IV CNP 111/07

Sygn. akt IV CNP 111/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 30 listopada 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Maria Grzelka

w sprawie ze skargi strony powodowej

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku

Sądu Okręgowego w L.

z dnia 9 maja 2005 r., sygn. akt [...],

w sprawie z powództwa „V.” Spółki z o.o.

przeciwko „P.” Spółce z o.o.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 30 listopada 2007 r.,

oddala skargę.

2

Uzasadnienie

W pozwie z dnia 28 czerwca 2001 r. powód V. Spółka z o.o. domagała się

zasądzenia od pozwanego P. Spółka z o.o. kwoty 25 090, 32 zł wraz z odsetkami

ustawowymi od dnia 1 lipca 2001 r. Sąd Rejonowy w L. wyrokiem z dnia 17

kwietnia 2002 r. zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 19 826, 24 zł wraz

z odsetkami, w pozostałym zaś zakresie powództwo oddalił.

Od powyższego orzeczenia powód i pozwany wnieśli apelacje.

Rozpoznający sprawę Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 17 października

2002 r. obie apelacje odrzucił. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd II Instancji

stwierdził, że zgodnie z art. 332 § 1 k.p.c. sąd jest związany wydanym wyrokiem

dopiero od chwili jego ogłoszenia. Do czasu ogłoszenia wyrok napisany i podpisany

przez sędziego stanowi w istocie projekt orzeczenia, który może jeszcze podlegać

dowolnym zmianom i modyfikacjom (z wyjątkami określonymi w odpowiednich

przepisach). W związku z powyższym dopiero od daty ogłoszenia wyroku

rozpoczyna bieg termin do jego zaskarżenia apelacją (art. 328 § 1 k.p.c. i art. 369 §

1 i 2 k.p.c.). Nie ogłoszony wyrok nigdy nie uzyska waloru prawomocności

w rozumieniu art. 363 § 1 k.p.c., gdyż termin do wniesienia apelacji jest ciągle

otwarty. Pozwala to na przyjęcie, że nieogłoszony wyrok w znaczeniu procesowym

nie istnieje, co wyłącza możliwość skutecznego wniesienia apelacji od takiego

wyroku.

Ogłoszenie wyroku następuje przez odczytanie sentencji, (art. 326 § 3

k.p.c.). Z czynności tej spisuje się protokół, który musi zawierać opis przebiegu

posiedzenia, w tym stwierdzenie, czy orzeczenie (wyrok) zostało ogłoszone (art.

158 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.). Z dołączonego do akt protokołu z dnia 17 kwietnia 2002 r.

zatytułowanego „protokół z ogłoszenia orzeczenia" wynika, że sam protokolant, bez

udziału sędziego, którego nazwiska w protokole brak, stwierdził, iż nikt się nie stawił

i na tym zakończył czynności, co poświadczyli swoimi podpisami protokolant i nie

określony bliżej „przewodniczący". Na podstawie treści owego protokołu z całą

pewnością można stwierdzić, że ogłoszenie wyroku polegające na odczytaniu jego

sentencji przez przewodniczącego nie nastąpiło.

3

Mając na uwadze powyższe okoliczności, obie apelacje - jako wniesione od

wyroku nie istniejącego w sensie procesowym - Sąd Okręgowy odrzucił na

podstawie art. 370 k.p.c., bez potrzeby rozważania podniesionych w nich zarzutów.

Nie wiadomo bowiem jakiej treści wyrok ogłosił ostatecznie Sąd Rejonowy i czy

zarzuty te są nadal aktualne.

Sąd Okręgowy stwierdził również, że należy akta sprawy zwrócić do Sądu I

Instancji, a Sąd ten podejmie następnie czynności zmierzające do merytorycznego

zakończenia niniejszego procesu. Sąd II Instancji stwierdził również, że w tym celu

sprawa powinna zostać wyznaczona na rozprawę, bez potrzeby jej otwierania na

nowo albowiem dotychczas nie została zamknięta, po czym przewodniczący winien

postąpić w sposób jasno opisany w art. 316 § 1 k.p.c. oraz art. 326 § 1 k.p.c. tj.

zamknąć rozprawę i dopiero po dokonaniu tej koniecznej czynności procesowej

wydać i ogłosić wyrok bądź postanowienie o odroczeniu wydania wyroku na

oznaczony dzień i w tym dniu wyrok ogłosić, niezależnie od tego, czy stawi się

którakolwiek ze stron.

Po zwrocie akt Sąd Rejonowy w L. wyrokiem z dnia 15 stycznia 2003 r.

zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 19 826, 24 zł wraz z odsetkami,

w pozostałym zaś zakresie powództwo oddalił. Powyższy wyrok zaskarżył apelacją

z dnia 3 lutego 2003 r. powód wskazując, że w tej sprawie Sąd Rejonowy wydał już

wyrok w dniu 17 kwietnia 2002 r., a zatem zaskarżone orzeczenie dotknięte jest

nieważnością – dotyczy sprawy, która została już prawomocnie osądzona. Wyrok

ten zaskarżył również pozwany.

Wyrokiem z dnia 23 października 2003 r. Sąd Okręgowy w L. uchylił wyrok

Sądu I instancji w zaskarżonej części i w tym zakresie przekazał sprawę temu

sądowi do ponownego rozpoznania. Ponownie rozpoznający sprawę Sąd Rejonowy

wyrokiem z dnia 30 grudnia 2004 r. powództwo oddalił. Wyrok ten zaskarżył

apelacją z dnia 10 marca 2005 r. powód, a zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił

m.in., że zostało wydane w sprawie, która została już rozstrzygnięta prawomocnym

wyrokiem Sądu Rejonowego w L. z dnia 17 kwietnia 2002 r.

Ustosunkowując się do zarzutu apelacji w zakresie nieważności

postępowania z powodu rozpoznania sprawy o roszczenie rozstrzygnięte

prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w L. z dnia 17 kwietnia 2002 r., Sąd II

4

instancji uznał, że jest on całkowicie chybiony i nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd ten przychylił się do stanowiska Sądu Okręgowego, wyrażonego w

uzasadnieniu wyroku tego Sądu z dnia 23 października 2003 r., w którym

jednoznacznie stwierdzono, że brak było podstaw do przyjęcia, aby postępowanie

poprzedzające wydanie zaskarżonego wyroku dotknięte było nieważnością z uwagi

na wcześniejsze prawomocne osądzenie sprawy, co również wówczas zarzucała

powódka. Przemawia za tym przede wszystkim to, że postanowienie Sądu

Okręgowego z 17 października 2002 r., odrzucające apelacje obu stron od

poprzednio wydanego w sprawie wyroku z 17 kwietnia 2002 r. z uwagi na brak jego

ogłoszenia, jest prawomocne. Biorąc pod uwagę treść art. 365 § 1 k.p.c. w zw. z

art. 361 k.p.c. wiąże ono zarówno strony jak i każdy sąd dopóki nie zostanie

uchylone. Nawet przy założeniu, że omawiane postanowienie mogłoby zostać

uchylone w trybie art. 359 k.p.c. (jako nie kończące postępowania w sprawie) to

konieczną przesłanką takiego rozstrzygnięcia (uchylenia postanowienia z 17

października 2002 r.) musiałaby być zmiana okoliczności sprawy, która jednak do

chwili obecnej nie nastąpiła.

Z kolei Sąd Okręgowy szczegółowo odniósł się do tego, czy rzeczywiście,

jak twierdzi powódka, nastąpiło ogłoszenie wyroku Sądu Rejonowego w dniu

17 kwietnia 2002 r. Ogłoszenie wyroku zawsze ma miejsce na posiedzeniu jawnym,

a z przebiegu każdego posiedzenia jawnego spisuje się protokół. Dlatego fakt

ogłoszenia wyroku lub jego braku ustalany jest na podstawie protokołu

z posiedzenia, na którym ogłoszenie to nastąpiło a protokół ten nie może być

zastąpiony żadnym innym dowodem. Z protokołu posiedzenia odbytego w dniu

17 kwietnia 2002 r. nie wynika aby dokonano wówczas ogłoszenia wyroku.

Przeciwnie, na podstawie jego treści można stwierdzić, że ogłoszenie takie nie

miało miejsca, co szczegółowo wyjaśniono już w uzasadnieniu postanowienia

z 17 października 2002 r. Do chwili obecnej protokół ten nie został ani uzupełniony

ani sprostowany na podstawie art. 160 k.p.c. a żadna ze stron o to nie

wnioskowała. Formalnego uzupełnienia protokołu nie zastępuje wygłoszona na

rozprawie w dniu 8 stycznia 2003 r. i nie wiadomo w jakim celu zaprotokołowana

„informacja" przewodniczącego, że „wyrok został ogłoszony w dniu 17 kwietnia

2002 r. przez Sąd". Informacja owa pozbawiona jest jakiegokolwiek znaczenia

5

procesowego i nie może zastąpić zarządzenia przewodniczącego wydanego na

podstawie art. 160 k.p.c. już choćby z tej przyczyny, że od zarządzenia

przewodniczącego o uzupełnieniu protokołu służy odwołanie do sądu, a wydane

wskutek rozpoznania takiego odwołania postanowienie sądu podlega kontroli

instancyjnej na podstawie art. 380 k.p.c. Skoro więc nie nastąpiło formalne

uzupełnienia protokołu z 17 kwietnia 2002 r., a w terminie wskazanym w art. 160

k.p.c., tj. najpóźniej na następnym posiedzeniu Sądu Rejonowego, czyli 8 stycznia

2003 r., strony nie złożyły nawet wniosku o jego uzupełnienie, brak podstaw do

przyjęcia aby zmieniły się okoliczności stanowiące podstawę wydania przez Sąd

Okręgowy postanowienia z 17 października 2002 r. o odrzuceniu apelacji. Tym

samym brak podstaw do uchylenia owego postanowienia. Jako prawomocne

i nieuchylone postanowienie to wiąże zaś strony i Sąd.

Ponadto Sąd Okręgowy, rozpoznając apelację powódki wskazał, że zgodnie

z przepisem art. 386 § 4 k.p.c. ocena prawna i wskazania co do dalszego

postępowania wyrażone w uzasadnieniu wyroku sądu II instancji z dnia

23 października 2003 r., wiążą zarówno sąd, któremu sprawa została przekazana,

jak i sąd drugiej instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Wyklucza to zatem

przyjęcie, że zaskarżony apelacją wyrok wydany został w sprawie już prawomocnie

osądzonej.

Skarżący w skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 397 pkt 3 k.p.c.

w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 385 k.p.c. w zw. z art. 386 § 2 k.p.c. i wniósł

o stwierdzenie, że zaskarżony wyrok jest niezgodny z prawem.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Nie ma bowiem żadnych podstaw,

aby zaskarżonemu wyrokowi zarzucić obrazę art. 386 § 2 k.p.c. Sąd Okręgowy,

rozpoznając apelację powódki, trafnie nie dopatrzył się nieważności postępowania

przed Sądem Rejonowym, które zakończyło się wydaniem wyroku z dnia

30 grudnia 2004 r. Wbrew temu co twierdzi powódka, Sąd Rejonowy nie

rozstrzygał tym wyrokiem w sprawie, już wcześniej prawomocnie osądzonej.

Podstawowe znaczenie dla rozpoznania zarzutu res iudicata skarżącej ma

ocena protokołu z dnia 17 kwietnia 2002 r. oraz złożona do protokołu rozprawy

6

w dniu 8 stycznia 2003 r. przed Sądem Rejonowym informacja przewodniczącego

sądu, że wyrok w tej sprawie został ogłoszony w dniu 17 kwietnia 2002 r. W pełni

należy podzielić stanowisko Sądu II instancji, że o tym, czy wyrok został ogłoszony

decyduje treść protokołu z posiedzenia, na którym miało nastąpić ogłoszenie tego

wyroku. W protokole z dnia 17 kwietnia 2002 r., pomimo że w formularzu

urzędowym, na którym został on sporządzony jest odpowiednia rubryka, którą

należało tylko wypełnić, brak jakiejkolwiek wzmianki na temat ogłoszenia wyroku.

Jedynym prawnie dopuszczalnym sposobem stwierdzenia tego, że wbrew treści tak

sporządzonego protokołu, wyrok Sądu Rejonowego został jednak rzeczywiście

ogłoszony, było sprostowanie protokołu. Jest poza sporem, że do takiego

sprostowania wspomnianego protokołu nigdy nie doszło.

Oświadczenie przewodniczącego składu sądzącego, zawarte w protokole

wznowionej rozprawy z dnia 8 stycznia 2003 r., nie może być uznane za

równoznaczne ze sprostowaniem protokołu z dnia 17 kwietnia 2002 r. Tego typu

oświadczenie, nawet jeżeli zostało złożone przez tę samą osobę, która miała

dokonać ogłoszenia wyroku w dniu 17 kwietnia 2002 r., jest pozbawione skutków

procesowych. Ogłoszenie wyroku ze względu na znaczenie tej czynności

procesowej dla stron musi być dokonane z zachowaniem wymogów przewidzianych

przez prawo. Zgodnie z art. 326 § 2 k.p.c. odroczone ogłoszenie wyroku następuje

na posiedzeniu jawnym. Jak wynika zaś z art. 157 § 1 k.p.c. z posiedzenia takiego

spisuje się protokół. Taki protokół ma moc dokumentu urzędowego i stanowi dowód

tego co w nim zostało stwierdzone (art. 244 k.p.c.).

Jeżeli z posiedzenia na którym miał być ogłoszony wyrok sporządzono

protokół, w którym brak wzmianki, że ogłoszenie nastąpiło, to z protokołu takiego

wynika domniemanie, iż wyrok nie został ogłoszony. Obalenie takiego

domniemanie może nastąpić tylko w ten sposób, że protokół zostanie sprostowany

w trybie określonym w art. 160 k.p.c. Strona, która nie skorzysta z uprawnienia do

żądania sprostowania protokołu traci możliwość wykazania, że fakt ogłoszenia (lub

nieogłoszenia) wyroku, ustalony w protokole, może być podważony.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy oznacza to, że oświadczenie sędziego,

na rozprawie w dniu 8 stycznia 2003 r., nie stanowiło dostatecznej podstawy dla

obalenia domniemania z art. 244 k.p.c., a dawało jedynie stronie możliwość

7

złożenia wniosku o sprostowanie protokołu z dnia 17 kwietnia 2002 r. Ponieważ

strona powodowa nie skorzystała z tej możliwości protokół z dnia 17 kwietnia

2002 r. stanowi dowód na to, że wyrok sądu rejonowego, który podlegał ogłoszeniu

nie został ogłoszony. Taki wyrok nie wywiera skutków prawnych. Należy bowiem

zgodzić się z poglądem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia

17 listopada 2005 r., I CK 298/05, OSNC 2006/9/152, że wyrok podlegający

ogłoszeniu, a nieogłoszony, jest wyrokiem nieistniejącym. Od takiego wyroku nie

przysługuje wiec apelacja, a sąd powinien wznowić postępowanie i zamknąć je

wydaniem oraz ogłoszeniem wyroku zgodnie z przepisami k.p.c. Taki nieogłoszony

wyrok nie może być też podstawą do wysuwania twierdzenia, że postępowanie

jakie toczyło się po jego wydaniu jest dotknięte nieważnością, jako postępowanie

prowadzone w sprawie prawomocnie osądzonej (art. 379 pkt 3 k.p.c.).

Mając na uwadze powyższe względy Sąd Najwyższy na podstawie art. 42411

§ 1 k.p.c., orzekł jak w sentencji.