III CSK 194/07

Sygn. akt III CSK 194/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 grudnia 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący)

SSN Kazimierz Zawada (sprawozdawca)

SSA Michał Kłos

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie z powództwa Szpitala Specjalistycznego w K.

przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia i Skarbowi Państwa - Ministrowi

Skarbu Państwa

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 7 grudnia 2007 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej oraz strony pozwanej - Narodowego Funduszu

Zdrowia,

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 26 maja 2006 r., sygn. akt [...],

1) uchyla zaskarżony wyrok w części oddalającej apelację

strony powodowej w stosunku do pozwanego

Narodowego Funduszu Zdrowia i w tym zakresie

przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do

2

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania kasacyjnego,

2) oddala w pozostałym zakresie skargę kasacyjną strony

powodowej oraz w całości skargę kasacyjną pozwanego

Narodowego Funduszu Zdrowia,

3) nie obciąża strony powodowej kosztami postępowania

kasacyjnego na rzecz pozwanego Skarbu Państwa.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 15 lipca 2005 r. zasądził od Skarbu Państwa

- Ministerstwa Skarbu Państwa na rzecz Szpitala Specjalistycznego w K. kwotę 1

938 841,32 zł tytułem odpowiedzialności za bezprawie legislacyjne, wyrażające się

brakiem regulacji prawnej finansowania podwyżek wynagrodzenia, wynikających z

art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania

przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych

ustaw (Dz.U. z 1995 r. nr 1, poz. 2 ze zm. - dalej: "ustawa z dnia 16 grudnia 1994

r."), wprowadzonego ustawą z dnia 22 grudnia 2000 r. o zmianie ustawy

o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń

u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw i ustawy o zakładach opieki

zdrowotnej (Dz.U. z 2001 r. nr 5, poz. 45 - dalej: „ustawa nowelizująca");

powództwo w stosunku do Narodowego Funduszu Zdrowia oddalił.

Sąd Apelacyjny po rozpoznaniu apelacji strony powodowej i pozwanego

Skarbu Państwa wyrokiem z dnia 26 maja 2006 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego

w ten sposób, że:

- zasądził od Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz strony powodowej

kwotę 570 000 zł z odsetkami ustawowymi od 23 sierpnia 2003 r.,

3

- oddalił powództwo w pozostałej części,

- zniósł wzajemnie koszty postępowania między stroną powodową

a pozwanym Narodowym Funduszem Zdrowia oraz odstąpił od obciążenia

strony powodowej kosztami postępowania na rzecz pozwanego Skarbu

Państwa.

Poza tym oddalił apelację strony powodowej i pozwanego Skarbu Państwa

oraz zniósł wzajemnie między stronami koszty postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny, wydając powyższy wyrok, odwołał się do stanowiska

wyrażonego w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia

30 marca 2006 r. (III CZP 130/05, OSNCP 2006, nr 11, poz. 177).

Zgłoszone w toku postępowania apelacyjnego wnioski strony powodowej

o przeprowadzenie dowodów oddalił, uznał je za spóźnione w świetle art. 381 k.p.c.

Wysokość zasądzonej od Narodowego Funduszu Zdrowia kwoty ustalił

na podstawie analizy danych zawartych w materiale dowodowym zebranym przez

Sąd Okręgowy. W ocenie Sądu Apelacyjnego, analiza tych danych nie wymagała

wiadomości specjalnych z zakresu zarządzania i ekonomii. Według Sądu

Apelacyjnego, skoro zadłużenie strony powodowej spowodowane podwyżkami

wynagrodzeń wprowadzonymi ustawą nowelizującą stanowiło w 2001 r. 70%

całego jej zadłużenia, to Narodowy Fundusz Zdrowia powinien pokryć jej

zadłużenie powstałe w 2001 r. tylko w 70%. Z podobnych przyczyn zadłużenie

strony powodowej powstałe w 2002 r. Narodowy Fundusz Zdrowia powinien pokryć

- zdaniem Sądu Apelacyjnego - tylko w 50%. Określając kwotę zasądzoną od

Narodowego Funduszu Zdrowia, Sąd Apelacyjny odwołał się także do art. 322

k.p.c., wskazując, że „ustalenie precyzyjnej wysokości dochodu powoda

od przekazującego środki pozwanego Funduszu jest nader utrudnione".

Wyrok Sądu Apelacyjnego został zaskarżony przez pozwany Narodowy

Fundusz Zdrowia i przez stronę powodową.

Podstawę skargi kasacyjnej pozwanego Narodowego Funduszu Zdrowia,

kwestionującego w całości zasadność zasądzonej od niego kwoty, stanowią: zarzut

naruszenia art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. w związku z art. 56 k.c. oraz

zarzut naruszenia art. 382 i 386 § 4 k.p.c.

4

Skarga kasacyjna strony powodowej - skarżąca wyrok Sądu Apelacyjnego

w zakresie, w jakim jej powództwo wobec Narodowego Funduszu Zdrowia i wobec

Skarbu Państwa zostało oddalone - zarzuca naruszenie:

- art. 232 zdanie drugie w związku z art. 386 § 4 k.p.c. przez nie dopuszczenie

z urzędu dowodu z opinii biegłego, co do możliwości pokrycia kosztów

podwyżki wynagrodzeń,

- art. 322 k.p.c. przez jego bezpodstawne zastosowanie,

- art. 381 k.p.c. przez pominięcie wniosków dowodowych strony powodowej

zgłoszonych w toku postępowania apelacyjnego jako spóźnionych,

chociaż potrzeba ich powołania wynikła dopiero w toku postępowania

apelacyjnego,

- art. 417 k.c. w związku z art. 77 Konstytucji i art. 4a ustawy z dnia

16 grudnia 1994 r. przez ich nie zastosowanie, pomimo że wspomniana

wyżej uchwała Sądu Najwyższego nie wyklucza odpowiedzialności

deliktowej Skarbu Państwa wobec samodzielnych publicznych zakładów

opieki zdrowotnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Narodowy Fundusz Zdrowia w swej niezwykle lakonicznej skardze

kasacyjnej bliżej nie uzasadnia podniesionych zarzutów. Są one więc w istocie

wyrazem gołosłownej niezgody z zaskarżonym wyrokiem. Dlatego skargę

kasacyjną pozwanego Narodowego Funduszu Zdrowia należało oddalić.

Za całkowicie chybiony musi być uznany także zarzut strony powodowej,

podnoszący naruszenie art. 417 k.c. w związku z art. 77 Konstytucji i art. 4a ustawy

z dnia 16 grudnia 1994 r. na skutek oddalenia przez Sąd Apelacyjny powództwa

względem Skarbu Państwa. Zarzut ten jest nawiązaniem do wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 24 września 2003 r., l CK 143/03 (OSNC 2004, nr 11,

poz. 179). W uchwale zaś z dnia 30 marca 2006 r., III CZP 130/05, Sąd Najwyższy

jakkolwiek nie wykluczył ewentualności uzyskania odszkodowania od władzy

publicznej z tytułu wadliwej legislacji, to jednak zdecydowanie zdystansował się

5

wobec możliwości deliktowej odpowiedzialności Skarbu Państwa w związku

z ustanowieniem art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r.

Wśród pozostałych podstaw kasacyjnych, przytoczonych przez stronę

powodową, kluczowe znaczenie ma zarzut bezpodstawnego zastosowania art. 322

k.p.c. przy ustalaniu kwoty zasądzonej od Narodowego Funduszu Zdrowia.

Przepis ten w określonych rodzajach spraw zezwala sądowi, jeżeli ścisłe

udowodnienie wysokości żądania jest niemożliwe lub nader utrudnione, zasądzić

odpowiednią sumę według swej oceny, opartej na rozważeniu wszystkich

okoliczności sprawy. Sprawa, którą strona powodowa wytoczyła Narodowemu

Funduszowi Zdrowia, nie należy jednak do żadnej z kategorii spraw objętych

hipotezą art. 322 k.p.c. W szczególności nie jest sprawą o dochody, jak zdaje się

sugerować uzasadnienie zaskarżonego wyroku. Sprawami o dochody w rozumieniu

tego przepisu są sprawy o pożytki i inne podobne przychody, dochodzono

np. na podstawie art. 53, 54, 207 i 224 § 2 k.c., a rozpoznawana sprawa nie ma nic

wspólnego z wskazanymi sprawami.

Nie jest ona również sprawą o naprawienie szkody deliktowej lub

kontraktowej. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 30 marca

2006 r., III CZP 130/05, umowy o udzielanie ubezpieczonym świadczeń

zdrowotnych zawarte na lata 2001 i 2002 stanowiły w związku z art. 4a ustawy

z dnia 16 grudnia 1994 r. i art. 56 k.c. podstawę roszczeń samodzielnych

publicznych zakładów opieki zdrowotnej wobec Narodowego Funduszu Zdrowia

jako następcy prawnego kas chorych o zapłatę kwot niezbędnych do pokrycia

kosztów związanych z realizacją obowiązku wynikającego z art. 4a ustawy z dnia

16 grudnia 1994 r. Uznanie zaś umów o udzielanie ubezpieczonym świadczeń

zdrowotnych zawartych na lata 2001 i 2002, w związku z art. 4a ustawy z dnia

16 grudnia 1994 r. i art. 56 k.c., za podstawę roszczeń samodzielnych publicznych

zakładów opieki zdrowotnej wobec Narodowego Funduszu Zdrowia jako następcy

prawnego kas chorych o zapłatę kwot niezbędnych do pokrycia kosztów

związanych z realizacją obowiązku wynikającego z art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia

1994 r. daje samodzielnym publicznym zakładom opieki zdrowotnej przede

wszystkim możliwość dochodzenie tych kwot, jako części należnego umownego

6

świadczenia pieniężnego (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia

2001 r., III CKN 368/00, OSNC 2002, nr 1, poz. 8) wraz z odsetkami za opóźnienie

(art. 481 § 1 k.c.). l o taki tylko przypadek chodzi w rozpoznawanej sprawie, a więc

o przypadek dochodzenia świadczenia - a ściślej części świadczenia - z umowy

o udzielanie ubezpieczonym świadczeń zdrowotnych.

Podsumowując, podniesiony przez stronę powodową zarzut naruszenia art.

322 k.p.c. okazał się więc trafny.

Wysokość kwoty podlegającej zasądzeniu od pozwanego Narodowego

Funduszu Zdrowia na rzecz strony powodowej powinna być zatem ściśle

udowodniona. Zgodnie z art. 232 k.p.c. strony są obowiązane wskazywać dowody

dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne; sąd może jednak także

dopuścić dowód nie wskazany przez stronę. Poza dowodami objętymi wyraźnymi

zakazami ustawowymi (np. wynikającymi z art. 247 i 259 k.p.c.), wspomniana wyżej

możliwość dopuszczenia przez sąd dowodu z urzędu dotyczy wszelkich dowodów,

także więc dowodu z opinii biegłego. W wyjątkowych, szczególnie uzasadnionych

przypadkach, zastosowanie przez sąd art. 232 zdanie drugie k.p.c. może się nawet

stać obowiązkiem sądu, naruszenie zaś tego obowiązku przez sąd drugiej instancji

-podstawą kasacyjną (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2006 r.,

III CK 341/05, OSNC 2006, nr 10, poz. 174, wyrok Sądu Najwyższego z dnia

13 lutego 2004 r., IV CK 24/03, OSNC 2004, nr 3, poz. 45, oraz wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2007 r. l CSK 27/07, niepubl.). W sprawie, którą

strona powodowa wytoczyła Narodowemu Funduszowi Zdrowia, za taką wyjątkową,

szczególną podstawę, uzasadniającą obowiązek dopuszczenia z urzędu dowodu

z opinii biegłego na okoliczność prawidłowego gospodarowania przez stronę

powodową środkami uzyskanymi od Kasy Chorych, mogło być podjęcie po wydaniu

wyroku Sądu Okręgowego powoływanej wyżej uchwały Sądu Najwyższego z dnia

30 marca 2006, III CZP 130/05.

Natomiast niewątpliwie nie mógł odnieść zamierzonego skutku podniesiony

przez stronę powodową zarzut naruszenia art. 381 k.p.c. Jeżeliby nawet pominięcie

przez Sąd Apelacyjny wniosków dowodowych strony powodowej zgłoszonych

w toku postępowania przed tym Sądem nastąpiło z naruszeniem wymienionego

przepisu, to naruszenie to nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy, skoro sama

7

strona powodowa oświadczyła, że zgłoszone przez nią dowody dotyczą

okoliczności znajdujących wystarczające potwierdzenie w już zebranym materiale

dowodowym (k. 337).

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy: - uchylił zaskarżony wyrok

w części oddalającej apelację strony powodowej w stosunku do pozwanego

Narodowego Funduszu Zdrowia i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego

rozpoznania (art. 39815

§ 1 k.p.c.); - oddalił w pozostałym zakresie skargę

kasacyjną strony powodowej (art. 39814

k.p.c.), nie obciążając jej kosztami

postępowania kasacyjnego na rzecz pozwanego Skarbu Państwa (art. 102

w związku z art. 108 § 1 i 39821

k.p.c.); - oddalił w całości skargę kasacyjną

pozwanego Narodowego Funduszu Zdrowia (art. 39814

k.p.c.).