IV CSK 347/08

Sygn. akt IV CSK 347/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 grudnia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Barbara Myszka

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa B. K.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej w L.

o uchylenie uchwały i ustalenie nieważności uchwały,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 11 grudnia 2008 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 30 stycznia

2008 r., sygn. akt I ACa (…),

1. uchyla zaskarżony wyrok w pkt I a w części ustalającej nieważność uchwały

nr (…) Zebrania Przedstawicieli Członków Spółdzielni Mieszkaniowej w L. z

dnia 15 maja 2006 r. i w tym zakresie oddala apelację powódki

2. oddala skargę kasacyjną w pozostałej części

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w T. wyrokiem z dnia 18 września 2007 r. oddalił powództwo

wniesione przez B. K. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej w L. o uchylenie uchwały nr

2

(…) Zebrania Przedstawicieli Członków tej spółdzielni z dnia 15 maja 2006 r. oraz

uchwały Rady Nadzorczej nr (…)/2004 z dnia 8 listopada 2004 r., bądź ustalenia ich

nieważności. Sąd ten ustalił, że w dniu 1 lutego 2004 r. strona pozwana zawarła z

powódką umowę o ustanowieniu na jej rzecz lokatorskiego prawa do lokalu. Wkład

mieszkaniowy został ustalony na 26 023,75 zł. W dniu zawarcia umowy powódka

wpłaciła na poczet wkładu kwotę 13 000 zł, a jego pozostałą cześć miała uzupełnić do

dnia 29 lutego 2004 r. Powódka nie uzupełniła wkładu w terminie. Pismem z dnia

25 sierpnia 2004 r. została wezwana do zapłaty należności głównej oraz odsetek

ustawowych i poinformowana, że w przypadku nieuregulowania tych należności zarząd

spółdzielni wystąpi o wykluczenie powódki. Powódka wpłaciła 3 023,75 zł i wniosła o

rozłożenie na raty pozostałej kwoty z tytułu wkładu z terminem płatności do listopada

2004 r. Zarząd spółdzielni wyraził zgodę na uzupełnienie wkładu przez powódkę do 30

października 2004 r. Rada Nadzorcza (RN) w dniu 27 października 2004 r. zawiadomiła

powódkę, że na posiedzeniu wyznaczonym na 8 listopada 2004 r. będzie rozpoznawana

sprawa wykluczenia powódki. Powódka stawiła się na tym posiedzeniu RN i złożyła dwa

pisma, z których wynikało, że na ten dzień nie jest zadłużona wobec strony powodowej i

nie posiada wyliczenia wysokości wkładu mieszkaniowego, której od niej zażądano.

Rada Nadzorcza podjęła uchwałę o wykluczeniu powódki z członkostwa w spółdzielni z

powodu nieuzupełnienia wkładu w wysokości 10 000 zł, wraz z odsetkami w wysokości

1 041,22 zł. W styczniu 2005 r. strona pozwana wezwała powódkę do zapłaty tych

należności. W dniu 7 lutego 2005 r. powódka wpłaciła kwotę 10 000 zł tytułem wkładu, a

w dniu 28 lutego 2005 r. kwotę 338,49 zł tytułem odsetek. W dniu 11 lutego 2005 r.

strona pozwana wezwała powódkę do zapłaty odsetek w wysokości 1 338,75 zł.

Pismem z 23 maja 2005 r. zawiadomiła powódkę, że w dniu 10 czerwca 2005 r.

zebranie przedstawicieli członków (zpcz) będzie rozpoznawało jej odwołanie od uchwały

RN o wykluczeniu powódki. Na zebraniu tym powódka była obecna wraz ze swoim

pełnomocnikiem, który zadeklarował spłatę przez powódkę zadłużenia do końca lipca

2005 r. Z tego powodu odroczono podjęcie uchwały w sprawie odwołania powódki. W

dniu 10 czerwca 2005 r. stwierdzono w mieszkaniu powódki samowolę budowlaną

polegająca na wykonaniu w stropie otworu prowadzącego do piwnicy, drewnianych

schodów i przeróbki instalacji elektrycznej. Powódka nie wzięła udziału w posiedzeniu

RN w dniu 16 lutego 2006 r., na które została zaproszona. Rada Nadzorcza postanowiła

wówczas o uszczegółowieniu i rozszerzeniu uzasadnienia uchwały o wykluczeniu

powódki. W dniu 15 maja 2006 r. zebranie przedstawicieli członków podjęło uchwałę o

3

utrzymaniu uchwały RN o wykluczeniu powódki. Sąd Okręgowy ocenił, że w świetle

przepisów prawa spółdzielczego i statutu pozwanej spółdzielni istnienie w dniu 8

listopada 2004 r. zadłużenia powódki z tytułu wkładu i odsetek ustawowych, mimo

wyrażenia przez zarząd zgody na ich uregulowanie do 30 października 2004 r.,

uzasadniało podjęcie uchwały o jej wykluczeniu. Odnosząc się do zarzutu powódki

dotyczącego niezgodnego z prawem rozszerzenia uzasadnienia uchwały o wykluczeniu

powódki Sąd pierwszej instancji stwierdził, że RN w dniu 16 lutego 2006 r. nie podjęła

kolejnej uchwały i nie zmieniła podstawy uchwały nr (…)/2004 o wykluczeniu powódki,

lecz uzupełniła jej uzasadnienie.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 30 stycznia 2008 r. zmienił zaskarżony wyrok w

ten sposób, że ustalił nieważność uchwały nr (…) Zebrania Przedstawicieli Członków

Spółdzielni Mieszkaniowej w L. z dnia 15 maja 2006 r. w części dotyczącej

uszczegółowienia i rozszerzenia uchwały nr (…)/2004 oraz uchylił w pozostałej części tę

uchwałę i uchwałę nr (…)/2004 Rady Nadzorczej Spółdzielni Mieszkaniowej w L. z dnia

8 listopada 2004 r. W ocenie Sądu drugiej instancji, Rada Nadzorcza w dniu 16 lutego

2006 r. podjęła decyzję dotyczącą rozszerzenia i uszczegółowienia uzasadnienia

uprzednio podjętej uchwały o wykluczeniu powódki, która tym samym nie miała

charakteru uchwały. Stanowiła ona element toczącego się postępowania

wewnątrzspółdzielczego. Działania Rady Nadzorczej w dniu 16 lutego 2006 r.

doprowadziły do naruszenia art. 24 § 1, 3 i 4 prawa spółdzielczego. W konsekwencji

uchwała nr (…) z dnia 15 maja 2006 r. w części dotyczącej uszczegółowienia i

rozszerzenia uchwały nr (…)/2004 była nieważna z uwagi na jej sprzeczność z prawem.

Uchwała z dnia 15 maja 2006 r. w pozostałej części oraz uchwała RN nr (…)/2004 z 8

listopada nie były sprzeczne z ustawą. Naruszały natomiast postanowienia statutu. W

tym zakresie decydował stan istniejący w chwili rozpoznawania odwołania powódki.

W tym czasie powódka uzupełniła w całości wkład mieszkaniowy oraz zapłaciła część

odsetek ustawowych żądanych przez spółdzielnię. Co do pozostałej części tych odsetek

toczyło się postępowanie sądowe i należność ta była wówczas sporna, co nie pozwalało

uznać jej nieuiszczenia przez powódkę za podstawę jej wykluczenia. Przemawiało to za

uchyleniem uchwał zaskarżonych przez powódkę.

Skarga kasacyjna strony pozwanej została oparta o obie podstawy określone w

art. 3983

§ 1 k.p.c. Zarzucono w niej nieważność postępowania z przyczyn określonych

w art. 379 pkt 3 k.p.c. oraz naruszenie art. 24 i 42 § 2 prawa spółdzielczego, art. 481

k.c., art. 365 § 1 i 366 k.p.c. w zw. z art. 227, 229 i 233 k.p.c. i art. 378 § 1 k.p.c. W

4

oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie

apelacji powódki, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi

Apelacyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut nieważności postępowania, związany z twierdzeniem, że sprawa

o uchylenie uchwały RN nr (…)/2004 z dnia 8 listopada 2004 r. została już wcześniej

rozstrzygnięta prawomocnie przez Sąd Okręgowy w T., był nieuzasadniony. Sąd

Apelacyjny ustalił, że podstawą oddalenia powództwa w tej sprawie była jego

przedwczesność, spowodowana niezakończeniem postępowania

wewnątrzspółdzielczego. Nie ulega wątpliwości, że powódka wytoczyła ponownie

powództwo o uchylenie tej uchwały w zmienionej sytuacji, już po zakończeniu

postępowania wewnątrzspółdzielczego. Nie pozwala to podzielić oceny skarżącego, że

w sprawie miała miejsce nieważność postępowania z przyczyn wskazanych w art. 379

pkt 3 k.p.c. Z tych samych względów nieuzasadniony był zarzut naruszenia art. 365 § 1 i

366 k.p.c. Stwierdzenie Sądu Apelacyjnego, że wyrok wydany w sprawie IC (…) nie miał

znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy nie było bowiem wynikiem kwestionowania jego

prawomocności materialnej i braku związania jego treścią, lecz następstwem ustalenia, że

uległa zmianie podstawa sporu.

Bezzasadny był również zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. W apelacji powódka

wskazała, że zaskarża w całości wyrok oddalający jej powództwo. Skoro przedmiotem

powództwa była uchwała RN z dnia 8 listopada 2004 r., to nie można przyjąć, że Sąd

Apelacyjny uchylając tę uchwałę w wyniku uwzględnienia apelacji powódki wyszedł poza jej

granice. Usprawiedliwiony był natomiast zarzut naruszenia art. 42 § 2 prawa spółdzielczego

związany z ustaleniem nieważności części uchwały z dnia 15 maja 2006 r. Jej przedmiotem

było utrzymanie w mocy uchwały RN z dnia 8 listopada 2004 r. o wykluczeniu powódki.

Treść tej uchwały nie zawierała żadnego odniesienia do czynności RN podjętych w dniu 16

lutego 2006 r. i nie mogła być uchylona w tej części. Stanowisko RN, które w ocenie Sądu

Apelacyjnego nie miało formy uchwały, nie mogło być też przedmiotem uchwały zebrania

przedstawicieli członków podjętej w wyniku rozpoznania odwołania powódki od uchwały

RN. Mogło mieć ono znaczenie jedynie dla ustalenia motywów podjęcia uchwały z dnia 15

maja 2006 r. Sąd drugiej instancji nie stwierdził jednak, że uchwała dotycząca wykluczeniu

powódki z tego powodu była nieważna. O braku takiej oceny świadczy również jej uchylenie

z powodu sprzeczności z przepisami statutu. Z tych względów skarga kasacyjna w części

dotyczącej wyroku ustalającego nieważność uchwały zebrania przedstawicieli członków

5

była usprawiedliwiona. W tym zakresie został on uchylony i zmieniony przez Sąd Najwyższy

na podstawie art. 39816

k.p.c.

Oceny Sądu Apelacyjnego o istnieniu podstawy do uchylenia uchwały z dnia

15 maja 2006 r. skarżący skutecznie nie podważył. W skardze kasacyjnej nie kwestionował

on stanowiska Sądu drugiej instancji, że przy ocenie zgodności zaskarżonej uchwały

z przepisami statutu spółdzielni należy uwzględnić stan istniejący w chwili rozpoznawania

odwołania członka. W zasadzie nie kwestionowano też w skardze kasacyjnej poglądu Sądu

drugiej instancji, że wobec uregulowania przez powódkę na dzień rozpoznania jej

odwołania całego wkładu mieszkaniowego kwestie związane z obowiązkiem jego

wniesienia nie mogły stanowić podstawy wykluczenia powódki. W uzasadnieniu skargi

kasacyjnej znalazło się jedynie pozostające w sprzeczności z ustaleniami Sądu

stwierdzenie, że powódka zalegała z zapłatą wkładu mieszkaniowego.

Zawarty w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 24 prawa spółdzielczego był

powiązany z zarzutem naruszenia art. 481 k.c. w wyniku błędnego przyjęcia za sporną

części należności z tytułu odsetek ustawowych. Pogląd skarżącego, że bezsporność

należności z tytułu odsetek ustawowych wynikała z brzmienia art. 481 k.c. jest

nieuzasadniony. Przepis ten przesądza jedynie, że odsetki ustawowe przysługują z

mocy ustawy za czas opóźnienia w spełnieniu świadczenia pieniężnego. Nie może to

rozstrzygać o zasadności roszczenia o odsetki w konkretnej sprawie. Sąd Apelacyjny

podniósł, że o istnieniu sporu co do wysokości odsetek należnych stronie pozwanej

przesądzał zarzut powódki, iż odsetki nie mogły być naliczane w okresie udzielonej jej

przez zarząd spółdzielni, do dnia 30 października 2004 r., prolongaty w celu

uzupełnieniu wkładu mieszkaniowego i toczący się spór sądowy. Tej oceny skarżący

zaś nie podważał.

Z przyczyn wyżej wskazanych skarga kasacyjna w części dotyczącej wyroku

uchylającego uchwały zaskarżone przez powódkę była pozbawiona uzasadnionych

podstaw i podlegała oddaleniu na podstawie art. 39814

k.p.c.