej tam osoby, domniemanie prawne (art. 1025

§ 2 k.c.), że jest ona spadkobiercą. Domniemanie to odnosi się w pierwszej

3

kolejności do sfery materialnoprawnej, pozwalając na ochronę osób trzecich,

na których rzecz osoba wskazana w takim postanowieniu rozporządza prawem

należącym do spadku (art. 1028 k.c.). Jednocześnie domniemanie wynikające

z art. 1025 § 2 k.c. ułatwia sytuację dowodową spadkobiercy, który musi wykazać,

że nabył spadek po oznaczonej osobie (np. w sytuacji, gdy realizuje wierzytelności

należące do majątku spadkowego). Także wierzyciel spadkowy może powoływać

się na wskazane domniemanie wówczas, gdy kieruje swoje roszczenie do

spadkobiercy dłużnika. Wprawdzie z żadnego przepisu nie wynika, że w tej

ostatniej sytuacji postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku stanowi jedyny

dowód istnienia legitymacji biernej po stronie pozwanej, jednak dosyć trudno

wyobrazić sobie inny sposób wykazania nabycia spadku przez pozwanego

w sytuacji, gdy ten ostatni kwestionuje tę okoliczność. W polskim systemie

prawnym nie został przyjęty system rezerwy, zgodnie z którym określone osoby

należące do najbliższych krewnych zmarłego (w tym dzieci) zawsze dochodzą do

dziedziczenia określonej części spadku. Tym samym nie sposób wykluczyć

sytuacji, kiedy cały majątek spadkowy, a z nim odpowiedzialność za długi

spadkowe, przejdzie na inne osoby niż te, które w ustawie zostały zaliczone

do kręgu spadkobierców ustawowych (nawet pierwszego - art. 931 § 1 k.c.).

Możliwe jest także złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku. Wykazywanie

wskazanych okoliczności, tzn. pozostawienia przez spadkodawcę testamentu czy

złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku, nie może obciążać pozwanego,

od którego wierzyciel domaga się spełnienia świadczenia z tytułu długu

spadkowego.

Generalnie to wierzyciela obciąża dowód, że osoba pozwana jest dłużnikiem

(art. 6 k.c.). Nie sposób rozumieć art. 6 k.c. w taki sposób, że to pozwany

ma wykazać, iż dłużnikiem nie jest (z jakichkolwiek przyczyn). Stąd w procesie

o wykonanie zobowiązania należącego do długów spadkowych powód-wierzyciel

ma obowiązek wykazać, że pozwany nabył spadek po zmarłym dłużniku.

Najprostszym i najpewniejszym jest uzyskanie przez wierzyciela stwierdzenia

nabycia spadku. Zgodnie z art. 1025 § 1 k.c., na co zwracał uwagę Sąd Okręgowy,

wniosek o stwierdzenie nabycia spadku może złożyć każda osoba, która ma w tym

interes. W doktrynie i orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że do kręgu osób

4

mających interes w stwierdzeniu nabycia spadku należy wierzyciel spadkodawcy,

gdyż w ten sposób zostaje definitywnie wskazany dłużnik, od którego może

domagać się spełnienia świadczenia.

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że skarga o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w T. z dnia 14

września 2006 r. nie stanowi podstawy do stwierdzenia, że zaskarżone orzeczenie

jest niezgodne z prawem. Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

(art. 42411

k.p.c.).