IV CSK 331/08

Sygn. akt IV CSK 331/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 grudnia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Barbara Myszka

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa E. D. i S. D.

przeciwko S.(...) w M. we Francji

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 11 grudnia 2008 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 6 lutego 2008

r., sygn. akt I ACa (…),

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z dnia 24 listopada 2006 r. zasądził od strony

pozwanej S.(...) na rzecz powodów E. D. i S. D. kwotę 160 302,04 zł, a dalej idące

powództwo oddalił. Sąd ten ustalił, że strona pozwana w 1986 r. zawarła z powodem

umowę, na mocy której uzyskała wyłączność na sprzedaż na terytorium Francji biżuterii

wytwarzanej przez powoda. Zapłata miała następować za pośrednictwem Centrali C.(…),

2

z którą strona pozwana zawarła również umowę dotyczącą sprzedaży biżuterii

wyprodukowanej przez Spółdzielnię R.(…) oraz innych artystów plastyków i

rzemieślników. Po roku 1989 strona pozwana zaprzestała korzystania z pośrednictwa

C.(…). Strony współpracowały nadal nie zawierając żadnej dodatkowej umowy na piśmie.

W 1992 r. powodowie rozpoczęli prowadzenie działalności gospodarczej pod firmą

„A.(...)". W listopadzie 1999 r. strona pozwana złożyła trzy zamówienia na dostawę

wskazanych przez nią towarów za pomocą faksu. Następne trzy zamówienia pochodziły z

grudnia 1999 r. Powodowie dostarczyli towar zgodnie z zamówieniem. Do dostawy

zamówionej na 3 stycznia 2000 r. zostały załączone dodatkowe pozycje jako nowe wzory,

na kwotę łącznie 33 486 franków. Strona pozwana nie uregulowała należności za

dostarczone wyroby. Na przełomie stycznia i lutego 2000 r. złożyła kolejne zamówienie

i stwierdziła, że w najbliższym czasie zacznie regulować należności. Powodowie nie

zrealizowali zamówienia z uwagi na zaległości w zapłacie za wcześnie dostarczone

wyroby. W sierpniu 2000 r. powodowie i ich syn B. D. udzielili szwajcarskiej spółce O.(…)

upoważnienia do prowadzenia czynności windykacyjnych. W dniu 15 stycznia 2001 r.

powodowie wypowiedzieli zlecenie windykacyjne i cofnęli udzielone spółce O.(...)

pełnomocnictwo. Strona pozwana nie została powiadomiona o wypowiedzeniu zlecenia

windykacyjnego. Firma windykacyjna O.(...) w pismach z dnia 12 i 22 stycznia 2001 r.

wskazała stronie pozwanej adres, pod który należy przesłać towar dostarczony przez

powodów [adres firmy „A.(...) B.(…)” prowadzonej przez syna powodów]. W lutym 2001 r.

strona pozwana przesłała pod wskazany jej adres wyroby biżuteryjne i wystawiła dwie

faktury. Powodowie i ich syn odmówili przyjęcia przesyłki, podnosząc, że nic im nie

wiadomo o takim sposobie rozliczenia długu ustalonym pomiędzy stroną pozwaną i firmą

O.(...).

Sąd pierwszej instancji przyjął, że strona pozwana nie kwestionowała obowiązku

zapłaty za dostarczony jej towar, poza „nowymi wzorami" na kwotę 33 486 franków. Strona

pozwana zarzucała, że wyrobów tych nie zamawiała, jednakże nie wykazała, by z praktyki

przyjętej przez strony wynikało, że nie było dopuszczalne dostarczenie „nowych wzorów".

Zachowanie strony pozwanej wskazywało również, że przyjęła ona nadwyżkę towarów

(ponad wielkość zamówienia). W świetle postanowień art. 52 Konwencji wiedeńskiej o

umowach międzynarodowej sprzedaży towarów z dnia 11 kwietnia 1980 r. była zatem

zobowiązana do zapłaty za cały dostarczony jej towar. Ustalenia pomiędzy firmą

windykacyjną O.(...) a stroną pozwaną co do zwrotu towaru, w ramach rozliczenia

zadłużenia, zostały dokonane skutecznie, z uwagi na zakres umocowania firmy O.(...) i

3

niepoinformowanie strony pozwanej o rozwiązaniu umowy między tą firmą a powodami i ich

synem. Strona pozwana nie przesłała jednak towarów w sposób umożliwiający powodom

odebranie towaru w Polsce. W tej sytuacji odmowa przejęcia przesyłki nie mogła obciążać

powodów. Ostatecznie strona pozwana zalegała z zapłatą za dostarczony towar na kwotę

40 922,61 euro. Powództwo było zatem uzasadnione do wysokości 160 302, 04 zł.

Apelacja strony pozwanej została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego . z dnia

6 lutego 2008 r., który podzielił w całości ustalenia faktyczne i ocenę Sądu pierwszej

instancji.

Skarga kasacyjna strony pozwanej została oparta o podstawę naruszenia

przepisów postępowania mającego wpływ na wynik sprawy (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.).

Zarzucono w niej naruszenie art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 45 ust. 1

Konstytucji w zw. z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych

wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. W oparciu o te zarzuty

skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi

Apelacyjnemu. do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Argumenty przytoczone przez skarżącego wskazują istotnie na daleko idące

podobieństwo części uzasadnienia zaskarżonego wyroku oraz uzasadnienia

sporządzonego do wyroku Sądu Apelacyjnego. z dnia 29 czerwca 2007 r. w sprawie z

powództwa B. D. Brak jest jednak podstaw do stwierdzenia, że uzasadnienie

zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób „mechaniczny” i z tego powodu

doszło do pozbawienia strony pozwanej prawa do rzetelnego procesu, co miałoby

stanowić naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie

praw człowieka i podstawowych wolności. Poprawność sporządzenia uzasadnienia może

podlegać przy tym ocenie w ramach zarzutu naruszenia art. 328 § 2 k.p.c., co stwarza już

stronom procesu sądowego dostateczną gwarancję możliwości zbadania zgodności

postępowania sądu na etapie sporządzania uzasadnienia orzeczenia z obowiązującymi

przepisami. Z tej możliwości skarżący skorzystał.

Zarzut naruszenia art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. był uzasadniony. Art. 328

§ 2 k.p.c. wymaga, aby uzasadnienie wyroku wskazywało podstawę faktyczną

rozstrzygnięcia oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku, z przytoczeniem przepisów

prawa. Potrzeba odpowiedniego stosowania tego przepisu w postępowaniu apelacyjnym

(art. 391 § 1 k.p.c.) nakazuje przyjąć, że wymogi uzasadnienia sądu drugiej instancji

ulegają częściowo modyfikacji, z uwagi na treść art. 378 § 1 k.p.c. Skoro przepis ten

4

nakłada na sąd obowiązek rozpoznania wszystkich zarzutów zawartych w apelacji, to

jednocześnie istnieje obowiązek sporządzenia uzasadnienia wyroku przez sąd drugiej

instancji w taki sposób, by zawierało ono przedstawienie oceny tych zarzutów. Choć

zatem w skardze kasacyjnej strony pozwanej nie zawarto zarzutu naruszenia art. 378 § 1

k.p.c., to podniesienie zarzutu naruszenia art. 328 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.

nakazywało uwzględnić pominięcie rozpoznania zarzutów apelacyjnych i to w szerszym

zakresie, niż jedynie co do podnoszonego wprost w skardze kasacyjnej nierozpoznania

zarzutu naruszenia art. 52 Konwencji Narodów Zjednoczonych o umowach

międzynarodowej sprzedaży towarów, sporządzonej w Wiedniu w dniu 11 kwietnia 1980 r.

(dalej - konwencja wiedeńska), skoro w uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący zwrócił

uwagę na nierozpoznanie także innych zarzutów.

Skarżący podniósł zasadnie, że Sąd Apelacyjny nie uzasadnił należycie oceny

zarzutu naruszenia art. 52 Konwencji wiedeńskiej. Ogólne stwierdzenie, że Sąd

Apelacyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji w zakresie wykładni tego

przepisu było niewystarczające w sytuacji, w której skarżący zarzucał jego błędną

wykładnię polegającą na przyjęciu, że niezwrócenie towaru jest równoznaczne z jego

przyjęciem, rodzącym obowiązek zapłaty za towar. Wobec zarzutu naruszenia art. 328 § 1

k.p.c. nie można było również pominąć, że Sąd Apelacyjny uznając, że na skutek

oddalenia wniosku dowodowego o przesłuchanie S. Z. w charakterze strony, nie doszło

do pozbawienia strony pozwanej możliwości obrony, praktycznie pominął rozpoznanie

zarzutu naruszenia art. 299 k.p.c. Stwierdził jedynie, że dowód z przesłuchania stron ma

charakter posiłkowy, a S. Z. był już wcześniej przesłuchiwany. Jednocześnie nie wykluczył

nawet naruszenia art. 299 k.p.c. (omawiając oddalenie wniosku o przesłuchanie

pozwanego użył zwrotu „choćby nawet było uchybieniem procesowym"). Odnotowując, że

stanowisko strony pozwanej zostało zaprezentowane w „obszernym piśmie odręcznym z

dnia 7.09.2006 r." pominął zupełnie ocenę, jakie okoliczności miały być wyjaśnione

w oparciu o uzupełniający dowód z przesłuchania S. Z. Zeznania te miały zaś dotyczyć

między innymi dostarczenia towaru niezgodnie z zamówieniem i jego częściowego

zwrotu, co miało kluczowe znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Wymaga też

podkreślenia, że nie zostały rozważone skutki zawarcia przez stronę pozwaną i firmę

windykacyjną O.(...) porozumienia o zwrocie części towarów dla istnienia stosunku

zobowiązaniowego między stronami o pierwotnej treści. Porozumienie to mogło zaś

stanowić zmianę umowy, co wymagało rozważenia niezależnie od oceny sposobu

wykonania tego porozumienia przez stronę pozwaną. W tym zakresie wymagało z kolei

5

uwzględnienia ustalenie, że firma O.(...) wskazała stronie pozwanej jako adres do

doręczenia przesyłki adres firmy syna powodów.

Z przyczyn wyżej wskazanych skarga kasacyjna była uzasadniona i podlegała

uwzględnieniu na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c.